آرمن نرسسيان
تروريسم بار ديگر به اروپا بازگشته است. اين بازگشت در حالى است كه خاورميانه شاهد نشانه هايى از مدرنيته در قرن ۲۱ است. «يوشكا فيشر» وزير امور خارجه آلمان در گفت وگويى با هفته نامه «اشپيگل» درباره انفجارهاى لندن و اميد به صلح ميان فلسطين و اسرائيل سخن گفته است.
آقاى وزير خارجه ! شما در حال حاضر با مخالفت هاى شديدى براى كسب يك كرسى براى آلمان در شوراى امنيت سازمان ملل متحد مواجه هستيد. آمريكا تهديد كرده است كه براى جلوگيرى از اين امر از حق وتوى خود استفاده خواهدكرد. آيا اين انتقامى است كه به خاطر مواضع شما در مورد عراق گرفته مى شود؟
از من نبايد چنين سؤالى پرسيد. ما يك عضو مهم سازمان ملل متحد بخصوص در زمينه كمك هاى مالى و نظامى هستيم. در هنگام فاجعه سونامى، مردم آلمان نشان دادند كه به بهترين نحو آماده كمك هستند. اگر در پاسخ به پيشنهادهاى اصلاحات در سازمان ملل متحد كه توسط «كوفى عنان» ارائه شده و او از مدافعان گسترش شوراى امنيت سازمان ملل متحد است، گفته بوديم كه خواهان اصلاحات هستيم، اما آماده به عهده گرفتن نقش مهمى در شوراى امنيت نيستيم، آنگاه همين مخالفان، امروز مخالفت هاى خود را به صورت ديگرى متوجه ما مى كردند و ما متهم مى شديم كه منافع ملى خودمان را در نظر نمى گيريم.
شما چهاردهمين سفر خود به خاورميانه را انجام داديد. از اولين سفرتان كه سال ها پيش انجام شد، مشكلات به همان صورت باقى مانده است و در آخرين سفرتان بمب هايى در اسرائيل منفجر شد. آيا شما كماكان اميدى به صلح در منطقه داريد؟
قطعاً ، اگرچه وضعيت دشوارى حاكم است. پيشرفت هايى حاصل شده و مواضع اوليه دو طرف اندكى به هم نزديك شده است.البته شكاف ها هم عميق تر از گذشته است. به عنوان مثال، ديگر اختلافى بر سر اينكه بايد كشور مستقل فلسطين وجود داشته باشد، ديده نمى شود، اما تعيين مرزها بسيار مناقشه برانگيز است.هر دو طرف آگاهند كه اگر خواهان صلح هستند، بايد سازش كنند. اما متأسفانه نيروهاى مهمى وجود دارند كه ديدگاه هاى متفاوتى دارند. اولين مرحله و فاز طولانى مدت تهاجمات تمام شده و مرحله دوم شامل مذاكرات هم زمان است. فاز سوم مذاكرات موفق بدون خشونت خواهد بود. به هر حال، چيزى كه نبايد دست كم گرفته شود،اهميت خاورميانه براى آلمان و اروپا است.
با مرگ ياسر عرفات، «محمود عباس» رئيس جديد دولت خودگردان فلسطين براى بسيارى مايه اميدها شد. به نظر مى رسد كه او هم اكنون خود گروگان تروريسم است و به همين خاطر، مورد سرزنش قرار مى گيرد، نظر شما چيست؟
من چنين اتهاماتى را حتى از سوى اسرائيل نشنيدم. اما بى شك، محمودعباس وظيفه دشوارى دارد. او بايد ساختار قدرت را تغيير دهد و اصلاحات در آن انجام دهد، با فساد برخورد كند و كنترل امنيت را در دست گيرد. جاى اميدوارى البته وجود دارد. به انتخابات ژانويه پيش بنگريد، انتخابات آزاد و دموكراتيكى بود. اين نشان دهنده بلوغ دموكراتيك مردم فلسطين بود، امرى كه در هيچ كدام از كشورهاى عربى همسايه آنها ديده نمى شود. در «رام الله» ، مردم اين احساس را دارند كه در قرن ۲۱ زندگى مى كنند. البته ساختارهاى سنتى فراوانى هم وجود دارد. وظيفه اصلى آلمان واروپا اين است تا به مدرن شدن اين ساختارها كمك كنند.
در لبنان، جنبش در ميان جوانان براى دموكراسى به وجود آمده است. فكر مى كنيد ما كماكان شاهد تغييرات دموكراتيك در خاورميانه خواهيم بود؟
من نسبت به اين مورد اطمينان دارم. سؤال ساده است: چه اتفاقى قبل از اين تغييرات دموكراتيك به وقوع خواهد پيوست و آيا اين تغييرات مسالمت آميز خواهند بود يا همراه با خشونت؟ درحال حاضر، جهان اسلام و عرب را تحت نظر داريم؛ با تمام تناقض ها و تضادها و شرايط سخت آن.
آنها سعى مى كنند على رغم اين مسائل، راهى به سوى جهان مدرن بيابند و اكثراً هم درمسير درستى قرار دارند، اما برخى نشانه ها خطرناك هستند. غرب بايد راهى براى مقابله با تناقض ها پيدا كند، براى از ميان بردن ساختارهاى تروريستى و در عين حال، ارائه همكارى ها براى رفتن به سوى مدرنيته، اين براى امنيت ما بسيار مهم است.
جهان عرب و اسلام به سرعت دچار تغييرات مى شوند، اما تحولات سياسى ديگرى هم ديده شده است. در مورد ايران، انتخابات ماه ژوئن را چگونه ارزيابى مى كنيد؟
ما بايد منتظر نشانه هايى از تهران باشيم. اينكه مذاكرات باترويكاى اتحاديه اروپا ادامه پيدا مى كند، چيزى نيست كه الآن بتوانيم به صورت شفاف نگوييم، روند مذاكرات براى جلوگيرى از تجهيز هسته اى ايران قابل ملاحظه است ، اما انجام آن به رفتار تهران بستگى دارد.
به دنبال انفجارهاى لندن، يك ارتباط پاكستانى در اين موردكشف شده است. پاكستان جزيى از ائتلاف جنگ عليه تروريسم است، اما به نظر مى رسد كه مانعى براى تروريست ها هم هست، به خصوص در منطقه مرزى با افغانستان.
با  آنچه در پاكستان اتفاق مى افتد، بايد به دقت برخورد كرد. در يك طرف، ژنرال «مشرف» در كنار آمريكا قرار مى گيرد، اما على رغم اين، پاكستان با تضادها و تناقض هاى داخلى روبرو است. اين نظر وجود دارد كه پاكستان به سمت و سوى اشتباهى حركت كند و آنگاه، ما در برابر مشكلى خواهيم ايستاد كه اصلاً نمى خواهم درباره آن فكر كنم. تروريسم جهادى، چيزى است كه ما بايد با آن مبارزه كنيم.
و براى اين منظور، ما به جوانان مسلمان نياز داريم. احمقانه ترين كارى كه مى توانيم بكنيم، اين است كه همه را با يك چوب برانيم. اين يك پيروزى براى تروريسم خواهد بود. ما بايد به تقويت و استحكام قدرت مسلمانان جوان بپردازيم. بايد نشان دهيم كه ما از آنها حمايت مى كنيم و اين به نظر، عامل بسيار مهمى در كنار وظايف نيروهاى امنيتى، پليس و ارتش است.
افرادى هستند كه مى گويند آلمان در برابر حملات تروريستى مصون است و علت آن را عدم مشاركت در جنگ عراق مى دانند.
اين بى معنى است. بسيارى از آلمانى ها در سفرهاى خود از حوادث تروريستى لطمه ديدند. مهاجمان سرشار از نفرت هستند و فرقى ميان ديگران قايل نيستند و براى آنها حتى فرقى نمى كند كه اگر قربانيانشان مسلمان باشند. ما بايد از خودمان محافظت كنيم و در اين راه نبايد فراموش كنيم كه خويشتن دارى يك ضرورت است.
اگر ما ديوارى به دور خودمان بكشيم و آزادى ها و نحوه زندگيمان را محدود كنيم و تغيير دهيم، در آن صورت، تروريسم پيروز شده است. تروريسم «اسامه بن لادن» متوجه جوامع باز و مدنى و ارزش هاى اوليه ما است.
انتشار اين مصاحبه با هدف آشنايى خوانندگان با مواضع دولت آلمان در قبال مسائل منطقه انجام گرفته و به معناى تأييد آن نيست.

منبع: اشپيگل
ترجمه: مرضيه خادم شريف
اگر كسى باشد كه احتمالاً تصور مبهمى از نقشه هاى آتى القاعده داشته باشد، «فواد حسين» روزنامه نگار اردنى است. او نه تنها هم بند «ابومصعب زرقاوى» در زندان بوده، بلكه كوشيده است با بسيارى از رهبران اين شبكه ارتباط برقرار كند. براساس اين منابع، او كتابى با توصيف اصول كلى نقشه هاى سازمان منتشر كرده است.
درباره فواد حسين، روزنامه نگار اردنى، مسأله اى قابل اعتماد وجود دارد. او موفق شده است به آزادى با بعضى از تروريست هايى كه بشدت تحت تعقيب هستند صحبت كند. شايد علت آن، هم بند بودن آنها در زندان در سال هاى بسيار دور بوده است كه حسين به عنوان زندانى سياسى، در مذاكراتى موفق شد زرقاوى را از زندان انفرادى خلاصى بخشد. يا شايد به خاطر آن است كه به روشى مستقيم و شرافتمندانه، عقايدش را در روزنامه مى نويسد. هر دليلى كه باشد، نتيجه آن، فيلمى است كه حسين درباره زرقاوى ساخته و در وب سايت هاى وابسته به القاعده به نمايش گذاشته شده است. اين روزنامه نگار مى گويد: اين عمل نشانگر آن است كه آنها به اين باور رسيده اند كه درك شده اند.
حتى به عنوان روزنامه نگار عرب، كار آسانى نيست كه با حلقه درونى القاعده ارتباط برقرار كرد. با وجود اين، حسين كه در «امان» (پايتخت اردن) مستقر است، موفق شده است ارتباط خود با تروريست ها را در كتابى به عنوان «زرقاوى - نسل دوم القاعده» منتشر كند.
اگر شما با حسين ملاقات كنيد، مثلاً در كافه «وين» امان به استراحت پرداخته، او را فردى آرام و بدون هيچ نمايشى از جاسوس سرويس هاى مخفى مى يابد. ولى آن چيزى كه اين مرد كوچك اندام لاغر گزارش مى كند، نقشه عملكرد خطرناك ترين شبكه تروريستى جهان است: راهبرد القاعده براى دو دهه بعد. اين مسأله در عين ترسناك بودن، احمقانه به نظر مى رسد. نقشه جنون آميزى كه توسط گروهى متعصب كه در دنياى خاص خود زندگى مى كنند، ولى مداوماً مى كوشند با حركات قساوت آميز و خشونت آميز به دنياى واقعى پا بگذارند.
يكى از منابع هيجان آميز كتاب حسين بر اساس گفت وگويش با «اشپيگل آن لاين»، «سيف العدل» بوده است. «اف.بى.آى» براى سر اين تروريست مصرى كه مظنون به شركت در حملات به سفارت هاى آمريكا در «دارالسلام» و «نايروبى» ۱۹۹۸ است، جايزه ۵ ميليون دلارى تعيين كرده است. منافع مخفى گمان مى كنند كه العدل اكنون در شرق خاورميانه به سر مى برد.
حسين براى اثبات تماس با العدل، تصوير نامه دست نوشته او به مؤلف را در دو صفحه نخست كتاب آورده است. در سند اصلى كه ۵ صفحه است، العدل اختلافات بين زرقاوى و اسامه بن لادن در جنگ افغانستان را شرح مى دهد. فواد حسين توضيح مى دهد نوشته هاى سيف العدل در فصل راهبرد القاعده نيز خودنمايى مى كند.
خلافت اسلامى در ۷ مرحله آسان
روزنامه نگار اردنى مى نويسد: من با طيفى از اعضاى القاعده با عقايد مختلف مصاحبه كردم تا تصورى از چگونگى تحول جنگ آتى بين تروريست ها و واشنگتن به دست آورم. او سپس بين صفحات ۲۰۲ تا ۲۱۳ طى يك سناريو دليلى بر ديد كوركورانه و ذهن خشك خشن آنها را ارائه مى دهد. شبكه ترور اميدوار است طى ۷ مرحله، خلافتى اسلامى برپا دارد كه غرب ضعيف تر از آن باشد كه ياراى مبارزه با آن را داشته باشد.
مرحله اول: كه به عنوان مرحله «بيدارسازى» شناخته شده، قبلاً به انجام رسيده و از ۲۰۰۰ تا ۲۰۰۳ يا به طور دقيق تر از حملات تروريستى ۱۱ سپتامبر ۲۰۰۱ در نيويورك و واشنگتن تا سقوط بغداد در ۲۰۰۳ طول كشيده است. هدف حملات ۱۱ سپتامبر، تحريك آمريكا براى اعلان جنگ به جهان اسلام و در نتيجه، بيدارسازى مسلمانان بوده است. حسين مى نويسد: از نظر استراتژيست ها و متفكران القاعده، مرحله اول بسيار موفقيت آميز بوده است. «ميدان جنگ گشوده شد و آمريكايى ها و يارانش اهدافى نزديكتر و ساده تر شدند. شبكه تروريستى نيز از اينكه پيامش همه جا شنيده مى شود، راضى شده است.»
مرحله دوم: «گشودن چشم ها» بر اساس توصيف حسين، دوره اى است كه ما در آن قرار داريم و تا سال ۲۰۰۶ طول خواهد كشيد. حسين مى گويد: تروريست ها اميدوارند كه به توطئه گران غربى راجع به جامعه اسلامى هشدار دهند. حسين معتقد است كه در اين مرحله، القاعده مى خواهد سازماندهى به جنبش تبديل شود. شبكه در اين دوره بر بسيج مردان جوان سرمايه گذارى مى كند. عراق بايد مركز تمام عمليات جهانى باشد كه سپاهى در آنجا ايجاد و پايگاه هايى در ساير كشورهاى عربى تأسيس شود.
مرحله سوم: كه به عنوان به پا ساختن توصيف شده است، بايد از ۲۰۰۷ تا ۲۰۱۰ به طول انجامد. حسين احتمال مى دهد كه در اين مرحله، بر اساس آنچه به وى گفته شده است، تمركز اصلى متوجه سوريه خواهد بود. گروه هاى رزمنده داراى آمادگى قبلى هستند و بعضى در عراق مستقرند. حملات به تركيه و حتى هيجان انگيزتر در اسرائيل نيز پيش بينى شده است. متفكران القاعده اميدوارند كه حملات به اسرائيل باعث شود گروه تروريستى شان به سازمانى مشهور تبديل شود. مؤلف همچنين معتقد است كه كشورهاى همسايه عراق مانند اردن در خطرند.
مرحله چهارم: حسين مى نويسد بين سال هاى ۲۰۱۰ تا ۲۰۱۳ هدف القاعده، فروپاشى حكومت هاى منفور عرب است. تخمين آنها چنين است كه فرسايش قدرت حكومت ها منجر به رشد پايدار در نيروى القاعده خواهد شد و همزمان، حملات عليه لوله هاى نفت و اقتصاد آمريكا با استفاده از تروريسم هوشمند صورت خواهد گرفت.
مرحله پنجم: در اين مرحله است كه مى توان كشور يا خلافت اسلامى را اعلام كرد. بر اساس نقشه، در اين زمان، يعنى بين سال هاى ۲۰۱۳ تا ،۲۰۱۶ حكومت هاى كنونى عربى چنان كاسته شده و اسرائيل بدان درجه ضعيف شده كه مقاومت، وحشتى ايجاد نمى كند. القاعده اميدوار است كه در آن زمان، كشور اسلامى مورد نظر بتواند نظم نوينى بر جهان حاكم كند.
مرحله ششم: حسين معتقد است كه پس از سال ،۲۰۱۶ مرحله رويارويى مطلق فرا مى رسد. به محض آنكه خلافت، سپاه اسلام را ايجاد كرد، نزاع بين معتقدان و بى اعتقادان چنانكه توسط اسامه بن لادن پيش بينى شده است، آغاز مى شود.
مرحله هفتم: اين مرحله نهايى به عنوان پيروزى قطعى توصيف شده است. حسين مى نويسد كه از نظر تروريست ها، به علت آنكه بقيه جهان توسط ۱‎/۵ ميليارد مسلمان درهم كوبيده خواهد شد، خلافت بدون شك پيروز خواهد شد. اين مرحله بايد تا سال ۲۰۲۰ به پايان برسد، اگرچه جنگ نبايد بيش از ۲ سال به طول انجامد.
آيا اين نقشه جدى است؟
اين سناريو تا چه حد واقعيت دارد؟ فواد حسين، نويسنده كتاب مى نويسد: القاعده هيچ گونه خطرپذيرى ندارد. او به وضوح معتقد است كه اين ۷ مرحله مى تواند اصول راهبردى براى گروه كثيرى از اعضاى القاعده باشد. به نظر نمى رسد كه حسين هشداردهنده، هذيان گو باشد و در حقيقت، او روزنامه نگارى جدى است و كتاب او راجع به زرقاوى به مراتب بهتر از اكثر گزارش ها در اين باره به زبان عربى است. سال گذشته، اين روزنامه نگار فيلمى ساخت كه مورد توجه فراوان قرار گرفت و در كانال تلويزيونى آلمانى - فرانسوى «arte» به نمايش گذاشته شد. در اين فيلم، او نگاهى عميق به درون ماشين تبليغاتى اينترنتى القاعده افكند.
با وجود اين، دليلى وجود ندارد كه سناريوى او به عنوان روشى تلقى شود كه القاعده مرحله به مرحله طى خواهد گرفت. كارهاى شبكه تروريستى، شبيه هيچ گروه ديگرى نيست. اهميت رهبرى مركزى كاسته شده و دستورات مستقيم او اهميت خود را از دست داده اند. نقشه اصلى احتمالى براى سال هاى ۲۰۰۰ تا ۲۰۲۰ بيشتر به صورت گروهى از عقايدى به نظر مى رسد كه به طور گذشته نگر درهم آميخته شده اند و بعداً به صورت برنامه آينده معرفى شده اند. لازم به ذكر نيست كه دستورالعمل تروريستى قابل انجام نيست. تصور آنكه القاعده بتواند خلافتى در جهان اسلام برپا سازد، مضحك به نظر مى رسد. برنامه ۲۰ ساله عمدتاً بر اساس نظريات مذهبى بنيان گذاشته شده است و بخصوص مراحل چهارم تا هفتم به سختى با واقعيت سازگارى دارد.
البته اين بدان معنا نيست ما آنچه را كه حسين آشكار كرده است، ناديده بگيريم. بعضى از مراحل اين دستورالعمل، ملموس هستند. تصور آنكه سوريه مركزى براى مجاهدين شود، از نظر كارشناسان به طور جدى محتمل است. واحدهاى بسته، تمركز بر جذب داوطلبان بيشتر و ايجاد هسته هاى فعال ندايى براى مجاهدان در سوريه بود كه از آغاز آگوست در وب سايت ها آشكار شد. از ديد جهادگران، اسرائيل و تركيه اهداف منطقى براى گسترش رويارويى هستند.
حسين مى گويد: القاعده به هر جنگى به عنوان پيروزى مى نگرد، زيرا براى مدت هاى طولانى، مسلمانان فاقد هرگونه اسلحه اى بوده اند. فكر او ممكن است چندان دور از ذهن نباشد. براى مثال، در مورد اردن، رهبران القاعده ماننده الزرقاوى حملاتى را متوجه آن كشور كردند.
همچنين تصور اينكه القاعده در آينده بتواند به طور فزاينده اى به جنبشى تبديل شود كه مردان جوان سرخورده را جذب كند، زياد دور از ذهن نيست. شبكه ترور، كوشش بسيارى در تبليغاتش انجام مى دهد كه بتواند پايگاه هاى حمايتى ارتش را گسترش دهد.
حمله به غرب، وسيله اى براى پايان
نكته جالب توجه آن است كه حملات بزرگ عليه غرب توسط فواد حسين ذكر نشده است. در غرب، تروريسم را نمى توان ناديده گرفت، ولى به نظر مى رسد كه اين حملات به منظور تكميل هدف بزرگتر استقرار خلافت اسلامى است. حملات از قبيل آنچه در نيويورك، مادريد و لندن رخ داد، نمى تواند پايان اين وقايع باشد، بلكه به معناى توفيق در هدفى بزرگتر، يعنى قدمى در افزايش روند عدم امنيت در غرب است.
امروز، از هر زمانى دشوار تر است كه القاعده را درك كرد: اين سازمان دچار انشعاباتى شده است و اجزاى آن ارتباط ناچيزى به هم دارند. گروه هاى مرتبط و افرادى كه به سختى مى توانند كارى با القاعده داشته باشند، اينك به نام آن مرتكب حمله مى شوند. دشوار است كه تصور كرد فرامين به طور مستقيم از فرماندهى صادر مى شود، زيرا اسامه بن لادن تمام وقت خود را در مبازره براى بقا مى گذراند. همزمان، فاصله بين پياده نظام ها در سازمان و هواداران به تدريج مبهم تر مى شود. به سادگى مى توان طعمه اطلاعات غلط شد، القاعده در اين زمينه يد طولايى دارد، حتى بايد سناريوى حسين را با شك مورد توجه قرار داد.
بنابراين كتاب او را، آنچنان كه هست، بايد خواند؛ كوششى براى زدن حدسى ديگر راجع به تفكرات تروريست هاى القاعده، آنچه آنها مى خواهند و راه وصول آنها به اهدافشان.