آرمن نرسسيان
«گرهارد شرودر» مهرماه به «پوستدام» در شرق آلمان مى رود تا در جشن هاى پانزدهمين سالگرد اتحاد دو آلمان شركت كند. نتيجه انتخابات هرچه باشد، او به عنوان صدراعظم آلمان در اين مراسم شركت مى كند و «آنگلا مركل» رهبر حزب مخالف دموكرات مسيحى نيز فارغ از نتيجه ، در طول مراسم در كنار وى قرار مى گيرد. ۱۵ سال پس از اتحاد  آلمان شرقى و آلمان غربى ، اين مسأله هنوز درانتخابات ونتيجه آن مهم است. اما چرا انتخابات پارلمانى آلمان پيش از موعد برگزار مى شود؟
گرهارد شرودر صدراعظم آلمان در دومين دوره زمامدارى خود نتوانسته است به تعهداتش مبنى بر بهبود وضعيت اقتصادى و كاهش بيكارى عمل كند و به همين جهت، برنامه اصلاحات اقتصادى جديدى به نام «هارتس چهار» ارائه كرده است. او براى كسب مشروعيت عمومى درباره اين برنامه خود، با استفاده از اختيارات قانونى صدراعظم ، مجلس اين كشور را منحل و از «هورست كهلر» رئيس جمهورى فدرال آلمان درخواست برگزارى انتخابات زودهنگام را كرد. از سويى، دو نماينده مجلس آلمان با ارائه شكوائيه اى به دادگاه قانون اساسى ، انحلال مجلس را غيرقانونى خواندند و خواستار لغو آن شدند. دادگاه قانون اساسى آلمان نيز پس از هفته ها بحث و بررسى، با هفت رأى مثبت در برابر يك رأى منفى ، بر اقدام شرودر در برگزارى انتخابات زودرس پارلمانى صحه گذاشت و به اين ترتيب، احزاب اين كشور به صورت جدى وارد رقابت هاى انتخاباتى شدند.
شرودر با انحلال پارلمان آلمان كوشيد تايك بار ديگر بخت خود را در دستيابى به قدرت از طريق برگزارى انتخابات زودرس امتحان كند و معتقد است چنانچه حزب سوسيال دموكرات وى (SPD) رأى كافى براى تشكيل دولت به دست بياورد، به معناى آن است كه اكثريت مردم آلمان موافق پيشبرد برنامه هاى وى هستند. در اين ميان حزب دموكرات مسيحى آلمان كه قدرتمندترين حزب مخالف دولت آلمان است، با دامن زدن به نارضايتى هاى گسترده از برنامه هاى اقتصادى شرودر در صدد آن است تا مجدداً قدرت سياسى را در آلمان و پس از سالها دورى در اختيار بگيرد. مقامات اين حزب اميدوارند كه در انتخابات پارلمانى بتوانند اكثريت آراى مردم را به خود اختصاص دهند و مركل را به عنوان نخستين صدراعظم زن تاريخ آلمان بر مسند قدرت بنشانند، اما اگر اوضاع براى اين حزب تا چندماه پيش خوب بود، اينك ابرهاى تيره اى در آسمان حزب ظاهر شده اند. حزب دموكرات مسيحى تا اواسط ژوئن اكثريت آرا مردم را در نظرسنجى ها با خود داشت، اما آراى اين حزب اخيراً درنظرسنجى هاى جديد به شدت ريزش پيدا كرده است. كاريزماى گرهارد شرودر و چند اشتباه پى در پى از سوى تيم مركل باعث شد،تا گرهارد شرودر بيش از پيش به مركل نزديك شود.بيشترين ضربه را به مركل ، وزير اقتصاد در سايه وى وارد كرده است برنامه هاى اقتصادى او از جمله نحوه اخذ ماليات ها، بسيارى از رأى دهندگان را به سوى شرودر رانده است و تيم تبليغاتى صدراعظم آلمان از اين اشتباه بزرگ، به بهترين نحو بهره بردارى كرده اند. «ادموند اشتويبر» نامزد شكست خورده انتخابات سال ۲۰۰۲ و صدراعظم باواريا نيز با اظهارنظرهاى خود، ضربه اى جدى به مركل وارد كرده است. وى اخيراً در اظهارنظرى، شهروندان آلمان شرق را شهروندانى درجه دوم خواند كه نبايد سرنوشت انتخابات به دست آنها تعيين شود و شايد اظهارنظرهايى از اين قبيل است كه باعث شده است مركل به عنوان فردى از شرق آلمان، از محبوبيت چندانى در آن منطقه برخوردار نباشد. از جمله، در شهر «تمپلين» كه وى در آنجا بزرگ شده، مركل را دوست ندارند و مى گويند او به آنها پشت كرده است.
انتخابات امسال بيشتر تحت تأثير مسائل و مشكلات اقتصادى آلمان است. هنگامى كه شرودر به قدرت رسيد ، قول داد تا نرخ بيكارى را كاهش دهد، اما در دور دوم حكومت خود، وى نتوانسته است به اين تعهد خود عمل كند ونرخ بيكارى به رقم بى سابقه ۱۱ درصد رسيده است. شرودر از مردم خواسته است تا صبور باشند،اما بسيارى باور خود را به وى از دست داده اند. مركل قول داده است به روند اصلاحات سرعت بخشد و ميزان بيكارى را كاهش دهد.
از ديگر مسائل مهم وتأثيرگذار انتخابات امسال، اصلاحات مالياتى است.دموكرات مسيحى ها خواهان تغييراتى در برنامه هاى مربوط به اخذ ماليات هستند، اما سوسيال دموكراتها مى گويند: برنامه هاى آنها تنها به نفع ثروتمندان است ومركل مى خواهد با اخذ ماليات از فقرا، به نفع ثروتمندان عمل كند.
خانواده ومسائل مربوط به آن نيز از موضوعاتى است كه رأى دهندگان به آن علاقه دارند. نرخ تولد در آلمان در حال كاهش است و احزاب آلمان در تبليغاتشان مى كوشند تا نشان دهند به مسائل خانواده ها توجه مى كنند.
سوسيال دموكرات ها پيشنهاد پرداخت كمك مالى به يكى از والدين براى يكسال پس از تولد كودك را داده اند، اما دموكرات مسيحى ها چنين پيشنهادى را رد مى كنند و مى گويند: بايد تخفيف مالياتى به اين والدين تعلق گيرد.
اين در حاليست كه شرودر و حزبش، مركل را متهم كرده اند كه به دليل نداشتن فرزند، مشكلات زنان آلمانى را درك نمى كند. احزاب حاضر در انتخابات خواهان ارائه تسهيلات بيشتر و بهترى به خانواده ها هستند وگفته اند سعى خواهند كرد تا زمينه هاى حضور بيشتر زنان را در عرصه هاى مختلف فراهم كنند. زنان در آلمان برخلاف ساير كشورهاى توسعه يافته و صنعتى ، سهم زيادى از عرصه هاى مديريتى را در اختيار ندارند و اين براى اولين بار است كه يك زن شانس تصاحب سمت صدراعظمى را پيدا مى كند. زنان آلمانى در عرصه سياسى نيز حضور چندانى ندارند.
برخى فعالان زن خواهان حمايت از مركل به خاطر جنسيت او شده و گفته اند: زنان بايد در به قدرت رسيدن مركل سهيم باشند، اما اكثريت مردم مى گويند جنسيت در انتخاب صدراعظم مؤثر نيست.
مركل خود گفته است كه در صورت پيروزى، مسائل زنان را به صورت جدى مورد توجه قرار خواهد داد.
در انتخابات امسال به غير از مركل، يك زن ديگر نيز تأثيرگذار است و اين فرد كسى جز همسر چهارم گرهارد شرودر نيست. «دوريس شرودر» كه يك روزنامه نگار است، به صورت فعال در تبليغات انتخاباتى شركت مى كند و از هر فرصتى براى تبليغ به نفع شوهرش بهره مى گيرد.امامركل كه براى بار دوم با يك شيميدان ازدواج كرده است از اين موهبت برخوردار نيست. «يواخيم سائور» به ندرت در كنارهمسرش ظاهر مى شود و به همين دليل، رسانه هاى آلمانى به او لقب «شبح اپرا» را داده اند.
در كنار مسائل اقتصادى، عضويت تركيه در اتحاديه اروپا و حضور قوى تركها در جامعه آلمان از موضوعات مهم انتخابات است. بيش از نيم ميليون ترك درانتخابات پارلمانى آلمان شركت مى كنند و به دليل حمايت حزب سوسيال دموكرات از ورود تركيه به اتحاديه اروپا، آنها از اين حزب حمايت مى كنند. مخالفت هاى سرسختانه مركل و حزب وى با عضويت تركيه در اتحاديه اروپا، كارت برنده آرا ى ترك هاى آلمان را مستقيماً در جيب شرودر قرار داده است.
ترك ها حضور قوى در آلمان دارند و شركت هاى تركى مجموعاً۲۹ ميليارد يورو در آلمان سرمايه گذارى كرده اند.
شرودر مى گويد: تركيه به دليل حاكم بودن اسلام ميانه رو در آن كشور و همكارى هاى وسيع با غرب بايد عضو اين اتحاديه باشد واين عضويت را به نفع امنيت درازمدت اروپا مى داند، امامركل تنها قبول به ارائه پيشنهاد نوعى همكارى و شراكت با تركيه است. وى شديداً به ارزش هاى مسيحى پاى بند است و باور دارد كه اروپا ريشه در مسيحيت دارد و شايد به همين دليل است كه تمايلى به عضويت تركيه در اتحاديه اروپا ندارد.
اما تمام مسائل مهم انتخابات آلمان اقتصادى نيستند. سياست خارجى از ديگر مواردى است كه براى رأى دهندگان آلمانى بسيار مهم است. گرهارد شرودر صدراعظم آلمان مى تواند به كارنامه خود در اين عرصه ببالد، اما پيروزى مركل رقيب وى در انتخابات، تنها صحنه سياسى آلمان را دچار تغيير نمى كند بلكه اين امر بر سياست خارجى كشور و اروپا نيز اثرگذار خواهد بود. اروپا به دقت، انتخابات را زيرنظر دارد و شايد براى آنكارا، مسكو و واشنگتن و پاريس نتيجه اين انتخابات بيش از همه مهم باشد. دموكرات مسيحى ها مى گويند آلمان تحت رهبرى گرهارد شرودر از آمريكا دورى گزيده و به دنبال اتحاد استراتژيك با روسيه و فرانسه است. شرودر نيز كه اميد به پيروزى دارد، مى گويد: آلمان نيرويى براى صلح است، نه جنگ. سياست هاى ضدجنگ شرودر و عدم پيوستن او به ائتلاف آمريكا در جنگ عليه عراق از دلايل محبوبيت وى است.
مركل در صورت پيروزى، تغييراتى در سياست خارجى آلمان اعمال خواهد كرد كه مهم ترين آنها بهبود و ترميم روابط با واشنگتن خواهد بود. وى گفته است كه آمريكا مهم ترين متحد و دولت آلمان است. البته او مى داند كه مردم آلمان ضدجنگ هستند و به همين خاطر، پيشنهاد اعزام سرباز به عراق براى كمك به آمريكا را رد كرده است. در مورد ارتباط با روسيه هم، مركل ضمن مهم برشمردن روابط با روسيه مى گويد: به دليل زندگى در آلمان شرقى و دانستن اهميت و ارزش آزادى، بيشتر منتقد پوتين و عملكرد روسيه خواهد بود. آلمان تحت صدراعظمى مركل همچنين خواهان نزديكى و همبستگى بيشتر با لهستان و ساير كشورهاى كوچك اتحاديه اروپا براى مقابله با تأثير و نفوذ روسيه در اروپاى شرقى است. مركل همچنين اتحاد فرانسه و آلمان به عنوان نيروى محركه اتحاديه اروپا را كم اهميت مى داند و خواهان همكارى بيشتر با انگليس و كشورهاى كوچك اتحاديه براى مقابله با نفوذ فرانسه است.
اگر پيروزى روز يكشنبه (امروز) از آن حزب دموكرات مسيحى و آنگلا مركل باشد روابط برلين - واشنگتن، سمت و سوى جديد خواهد يافت. اتحاد آلمان - فرانسه در قلب اروپاى قديمى به زعم «دونالد رامسفلد» تضعيف مى شود و نقش و نفوذ فرانسه كاهش پيدا مى كند. به نظر، آمريكا نيز خواهان پيروزى مركل است. شرودر به دليل سياست هاى ضدجنگ خود و انتقاد از سياست هاى آمريكا، دشمنان بسيارى براى خود در آمريكا تراشيده و براى بسيارى از سياستمداران با نفوذ جمهوريخواه يك عنصر نامطلوب است و شايد به همين دليل است كه آمريكا حتى از مشاورين مركل به گرمى استقبال مى كند. مشاوران رئيس حزب دموكرات مسيحى آلمان در سفرهاى خود به واشنگتن با «جورج بوش» رئيس جمهورى، «كاندوليزارايس» وزير امور خارجه و «استيفن هادلى» مشاور امنيت ملى آمريكا ديدار كرده اند. مركل به رغم سياست هاى نزديكى با واشنگتن در يك مورد با آمريكا به مشكل برخورد خواهد كرد و آن هم، عضويت تركيه متحد استراتژيك آمريكا در اتحاديه اروپا است. واشنگتن خواهان عضويت تركيه در اتحاديه اروپا است و بارها از كشورهاى عضو خواسته است تا روند اين عضويت را سرعت ببخشند. نتيجه انتخابات بى شك در اين مورد تأثيرگذار خواهد بود.
بازگشت ماركس
پيش از انتخاباتى كه گرهارد شرودر را به قدرت رساند،  آلمان عمدتاً كشورى سه حزبى بود،  اما با ورود حزب سبز، صحنه سياسى آلمان تغيير يافت. اما امسال حزب پنجمى هم وارد رقابت ها شده است، حزب چپ با اعلام موجوديت خود، بسيارى از رأى دهندگان را به خصوص در شرق آلمان جذب خود كرده است. در آخرين نظرسنجى ها اين حزب بيش از ۳۰ درصد آرا مردم در شرق را به خود اختصاص داده است.
رهبران اين حزب از شرق و غرب آلمان هستند كه اين سمبلى از اتحاد دو طرف قلمداد شده است. بازگشت چپ هاى جديد مى تواند تعادل سياسى آلمان را تغيير دهد. اشپيگل با توجه به نظرسنجى هاى اخير و وضعيت روبه رشد اين حزب، روى جلد خود را به تصوير كارل ماركس اختصاص داد و نوشت: «شبح بازگشته است؛ قدرت جديد چپ ها». اين قدرت چيزى نيست كه دو حزب سنتى آلمان خواهان آن باشند. چپ جديد آلمان تركيبى است از كمونيست هاى شرق آلمان و ناراضيان چپ گراى سوسيال دموكرات و بريده از رهبرى شرودر. رهبرى حزب در اختيار «اسكار لافونتين» است كه قبلاً خود عضو ارشد حزب سوسيال دموكرات و مدتى هم وزير اقتصاد آلمان بود كه ترجيح داد راه خود را از اين حزب به صورت كامل جدا كند. چپ هاى جديد، سياست هاى اقتصادى را مورد حمله قرار مى دهند، و به بوش در مورد حمله احتمالى به ايران هشدار داده اند. ظهور اين گروه از چپ ها نشان مى دهد كه مخالفت هاى گسترده اى با سياست هاى نئوليبرالى به خصوص در شرق آلمان وجود دارد. لافونتين مغز متفكر پيروزى شرودر بركهل در انتخابات سال ۱۹۹۸ بود. يكسال پس از آن، «اسكار قرمز» از تمام سمت هاى خود كناره گرفت و از سياست دورى گزيد،  اما شش سال بعد، بازگشت موفقى به صحنه سياسى آلمان داشت. آنها (چپ هاى جديد) اميدوارند كه بتوانند آراى ناراضيان حزب سوسيال دموكرات را جذب خود كنند. «لافونتين» بى مهابا به شرودر و سياست هاى او حمله مى كند و شايد به همين دليل است كه اعضاى حزب سوسيال دموكرات او را خطرناك مى دانند: تنها سوسيال دموكرات ها نيستند كه چپ هاى جديد را خطرناك مى دانند. مركل و دموكرات مسيحى ها هم از وضعيت روبه رشد حزب چپ نگران هستند و به خصوص از آن هراس دارند كه چپ ها موفق شوند آراى مركل را در شرق آلمان به خود اختصاص دهند.
معجزه شرودر؟
تا چند ماه پيش، وضع براى صدراعظم كاريزماتيك آلمان مناسب نبود و او و حزبش در نظرسنجى ها تفاوتى خيره كننده با دموكرات مسيحى ها داشتند، اما شرودر كه يكبار به صورت معجزه آسايى در سال ،۲۰۰۲ نتايج انتخابات را از آن خود كرد به نظر قصد تكرار آن معجزه را دارد. اختلاف دو حزب در آخرين نظرسنجى ها به ۵ درصد رسيده و اين درحالى است كه هنوز ۳۰ درصد از آلمانى ها هنوز تصميم نگرفته اند كه در انتخابات به چه كسى رأى مى دهند. آلمان ۲۰۰۵ بسيار شبيه انگليس در سال هاى ۱۹۸۰ است. انگليس در آن سال ها وضعيت مشابهى با آلمان امروز داشت و نتيجه انتخابات سراسرى آن «مارگات تاچر» را به خانه شماره ۱۰ «داونينگ استريت» فرستاد. آيا اين وضعيت مى تواند براى بانوى آهنين آلمان هم تكرار شود؟ رسانه هاى طرفدار محافظه كاران كه مركل را با تاچر مقايسه مى كنند به چنين وضعيتى خوش بين هستند، اگرچه منتقدان هم كه به مركل لقب موش خاكسترى داده اند،  هشدار مى دهند صدراعظمى مركل، وضعيت آلمان را وخيم تر مى كند. با توجه به نظرسنجى هاى اخير، هيچ كدام از احزاب آنقدر قوى نيستند كه بتوانند به تنهايى تشكيل دولت بدهند. شايد مركل در انتخابات پيروز شود و به اولين صدراعظم زن آلمان تبديل شود، اما بى شك، وى مجبور به تشكيل دولت با غريبه ها خواهد شد و شايد حتى مجبور به تحمل رقيب اصلى خود در دولت ائتلافى شود. براى تشكيل دولت، احزاب بايد ۵۰ درصد آرا را به خود اختصاص دهند. در حالت طبيعى احزاب دموكرات مسيحى و دموكرات آزاد تشكيل دولت مى دهند، اما در آن سو هم حزب سوسيال دموكرات مترصد تشكيل دولت با سبزها است، اما اقبال عمومى امسال از سبزها و رهبر پرجذبه اش «يوشكا فيشر» روى گردانده است. در چنين حالتى، ائتلاف بايد با حضور سه حزب شكل بگيرد كه طبيعى است كسى از تشكيل چنين دولتى شادمان نشود. چنين فرضيه اى درست مانند اين خواهد بود كه كاخ سفيد همزمان در اختيار دو حزب جمهوريخواه و دموكرات باشد. طى سال هاى ۱۹۶۶ تا ،۱۹۶۹ چنين ائتلافى بر سر كار بود،  اما چنين تجربه اى بسيار ناموفق از آب درآمد.
مركل خواهان ائتلاف سياه (نماد دموكرات مسيحى ها) و زرد (نماد ليبرال ها) است. شرودر نيز مى خواهد ائتلافى ميان قرمزها (سوسيال دموكرات ها) و سبزها شكل گيرد. مركل هشدار داده است كه احتمال تشكيل ائتلاف قرمز، سبز و قرمز (چپ هاى جديد) وجود دارد، اما شرودر گفته است كه هرگز با چپ هاى جديد كار نخواهد كرد. اگر احزاب بر سر تشكيل دولت به توافق نرسند،  اين احتمال وجود داردكه انتخابات جديد برگزار شود.
آلمان ها عمدتاً نسبت به آينده خوش بين نيستند. آنها به دنبال حزب يا احزابى مى گردند كه بتوانند اين خوش بينى را به آنها بازگردانند، وضعيت اقتصادى را بهبود ببخشند و مشكل بيكارى را حل كنند. ۵۹۸ كرسى پارلمان آلمان امروز (يكشنبه) در حالى در معرض رأى مردم گذاشته مى شود كه احزاب آلمان اميد چندانى به پيروزى قاطع ندارند.
آنچه نتيجه انتخابات را تعيين مى كند، سمت و سو و تمايل و اراده مردم آلمان است كه هيچ يك از احزاب سياسى در پى انكار آن نيستند. شرودر با انحلال مجلس و برگزارى انتخابات زودرس، خطر كرد و ريسك آن را پذيرفت؛ ريسكى كه ممكن است بار ديگر او را به مسند صدراعظمى آلمان بازگرداند و يا او را براى هميشه به جزئى از تاريخ اين كشور تبديل كند.