ناصر صفاريان
۱ چشم و هم چشمى يكى از مؤلفه هاى ثابت رفتار ماست - نوعى رقابت و نوعى تلاش براى پيش بودن و عقب نماندن - كه البته وجه منفى اش پررنگ تر است و مى شود همان چشم و هم چشمى. فكرش را نمى كردم اين شكل رفتار در ميان برخى ساكنان عرصه فرهنگ هم وجود داشته باشد و در مراكز فرهنگى هم به چشم بخورد. ولى حالا فكرش را مى كنم.
هفته پيش قرار بود نمايش ويژه اى براى فيلم «وقت خوب مصائب» در يكى از مراكز فرهنگى برگزار شود، نمايشى به همراه جلسه مطبوعاتى، و با دعوت از چهره هاى سرشناس هنرى و ادبى، بيشتر دعوت ها هم انجام شده بود. اما دو روز مانده به برگزارى - و با وجود اعلام قبلى و انتشار در مطبوعات - اين مراسم از سوى آن مركز فرهنگى لغو شد. دليل اعلام شده از سوى آنان هم اين بود كه اين فيلم در هفته گذشته در يك مركز فرهنگى ديگر نمايش داده شده و ما نمى خواهيم دوم باشيم و از آنها عقب بمانيم! اعلام خبر هم در گوشى نبود، بلكه به صراحت به يك خبرگزارى اعلام شد و بعضى جاها هم درج شد. آن هم بدون درنظر داشتن اين كه نمايش قبلى، بدون مراسم و بدون دعوت خاص بوده، و يك نمايش عادى براى تعدادى محدود.
اين بزرگواران احتمالاً شنيده اند كه اين شيوه در ممالك فرنگ در برخى جاها اعمال مى شود، اما نمى دانند اين ويژگى مربوط به - مثلاً - بخش مسابقه جشنواره هاى معتبر است و حتى اگر فيلمى در يك جشنواره ديگر شركت كرده باشد، جشنواره جديد آن را حذف نمى كند، بلكه آن را خارج از مسابقه به نمايش مى گذارد. به هرحال، اين هم شكل اينجايى يك حركت فرنگى است، كه با شيوه چشم و هم چشمى اين سرزمين همخوان شده.
۲ اين هم از كتاب خواندنى «نامها و سايه ها» نوشته محمدرحيم اخوت: «جوان كه باشى. پاى بند نبودن يك موهبت است. يا هرچه هست، زندگى آسان است. ترس هم كه باشد وحشت نمى شود. اندوه هم كه باشد دلهره نيست. اما پير كه شدى ...
آدم پير كه مى شود تازه مى فهمد به كسى نياز دارد كه جانش را به لبش بياورد. يكى كه هر بلايى هست سر آدم بياورد و بعد بنشيند براى آدم گريه كند.»

ترجمه: اميررضا نورى زاده
كمى قبل از كريسمس گذشته استوديو يونيورسال طرح خود براى ساخت نسخه اى ۱۵۰ ميليون دلارى از فيلم كلاسيك كينگ كونگ را اعلام كرد. اين نسخه جديد كه داستانى متفاوت با نسخه سال ۱۹۳۳ كينگ كونگ در خواهد داشت، همه خصوصيات يك فيلم پرفروش را داراست. پيتر جكسون خالق سه گانه ارباب حلقه ها كارگردان آن است و نائومى واتس نقش فى وراى قهرمان مو طلايى فيلم را ايفا مى كند و جلوه هاى ويژه فيلم نيز درخشان خواهد بود. ولى حتى كينگ كونگ غول پيكر هم نمى تواند اين روزها از دست سارقان حاضر در شبكه هاى اينترنتى كه متخصص سرقت كپى هاى فيلم هاى تازه اكران شده و يا اكران نشده هستند، در امان باشد و در شرايطى كه هاليوود در طى دهه هاى گذشته همواره به مبارزه با انواع سرقت هاى سينمايى بود، اين بار قصه كاملاً فرق دارد و سرقت در دوره ديجيتالى تهديدى بزرگتر به حساب مى آيد و ضررهاى مالى آن به مراتب هنگفت تر است.چرا كه اين روزها سارقان سينمايى فيلم ها را در اينترنت و يا بر روى دى وى دى خيلى زود به نقاط مختلف جهان منتقل مى كنند. پيترجكسون در مورد اين خطر جدى مى گويد: سرقت سينمايى به شكلى جدى اين توان را دارد كه سينما را به صنعتى ضررآور تبديل كند و ساخت فيلم هاى پرخرج را متوقف سازد و به اين ترتيب هيچ استوديويى براى فيلم هايى از اين دست سرمايه گذارى نخواهند كرد چرا كه سود اصلى ساخت آنها به جيب تبهكاران فرهنگى مى رود.
اما همه وحشت هاليوود و استوديوهاى فيلمسازى از سرقت هاى سينمايى نيست بلكه دستگاه هاى دى وى دى خانگى و تلويزيون هاى مسطح باعث شده اند تا حضور تماشاگران در سينماها كاهش يابد و مردم ترجيح دهند تا فيلم ها را در منازل و بر روى مبل هاى راحتى شان نگاه كنند. در كنار آن با به وجود آمدن خطوط اينترنت پرسرعت اكنون فيلم هاى سينمايى حتى با حجم بالا نيز مى توانند به كامپيوترهاى شخصى منتقل شوند و در واقع صنعت سينما اكنون با بحرانى روبروست كه صنعت موسيقى چند سال پيش پس از ظهور سايت هايى چون نپستر با آن روبرو بود. بنا به آمارى كه شركت پرايس واترهاوس منتشر كرد، هاليوود در سال ۲۰۰۴ ، ۸۴ ميليارد دلار از بابت فروش فيلم ها در سطح جهان درآمد داشته است ولى با توجه به عدم سودآور بودن اكثر فيلم ها و تبليغات پرخرج فيلم ها اكنون دى وى دى به معناى نوشداروى هاليوود محسوب مى شود و با احتساب فيلم هاى ويدئويى فروش جهانى آنها بالغ بر ۵۵ ميليارد دلار شده است. اما اتحاديه سينماى آمريكا تخمين مى زند كه ضرر ناشى از توزيع غيرقانونى فيلم ها بر روى دى وى دى چيزى حدود ۳ ميليارد دلار باشد. اين آمار شامل كاهش فروش فيلم ها بر اثر انتقال آن لاين فيلم هاى سينمايى نمى شود.
سرقت سينمايى در شرايط فعلى مرزى نمى شناسد ولى بسته بندى و توزيع دى وى دى هاى غيرقانونى در چند كشور خاص انجام مى شود كه مهمترين آنها هند، چين، مالزى، اندونزى، فيليپين، انگلستان، روسيه و آمريكا هستند. بنا بر آمار منتشر شده از سوى تحليلگران و بازرسان فدرال آمريكا در بطن اين قضيه وب گردهايى قرار دارند كه خود را رابين هودهاى ديجيتالى مى نامند و فيلم ها را از استوديوهاى ثروتمند مى دزدند و به شكل مجانى در اختيار علاقمندان سينما قرار مى دهند. در كنار آنها تبهكاران حرفه اى حضور دارند كه با سرمايه فراوان فيلم ها را در ظرف چند ساعت تكثير كرده و حتى قبل از اكران عمومى توزيع مى كنند. مدارك رسمى نشان مى دهد كه عده اى از اين تبهكاران چند ساعت قبل از اكران آخرين تست فيلم جنگ هاى ستاره اى نسخه اى از آن را در اختيار داشته اند. آنها فيلم آغاز بتمن را در روند اكران بين المللى آن روى اينترنت قرار داده و فيلم افسون زده را دو روز قبل از اكران عمومى آن در ۲۴ ژوئن آماده كرده بودند.
به همين خاطر استوديو يونيورسال براى حفظ گوريل محبوب خود كپى هاى فيلم كينگ كونگ را كدگذارى كرده است و همچنين نظارت شديدى بر تمامى مراحل توليد فيلم از جمله تدوين و اكران آزمايشى داشته است. چند استوديو ديگر از جمله برادران وارنر نيز اقدامات مشابهى را انجام داده اند تا بتوانند با سارقان فرهنگى مبارزه كنند و ساخت قسمت چهارم فيلم هرى پاتر نيز با اقدامات امنيتى ويژه اى همراه شده است. دارسى آنتونيل كه مسؤوليت امنيت ديجيتالى استوديو وارنر را بر عهده دارد مى گويد: اين فقط مربوط به صنعت فيلمسازى نمى شود به طور كلى مراقبت از هر گونه دارايى غير پولى، ضرورى به نظر مى رسد. اگر ديگر نتوان ايده ها را معامله كرد و يا از حقوق به وجود آوردن ايده ها استفاده كرد، كل صنعت سينما و فرهنگ دچار تهديد جدى خواهد شد.
اما اين تنها استوديوهاى فيلمسازى نيستند كه در اين جريان به رقابت بر سر رسيدن به اهدافشان مى پردازند بلكه وب گردهاى حرفه اى نيز براى خود رقابتى ويژه را دست و پا كرده اند. بنا به گزارش بازرسان فدرال، هر كدام از سارقان حرفه اى فيلم ها كه به نسخه اى كامل از آنها دست مى يابند، به سرعت خبر مربوط به آن را در اينترنت منتشر مى كنند تا مشخص شود كه چه كسى اولين نسخه كامل فيلم را به اينترنت انتقال داده است. سايت هايى كه اين فيلم ها به آنها پست مى شود، اصطلاحاً تاپ سايت ناميده مى شوند و اكثر آنها در محدوده آن لاينى به نام دارك نت (Dark net) فعاليت مى كنند. تيم هاى سارقان اينترنتى عموماً ورز (Warez) خوانده مى شوند كه ريشه لغوى آن از كلمه سافتور (Softwar) آمده است. همه اعضاى اين تيم ها اسامى مستعار دارند و حتى هويت اصلى شان را از يكديگر پنهان مى كنند. اين افراد كه فعاليت خود را اعتبارى براى كار حرفه اى شان مى دانند، معمولاً نام تمامى عوامل دخيل در سرقت نسخه اول يك فيلم را نيز ضميمه فيلم مى كنند. دارل اسميت از مديران استوديو پارامونت مى گويد: اين شبيه يك بازى است كه همه بازيكنان آن نام مستعار دارند و همچون گروه هاى تروريستى هر يك مأموريت خاصى دارند و سعى دارند تا مقام خود در گروه را حفظ كنند.
نيازى نيست كه اشاره شود اين سارقان طرفداران بى شمار اينترنتى نيز دارند. همان طور كه عاشقان موسيقى بدون آنكه بپرسند موسيقى هاى مورد علاقه شان در سايت نپستر از كجا تأمين مى شد، به بارگذارى آنها مى پرداختند، طرفداران سينما نيز چندان علاقه اى به اين جريان نشان نمى دهند و در اصطلاح نام «زالو» را گرفته اند. بنا به آمارى كه اخيراً شركت بيگ چمپيون در بورلى هيلز منتشر كرد، حدود صدها هزار «زالو» در هر لحظه به شكل آن لاين به بارگذارى موسيقى و فيلم مشغول هستند. در آمارى كه اين شركت در ۹ آگوست تهيه كرده، تنها در اين روز حدود ۱۰۲ هزار كاربر فيلم جنگ دنياها را با استفاده از نرم افزار محبوب بيت تورنت بارگذارى كرده اند و در همين روز فيلم هاى برهم زنندگان عروسى يكصد هزار بار و فيلم چارلى و كارخانه شكلات ۹۷ هزار بار بارگذارى شده است.
اين گروه ها به خوبى به پوشش يكديگر مى پردازند و با كشف شدن بخشى از شبكه، خيلى زود ساير اعضا را مطلع كرده و مانع لو رفتن كل شبكه مى شوند.
در يك دادگاه فدرال در ماه جولاى كه با حضور ۴ نفر فعال در يكى از گروه هاى ورز برگزار شد، آنها اعتراف كردند كه حدود ۷۵۰ فيلم را در تاپ سايت، آپ لود كرده اند و ميزان مبادلات بازى، فيلم و موسيقى آنها چيزى حدود ۲۷ ترا بايت اطلاعات بوده است كه معادل كتابخانه چند دانشگاه مشهور آمريكا است. به عقيده بازرسان فدرال آمريكا، دو گروه اصلى در اين تجارت عمده دست دارند. ابتدا گروهى كه چندان به دنبال سودآورى نيستند و كارهاى فنى انجام مى دهند و بعد گروه هاى محدود و پولدار كه به دنبال كسب درآمد هستند. در گروه اول افراد فقط به دنبال مبادله فيلم ها هستند، ولى دسته دوم با توزيع اين فيلم ها، سود هنگفتى به جيب مى زنند و بدين ترتيب است كه بازارهاى بزرگى از دى.وى.دى هاى غيرقانونى همچون بازار گروبوشكا در شهر مسكو به وجود مى آيد و بعد از طريق كشتى به ساير كشورهاى جهان منتقل مى شود.
اما برخى نيز از اين سيستم توزيع فيلم ها حمايت مى كنند و معتقد هستند كه سيستم آن لاين فارغ از محدوديت هاى سيستم توزيع استوديويى، به فيلمسازان مستقل در كشورهاى دورافتاده جهان اجازه مى دهد تا از فيلم هاى برجسته تاريخ سينما استفاده كنند و آثارى را تماشا كنند كه هرگز از طرق قانونى در كشورشان نمى توانند به آنها دست يابند. ولى در هر شرايطى مى توان گفت كه اين در واقع آغاز يك مبارزه است كه هنوز برنده نهايى آن مشخص نيست.