انتشار كتاب «مهار آب ها، تأمين انرژى»
سابقه تاريخى ايران در صنعت آب، همراه با فعاليت هاى عديده اى كه كشور ما در سال هاى پس از پيروزى انقلاب اسلامى داشته است، سبب شده ايران در صنعت آب جهان به جايگاه ارزنده اى دست يابد. حاكميت اقليم هاى خشك و نيمه خشك در پهنه وسيعى از اين سرزمين سبب شده است از گذشته هاى دور براى دستيابى به منابع آب و مهار آبهاى اندك تلاش شود و به يقين دوام و استمرار تمدنها و سلسله پادشاهى اين سرزمين كهن مرهون دانشمندان آب شناس آن بوده است. واقعيت انكار ناپذير تاريخ اين است كه ايرانيان از پيشگامان تمدن آب در جهان به شمار مى روند. ايران پيشينه تاريخى ۶ هزار ساله آبيارى دارد. قنات به عنوان نمادى از مهندسى تحسين برانيگز پيشينيان اين سرزمين براى استحصال آبهاى زير زمينى و احداث سد ها و بندهاى متعدد براى مهار آبهاى سطحى همچون سد داريوش، با قدمت ۲۵۰۰ سال، آبرسانى از كرخه به چغاز نبيل با پيشينه ۳۸۰۰ سال و سامانه هاى آبى آن و لوله هاى سفالين شبكه آبرسانى شهر سوخته در زابل با قدمت هزار سال و سد دو قوسى خاكى كريت باقدمت ۵۰۰ سال، نمونه هايى از دانش فنى گذشتگان ما با آب است.
اما در عصر جديد با آب چگونه برخورد كرديم؟ مطالعه و طراحى سد هاى مخزنى بزرگ از حدود سال ۱۳۲۷ شروع شد. احداث اين سدها از اواخر دهه ۳۰ صورت علمى پيدا كرد. در اين زمينه از محل اعتبار طرح هاى ملى ۱۳ سد مخزنى تا پيش از سال ۱۳۷۶ احداث شد، در سال ۱۳۷۷ در برنامه تأمين آب كشور ۷۰ سد در دست اجرا قرار داشت كه ميزان ظرفيت تأمين آب از طريق سدهاى مخزنى با رشدى معادل ۱۴‎/۳۵درصد به ۲۵‎/۵ ميليارد مترمكعب رسيد. و اما از طريق طرح هاى كوچك آبى در يك دوره ده ساله يعنى از سال ۶۷ تا ۱۳۷۷ به ۲‎/۲ ميليارد مترمكعب رسيد، همچنين تأمين آب از طريق آبهاى زير زمينى با ۹۵‎/۴ درصد رشد نسبت به سال ۱۳۵۷ به ۴۷‎/۱ ميليارد متر مكعب رسيد. در اينجا بايد اشاره اى به مصارف مختلف آب (كشاورزى، آبزيان، شرب شهرى، روستايى و صنايع) داشت كه در سال ۵۷ معادل ۵۲‎/۱ مليارد متر مكعب بود. كه در سال ۱۳۷۷ به ۸۸‎/۶ ميليارد متر مكعب مى رسد. از اين رقم ۱۷‎/۵ ميليارد متر مكعب حاصل از سدهاى مخزنى، ۲۳‎/۹ ميليارد متر مكعب سهم جريان طبيعى رودخانه ها و ۴۷‎/۲ ميليارد متر مكعب استحصال آبهاى زير زمينى بوده است. اين ارقام نشان مى دهد در طول يك دوره بيست ساله ۳۶‎/۵ ميليارد متر مكعب آب به طور ناخالص به مصارف آب كشور افزوده شده است كه رشدى معادل ۷۰ درصد را نشان مى دهد.
طى برنامه اول و دوم توسعه اقتصادى، اجتماعى و فرهنگى جمهورى اسلامى ايران، فعاليت امور آب در خصوص ايجاد وتوسعه شبكه هاى آبيارى و زهكشى برسه محور زير استوار بود: ۱-  ايجاد و شبكه هاى آبيارى و زهكشى اصلى جديد، ۲-  مرمت و بهسازى شبكه هاى آبيارى و زهكشى، ۳-  احداث شبكه هاى فرعى آبيارى.
بر اين اساس شبكه هاى اصلى و فرعى آبيارى در سال ۱۳۷۷ به ترتيب به ۱۲۰۵ و ۴۴۳‎/۹ هزار هكتار رسيد كه نسبت به سال ۱۳۵۷ افزايش آن به ترتيب ۱۱۹ و ۷۴ درصد بوده است.
در يك دوره ۲۰ ساله يعنى از ۱۳۶۸ تا ۱۳۷۷ عمليات ساختمان ۲۰  سد مهم به اتمام رسيد. در مجموع مديريت منسجم استحصال و بهره بردارى آب، سبب شده است كه صنعت سد سازى به عنوان فعاليت حياتى و چند منظوره در خدمت تأمين انرژى الكتريكى سازگار با محيط زيست، شرب، صنعت و توسعه كشاورزى و از همه مهم تر ايجاد اشتغال قرار گيرد و از اين ظرفيت با نگاهى جامع بهره گيرى شود. همچنين طى سال هاى ۱۳۶۸ تا ۱۳۷۷ رقم ۳۴ سد مخزنى را در آمارى مى بينيم كه براساس طبقه بندى كميسيون بين المللى سدهاى بزرگ در رده  سدهاى بزرگ قرار مى گيرند، احداث شده است.
در سال ۱۳۸۱ احداث ۶۷ سد، از برنامه هاى در دست اجراى وزارت نيرو به شمار مى رود كه هدف آنها مهار و بهره گيرى از منابع ارزشمند در ابعاد مختلف است. در اين ميان ساخت سدهايى بر روى رودخانه هاى كرخه و كارون امكان توليد بيش از هشت هزار مگاوات نيروگاه برق - آبى طى چند سال آينده را فراهم مى كند و موجب بهبود تركيب توليد انرژى الكتريكى با استفاده از نيروى محركه آب كه داراى دوام و صرفه اقتصادى و ويژگى حمايت از محيط زيست است مى شود. در سال ۸۱- ۸۰ تحولات چشمگيرى در صنعت آب كشور به وقوع پيوسته، طورى كه در اين سال با اتمام عمليات ساختمانى و  آبگيرى سدهاى بزرگ: كرخه، مسجد سليمان، ايلام، سير جان، شيروان، خراسان و ده ها سد كوچك و بيش از ۴۲۰ ميليون متر مكعب بر ظرفيت استحصال و تنظيم آب سطحى كشور اضافه شده است، در سال آبى ۸۱-۸۰ با بهره بردارى از كليه ظرفيتهاى موجود تنظيم و ذخيره آبهاى سطحى و زير زمينى كشور حدود ۸۲ ميليارد متر مكعب آب در اختيار مصارف كشاورزى، صنعت، شرب و بهداشت شهرى و روستايى قرار گرفته و در اين مدت ۱۷۷ پروژه براى سدسازى مورد مطالعه و ارزيابى قرار گرفته است.
در زمينه برق نيز از شهريور ماه ۱۳۸۰ تا شهريور ماه۱۳۸۱ در طول يك سال ۱۷۴۵ مگاوات به ظرفيت توليدى برق كشور اضافه شده است كه مربوط به بهره بردارى از ۵ واحد گازى نيروگاه چرخه تركيبى كرمان به ظرفيت ۷۹۵ مگاوات، ۳ واحد از بخش بخار چرخه تركيبى شهيد رجايى به ظرفيت ۳۰۰ مگاوات و ۲ واحد از نيروگاه بخارى شازند اراك به ظرفيت ۶۵۰  مگاوات است. در بخش آب و فاضلاب هم در پايان سال ۱۳۸۰ بيش از يكصد پروژه كوچك و بزرگ به بهره بردارى رسيده و صد پروژه مهم ديگر نيز در قالب ۵۵ طرح ملى در حال اجرا است. در اين مدت شبكه آب رسانى كشور با رشد سالانه ۴ درصد، ۲۷‎/۳ هزار كيلومتر گسترده تر شده و ۲‎/۳۶ هزار كيلومتر از شبكه فرسوده آب شهرى كشور نيز بازسازى و جايگزين شده است. در پايان دهه ۱۳۷۰ شمسى به رغم گستردگى شهرها و افزونى جمعيت آنها، ۹۷‎/۷ درصد از جمعيت كشور كه در ۷۰۷ شهر ساكن بوده اند، در قالب بيش از ۸ ميليون مشترك به آب سالم و بهداشتى دسترسى داشته اند. آنچه خوانديد، خلاصه اى از فعاليت وزارت نيرو طى سال هاى گذشته بويژه دوران رياست جمهورى آقاى خاتمى بود. براى دسترسى به اطلاعات كامل در اين زمينه مى توانيد به كتاب «مهار آبها، تأمين انرژى» كه از جلمه كتاب هاى دولت است كه در مؤسسه فرهنگى - مطبوعاتى ايران به چاپ رسيده مراجعه كنيد. اين كتاب با بهاى ۲۵۰۰ تومان در ويترين كتابفروشى ها قرار دارد.

دكتر محمد على حيدرنيا
رئيس جمهور محترم در ميثاقى مهم با ملت بزرگ ايران گفت: آمده ام تا با عدالت، مهرورزى، تعالى و خدمتگزارى امور اجرايى كشور را ساماندهى و مديريت كنم. البته اين بسيار ميمون و مبارك است كه بالاترين مقام اجرايى كشور چنين تعهدى را به عهده مى گيرد. اما نكته مهم اين است كه واژه هاى فوق عليرغم زيبايى و دلپسندى بسيار كلى و كيفى و غير قابل اندازه گيرى هستند و بر خبرگان است كه از اين فرصت استفاده كرده در حوزه هاى كارى خود واژه هاى فوق را تعريف و روش و واحد اندازه گيرى آنها را بيان و حتى بگويند اين اندازه گيرى بايد توسط چه كسانى صورت پذيرد. و با اين كار است كه بعد از چهار سال مى توانيم بگوييم آيا در دستيابى به موارد فوق به چه ميزان موفق بوده ايم. و در غير اين صورت شعارهاى فوق كاربرى لازم را نداشته و كمتر اجرايى مى شوند. تضمين موفقيت دولت در اجراى عدالت، مهرورزى، تعالى و خدمتگزارى در گرو انجام دقيق موارد فوق در وزارتخانه ها، سازمانها و ساختارهايى است كه به طور مستقيم يا غيرمستقيم تحت نظر دولت انجام وظيفه مى كنند و پر واضح است، عناصر فوق در ساختارهاى متفاوت تعاريف متفاوت دارند. مثلاً عدالت در بهداشت و درمان به گونه اى و همين عدالت در آموزش و پرورش در وزارت راه و ترابرى، در وزارت دفاع و ... به گونه اى ديگر تعريف مى شود. مهرورزى و تعالى در وزارتخانه هاى مختلف چه تعريفى دارند، چگونه كمى مى شوند؟
روش و واحد اندازه گيرى آنها كدام است؟ خود عدالت حكم مى كند عاقل ترين، خردمندترين، كارشناس ترين و خبره ترين افراد در حوزه هاى كارى خود در چهارچوب كميته اى موارد فوق را تعريف و تبيين و شاخص هاى قابل اندازه گيرى را معين كنند و خود نيز بر پايش و اجراى آنها نظارت كرده و هرگاه جريان امور اجرايى از مسير عدالت، مهرورزى و تعالى خارج شد و يا خواست خارج شود، هشدار لازم را به مسؤولان مربوطه و خصوصاً رئيس دولت كه موارد فوق را متعهد شده است، بدهند. 
متن: 
پيش نياز تبيين و تعريف واژه هاى عدالت، مهرورزى و تعالى در وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشكى (واژه خدمتگزارى از اين نظر ذكر نشده است كه ابزارى است براى دستيابى به عناصر فرعى) اين است كه بدواً وزارتخانه را كه بسيار گسترده و داراى ساختارى پيچيده است، با يك نگاه كلى و كلان ساده سازى كرده و كليات را مورد توجه قرار دهيم تا بتوانيم عناصر موفق را بهتر و شفاف تر در بدنه آن ديده و تعريف كنيم. هدف نهايى وزارتخانه، تأمين، حفظ و ارتقاى سلامت مردم و جامعه است. 
و «سلامتى» را اينگونه تعريف مى كنيم. آسايش كامل جسمى، روانى، اجتماعى و نه صرفاً نبود بيمارى و وزارتخانه با سه استراتژى بسيار كلى كه واقعاً بيش از چند كلمه نيستند به دنبال دستيابى به هدف فوق هستند.
۱- كمك كند تا مردم بيمار نشوند.
۲- كمك كند تا بيماران به موقع و صحيح درمان شوند.
۳- كمك كند تا بيماران غيرقابل درمان رنج كمترى را متحمل شوند.
و در نهايت براى اجرايى شدن سه استراتژى فوق بايد سه فعاليت عمده را انجام دهد.
۱- آموزش پزشكى
۲- ارائه خدمات
۳- پژوهش
اين كل وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشكى است و در هر موردى حتى موارد ريز و جزئى را كه در نظر بگيريم، در چهارچوب اين ساده سازى قرار گرفته و از قلم نخواهد افتاد.
حال با اين ترسيم ساده اما علمى و صحيح مى توانيم واژه هاى عدالت، مهرورزى و تعالى را در هدف و سه استراتژى و سه فعاليت تبيين و تعريف كرده و شاخص هاى كلى را ساخته و با آنها كل سيستم را پايش كنيم.
البته شاخص هاى ريزتر با بهره گيرى از شاخص كلى تعريف مى شوند. 
 ۱- عدالت، مهرورزى و تعالى در هدف:
آيا در هدف نهايى وزارتخانه عناصر عدالت، مهرورزى و تعالى ديده مى شوند؟
آيا اين هدف نياز به بازنگرى دارد؟
به نظر مى رسد با توجه به كار گسترده جهانى و كار خبرگان در رابطه با هدف و تعريف سلامت مشكلى نباشد و عناصر عدالت و مهرورزى و تعالى در آن كاملاً پررنگ و شايد هم بسيار پررنگ ديده مى شود. چرا كه مى گوييم سلامتى براى همه افراد جامعه و اين عين عدالت است و مى گوييم علاوه بر سلامتى، ارتقاى سلامتى هم بايد مورد توجه باشد و اين عين مهرورزى به انسانهاست و در سايه اين سلامتى همگانى است كه تعالى انسان نيز به دست مى آيد و اين در راستاى اهداف مكاتب توحيدى نيز قرار دارد. 
 ۲- عدالت، مهرورزى و تعالى در مبانى استراتژيك:
سه استراتژى ذكر شده همان استراتژيهاى پيشگيرى اوليه ( Primary Prevention ) - پيشگيرى ثانويه ( Secondary Prevention ) و پيشگيرى ثالثيه ( Tentiary Prevention ) هستند. در اين مبانى استراتژيك عناصر عدالت، مهرورزى و تعالى بسيار كارآمد بوده و مورد استفاده دارند و همين عناصر حكم مى كنند به هركدام از اين سه استراتژى به اندازه تأثير و وزن آنها در سلامت جامعه بها و امكانات اجرايى شدن در سطح جامعه را بدهيم.
استراتژى اول:
استراتژى پيشگيرى از بيماريها و ارتقاى سطح سلامت جامعه است. جمعيت تحت پوشش اين استراتژى معادل ۵۵ ميليون نفر هستند و با صرف هزينه كم در اين استراتژى نتايج بسيار سودمندى حاصل مى شود و افزايش اميد به زندگى و توسعه سلامت درجامعه در گرو توجه به اين استراتژى است كما اينكه تفاوت كشورهاى جهان اول و سوم در امور سلامتى در توجه به اين استراتژى نهفته است. 
عدالت، مهرورزى و تعالى در امور سلامتى ايجاب مى كند اين استراتژى مورد توجه ويژه قرار گيرد. متأسفانه اين استراتژى هم اكنون در كشور مورد كم مهرى واقع شده است.
استراتژى دوم:
درمان به موقع و صحيح بيماران است. جمعيتى معادل ۱۵ ميليون نفر تحت تأثير اين استراتژى قرار دارند و بيشترين هزينه هاى سيستم سلامت مصروف اين استراتژى مى شود كه البته به علت تقاضاى مردم براى گرفتن خدمات درمانى و اورژانس بودن موارد از اهميت خاصى برخوردار است اما واضح است توجه به استراتژى اول بار اين استراتژى را به شدت كاهش مى دهد. در كشورهاى جهان سوم به دليل نبودن امكانات مالى، مديريتى و برنامه اى، بيشتر توجه معطوف به اين استراتژى شده و دو استراتژى ديگر مغفول مى مانند.  
استراتژى سوم:
يعنى كمك به بيماران غيرقابل درمان تا متحمل رنج كمترى شوند. جمعيت تحت پوشش اين استراتژى چشمگير نيست ولى مهرورزى و عدالت توجه به آنها را ضرورى مى كند.  
خلاصه عدالت، مهرورزى و تعالى در اين سه استراتژى اين است كه به هر كدام از اينها با توجه به وزن و نقش آنها در سلامتى جامعه بها بدهيم و تقاضاى فراوان جامعه براى گرفتن خدمات در استراتژى دوم نبايد ما را از توجه به دو استراتژى ديگر باز دارد.
۳- عدالت، مهرورزى و تعالى در فعاليت هاى اجرايى:
فعاليت هاى اجرايى عبارتند از آموزش پزشكى، ارائه خدمات و پژوهش، شايد بتوان گفت دروازه هاى عدالت و مهرورزى و تعالى در رابطه با سه فعاليت فوق بر روى مردم باز مى شوند و به عبارت عاميانه تر و سمبليك از طريق اين فعاليت هاست كه مردم بر سر سفره سلامتى خود عدالت و مهرورزى و تعالى مى بينند.
۱-۳- عدالت در آموزش پزشكى:
موارد مهم عدالت در آموزش پزشكى در سه مورد خلاصه مى شود: اول: انتخاب دانشجويان - دوم: تعداد دانشجويان - سوم: آموزش دانشجويان.
نحوه انتخاب و تعداد دانشجويان با توجه به نيازهاى سلامتى مردم در رده هاى پيراپزشكى و پزشك و تخصص و فوق تخصص انجام مى شود و مهمترين مصداق عدالت در آموزش پزشكى عبارت است از اينكه، پزشك و پيراپزشك و مردم را به گونه اى آموزش دهيم كه هر گروه با توجه به مسؤوليت هاى خود، مناسب با نيازهاى سلامتى جامعه تربيت شده و سد راههاى سلامتى را بدانند و مهارت هاى لازم را براى ايجاد سلامتى مردم به دست آورند.
مواد آموزشى بايد مناسب با نيازهاى جامعه و بر پايه استراتژى هاى سه گانه استوار باشد. سهم هركدام از استراتژيها در آموزش پزشكى بايد متناسب با شأن آنها در سلامت جامعه باشد.
در وضعيت فعلى كشور، عدالت در آموزش پزشكى به شدت زير سؤال است و تعريف شأن هاى جديد و مناسب از اولويت هاى بهداشت و درمان است. كراراً ديده مى شود پزشك به علت ناتوانى در انجام وظيفه محوله باعث صدماتى براى بيماران مى شود و آموزش پزشك خانواده در راستاى عدالت و مهرورزى و تعالى تعريف مى شود. 
 ۲-۳- مهرورزى در آموزش پزشكى:
مهمترين فرد در آموزش پزشكى دانشجويان هستند و مهرورزى در آموزش پزشكى هرچند بايد ساير اقشار درگير را دربرگيرد ولى دانشجويان بايد در كانون توجه باشند. مهرورزى به دانشجويان عبارتست از:
- آموزش صحيح و جديد 
- احترام به شخصيت دانشجو
- مكان و تجهيزات آموزشى مناسب
- توجه به اوقات فراغت دانشجو
۳-۳- تعالى در آموزش پزشكى: 
در آموزش پزشكى علاوه بر توجه به بعد جامعه نگرى بايد به مسأله جديد پزشكى و كسب و آموزش آنها همت گماشت و برنامه هاى آموزش پزشكى متناسب با نيازهاى جامعه تغيير كند.
۴-۳- عدالت در ارائه خدمات:
مهمترين عناصر در عدالت ارائه خدمات عبارتند از: 
- دسترسى سريع و آسان به خدمات براى همه مردم
- ارائه خدمات براى همه مردم
- ارائه خدمات موردنياز سلامتى جامعه
- پرهزينه نبودن خدمات و كم هزينه بودن خدمات ضرورى
- صحيح و علمى بودن خدمات
۵-۳- مهرورزى در ارائه خدمات:
مهمترين فرد در سيستم ارائه خدمات بيماران و مراجعه كنندگان به سيستم هستند و مهرورزى در ارائه خدمات بايد بر روى حقوق بيماران متمركز شود. حقوق بيمار مسأله اى بسيار جدى است كه متأسفانه در كشور وضعيت اسفبارى دارد. مطالعات محدود در اين زمينه نشان مى دهد نه بيماران و نه ارائه دهندگان خدمت به حقوق بيمار آشنايى نداشته و آن را اجرا نمى كنند.
شايد بتوان گفت چكيده همه شعارهاى فوق در حقوق بيمار خلاصه مى شود. شاخص هاى حقوق بيماران در سطح دنيا و كشور تعريف شده است و اجرايى قوى را مى طلبد.
در مهرورزى در ارائه خدمات، ساير اقشار درگير نظير پزشكان - پيراپزشكان نيز برنامه مورد توجه باشند.
۶-۳- تعالى در ارائه خدمات: 
يعنى بهره ورى و بكارگيرى خدمات، علمى تر و جديدتر و مفيدتر براى مردم از شاخص هاى مهم در ارائه خدمات مى توان به شاخص هاى زير اشاره كرد: 
كاهش مرگ و مير ناشى از بيمارى ها
كاهش عوارض ناشى از بيمارى ها
افزايش غربالگرى براى بيمارى ها
افزايش دسترسى مردم به خدمات
۷-۳- عدالت در پژوهش: 
مهمترين محورهاى عدالت در پژوهش عبارتند از: 
- تخصيص سهم مناسب از  GNP  كشور به پژوهش. در وضعيت فعلى اين تخصيص بسيار ضعيف است. 
- تخصيص بودجه پژوهشى كشور بر استراتژى هاى سه گانه.
- توجه به پژوهش هاى جامعه نگر و كاربردى.
- صرف بودجه هاى پژوهشى در پژوهش.
۸-۳- مهرورزى در پژوهش: 
اعضاء هيأت علمى مؤثرترين افراد در پژوهش هاى پزشكى هستند و بايد در كانون توجه قرار گيرد هرچند توجه به ساير اقشار درگير نيز ضروريست. و مهرورزى به اساتيد عبارتست از تأمين شأن استادى به لحاظ اجتماعى - فرهنگى و مادى.
۹-۳- تعالى در پژوهش:
تعالى در پژوهش حركت از پژوهش هاى توصيفى و بيان مسأله اى به سمت پژوهش هاى كاربردى و پايه و حل مسأله است. 
تعالى در پژوهش زمانى حاصل مى شود كه پژوهش ها در راستاى پاسخگويى سؤالات بخش آموزش پزشكى و ارائه خدمات قرار گيرد. آموزش پزشكى مى پرسد چه برنامه آموزشى براى كشور مناسب است. ارائه خدمات مى پرسد كدام خدمت براى كدام قشر ضرورى تر است. پژوهش متعالى در درجه اول بايد پاسخگوى سؤالات فوق باشد. ارتقاى سطح علم پزشكى نيز در راستاى تعالى در پژوهش است اما به عنوان اولويت پژوهشى كشور تلقى نمى شود. شاخص هاى مهم در تعالى پژوهش، مجلات علمى كشور، چاپ مقاله در داخل و خارج توسط اساتيد حضور در محافل علمى دنيا هستند.
جمع بندى:
شعارهاى عدالت، مهرورزى و تعالى در بهداشت و درمان زمانى اجرايى مى شوند كه تعريف و تبيين شده و شاخص هاى مناسب را براى آنها تهيه كنيم. هرچند بسيارى از شاخص ها هم اكنون وجود دارند ولى بازنگرى در پاره اى از موارد بسيار ضروريست و خبرگان بايد اين مهم را انجام دهند و براى خلاصه سازى شعارهاى فوق مى توان براى وزارتخانه شعارى را انتخاب كرد كه در عين سادگى بازگوكننده تمام موارد باشد و اين شعار پيشنهاد مى شود.
(عدالت در سلامتى و حقوق بيمار)
* عضو هيأت علمى گروه پزشكى اجتماعى دانشگاه علوم پزشكى شهيد بهشتى

شناسنامه كتاب
نام كتاب: سيد محمدرضا تاجر كازرونى و خدمات او به بندر بوشهر

نويسنده: دكتر سيد احمد حسينى كازرونى
انتشارات: نشر كازرونيه
قيمت: ۱۲۰۰ تومان
سيد محمد رضا صاحب تاجر كازرونى (۱۲۴۴- ۱۳۰۷ ش) از جمله شخصيت هاى برجسته خطه جنوب و نمونه اى از انسان هاى برجسته در تاريخ اقتصادى و فرهنگى اين كشور است كه مى توان براى هميشه به عنوان سرمشق موفق سر لوحه همه كسانى باشد كه به نحوى دل درگرو خدمت رساندن به مردم و پيمودن راه پيشرفت و تعالى دارند. كازرونى، منشأ خدمات ارزنده اى در شهر بوشهر بوده است. خدماتى كه نه تنها در زمان خود زبانزد خطه جنوب بوده، كه تاكنون و تا هميشه تاريخ، مستمر بوده و تداوم خواهد داشت. اين آزاده توانمند از يك سو در جريانات مبارزات مردم جنوب با تجاوز گران بيگانه، از حاميان اصلى اين نهضت بوده و به شكل هاى مادى و معنوى نقش ارزنده اى در اين مبارزات ايفا كرده است. و از سوى ديگر، چهره برجسته او در قالب خيرى بزرگ مطرح است. وى با ايجاد بنياد خيريه بزرگى در بوشهر كه به موقوفه كازرونى مشهور است براى هميشه جاودان مانده و خدمات و خيرات او تا هميشه جارى و سارى است. كازرونى در سال ۱۳۰۶ ش طى وصيت نامه اى املاك و اموال بسيار خود را در خدمت توسعه فرهنگ و عمران و آبادى منطقه بوشهر قرار داده و با اهتمام تمام به ترويج و توسعه آموزش و تعليم و تربيت كودكان و جوانان و حمايت از آموزش نسل نو همت گماشت.
سيد محمد رضا تاجر كازرونى، خدمات ارزشمندى را در عرصه هاى گوناگون به جامعه بوشهر و مردم اين شهر عرضه داشته كه از جمله آنها مى توان به موارد زير اشاره كرد: ارائه خدمات عمرانى، فرنگى، ايجاد و تعمير مساجد براى برگزارى مجالس و مراسم خامس آل عبا، اعياد مذهبى، اطعام مساكين و ايتام، ايجاد بازارها براى رونق كارو كسب، داير كردن زمين هاى باير، ايجاد شغل براى بيكاران در قطب هاى تجارى و اقتصادى و فرهنگى و باقى گذاشتن صدها هكتار زمين در بوشهر براى احداث مكان هاى اقتصادى، اجتماعى، تربيتى و آموزشى و مؤسسات عام المنفعه ديگر، همچنين كمك مالى و خريد اسلحه جهت دليران تنگستانى و ديگر مبارزان جنوب براى مقابله با استعمارگران اجنبى، احداث آب انبارهاى متعدد براى تأمين آب آشاميدنى مردم شهر و حومه در اغلب ابنيه احداثى، دعوت از مبلغين و روحانيون براى حفظ شعائر اسلامى و مجاهدت در حفظ سيره نبوى و آيين هاى تشيع علوى و شيعه اثنى عشرى و ... كه جملگى آنها براسناد و مدارك معتبر و آثار باقى مانده مشهود از آن دوران يا از يادداشتها و گفته هاى معمران و خاطرات شفاهى آنان بويژه شادروان سيد عبدالكريم كازرونى ( نوه آن مرحوم) است. كتاب «سيد محمدرضا تاجر كازرونى و خدمات او به بندر بوشهر كه با پژوهش دكتر سيد احمد حسينى كازرونى تهيه و تأليف شده، به زندگى اين شخصيت كازرونى الاصل مى پردازد و در كنار آن پيشينه تاريخى و جغرافيايى بوشهر و نقش متفكران و تاجران كازرونى در تاريخ اجتماعى فرهنگى و اقتصادى اين بندر را بررسى مى كنند.
شناسنامه كتاب
نام كتاب: مساجد كازرون



نويسنده: محمد تقى نژاد
ناشر: نشر كازرونيه
قيمت: ۱۲۰۰ تومان
مساجد، يكى از مهم ترين ساختمان هاى شهرهاى اسلامى هستند و به نوعى مى توان گفت به شهرهاى مسلمان نشين هويت مى بخشند.
كتاب مساجد كازرون با توجه به همين اصل، نگاهى به روند ساخت مساجد شهر كازرون دارد و كوشش مى كند، سابقه تاريخى، معمارى و بانيان مساجد، بااستفاده از اسناد و مدارك معتبر بيان شود. معمارى مساجد كازرون در مقايسه با مساجد شهرهاى ديگر، داراى ويژگى هايى است. معمارى ساده با ستون هاى ضخيم كه ابعاد آن گاه به سه متر مى رسد، استفاده از گچ و سنگ هاى لاشه به عنوان مصالح اصلى تمام مساجد، فقدان مناره و پرهيز از عناصر تزيينى از ويژگى هاى مساجد سنتى كازرون است. البته نبايد فراموش كرد كه اين معمارى ساده از معمارى ديگر بناهاى منطقه پيروى مى كند.
مساجد كازرون هر كدام داراى دو شبستان هستند يك شبستان كه در ضلع جنوبى (سمت قبله) قرار دارد و بدون در و پنجره است و يك شبستان يا سردابه اى كه در ضلع شمال ساخته شده است. شبستان هاى مسجد كه از سنگ و گچ ساخته شده اند، با پوشش تاق و چشمه بر ستون هايى نسبت استوار شده اند. كف شبستان ها سنت به كوچه ها يا خيابان هاى مجاور، گاه تا ۲ متر و يا بيشتر، پائين تر قرار گرفته است. اين امر در فصول مختلف سال، هواى مطبوعى را در شبستان ايجاد مى كند. سردابه يا شبستان شمالى نيز كه معمولاً داراى وسعتى كمتر از شبستان هاى جنوبى است براى فصول سرد و گرم سال مورد بهره بردارى قرار مى گرفته اند. معمارى اين شبستان ها نيز مشابه معمارى بخش جنوبى است.
صحن مساجد نيز در برگيرنده حوض، وضوخانه وسكوهايى پهن با ارتفاع يك متر و گاه بيشتر است كه بر آنها نماز مى گزارده اند، بر اين سكوها بشتر گل هاى نرگس مى روييد و فضاى مسجد را خوش بو مى كرد. «گارون» و امانت خانه نيز عناصر ديگرى هستند كه در مساجد كازرون وجود داشت. گارون مكانى بود كه در آن آب مصرفى مساجد را به كمك اسب مى كشيدند و در حوض ريخته و به مرور مصرف مى كردند. امانت خانه نيزمكانى بود كه در آن اموات و در گذشتگان را نگهدارى مى كردند تا در زمان مناسب به عتبات عاليات برده و در آنجا به خاك بسپارند. درويش خانه جزو ديگرى از مساجد كازرون است كه مسافران و بى پناهان در آن به استراحت مى پرداختند.
نويسنده مساجد كازرون، مهدى تقى نژاد ضمن معرفى كامل و جزء به جزء تمام زواياى مساجد كازرون كه بخشى از آن را مطاله كرديد، به معرفى مساجد موجوددر اين شهر مى پردازد كه خواندن آنها خالى از لطف نيست.
شناسنامه كتاب
نام كتاب: قصه هاى مردم كازرون


گردآورى: محسن پزشكيان به كوشش عبدالنبى سلامى
ناشر: نشر كازرونيه
قيمت: ۲۵۰۰ تومان
قصه و يا همان افسانه، روايت خيالى و در عين حال برگرفته از واقعيت هاى اجتماعى مردمى است كه عمدتاً در زير يوغ حكام و زورمداران اسير مانده و آمال و آرزوهاى خود را در قالب روايات تخيلى به نام قصه از نسلى به نسل ديگر منتقل كرده است و اگر چه در زندگى عينى از مواهب آن طرفى نبسته اما در ضمير ناخودآگاه خود، هميشه قهرمان قصه خود را پيروز ميدان زندگى برشمرده و قصه ها را با تخيل ختم به خير كرده است.
راويان قصه ها هميشه مردمى عامى اما خوش بيان و بعضاً سخنور بوده اند كه يا در قالب روايت قصه هاى حماسى در قهوه خانه ها و سرگذرها، سرگذشت هاى پهلوانان را با آب و تاب بيان و حركات هيجان انگيز براى مخاطبان كه بر گرد او حلقه زده، مى گفته اند يا پدربزرگ ها و مادربزرگ ها و بويژه مادرها بوده اند كه در شب هاى طولانى زمستان، فرزندان و نوه ها را بر گرد خود مى نشانده و سرگرم قصه ها و روايات پندآموز مى كرده و از اين راه رموز زندگى را به آنان مى آموخته اند. قصه بيان آرزوهاى آرزومندانى است كه هيچ گاه به آرزوهاى خود نرسيده و از اين طريق، خود و مخاطبان مشتاق را سرمست پيروزى هاى قهرمانان قصه كه او را همزادى براى خود مى دانند، مى كنند.
كتاب حاضر كه توسط مرحوم محسن پزشكيان گردآورى شده، به قصه هاى مردم كازرون مى پردازد. البته اين قصه ها تمام قصه هاى موجود در ميان مردم كازرون نيست اما همين ۵۳ قصه را هم مى توان با توجه به شخصيت هاى قصه ها به ۵ بخش تقسيم كرد: قصه هاى انسانى - قصه هاى ديو و پرى، جادو گرى - قصه هاى مذهبى - قصه هاى انسانى، حيوانى - قصه هاى حيوانى.
در كل قصه هاى عاميانه هميشه در كمال سادگى و به دور از پيرايه هاى ساختگى روايت مى شود. اما بسته به اينكه راوى داراى چه ذوق و سليقه و بيانى باشد، در روايت قصه ها تفاوت فاحش به وجود مى آيد. هر اندازه بيان قصه گو بليغ تر و حركاتش جذاب تر باشد، قصه از شيرينى، جذابيت و هيجان بيشترى برخوردار است. اين تفاوت به قدرى است كه روايت دو راوى از يك قصه را مى توان دو قصه محسوب كرد. حتى وضعيت روحى يك راوى در دو شرايط مختلف، از يك قصه دو روايت متفاوت ارائه مى كند. محسن پزشكيان در كتاب خود همان طور كه گفته شد ۵۳ قصه كازرونى را جمع كرده است كه خواندن هر كدام از آن ها خالى از لطف نيست.