شوراى فرهنگ عمومى از سال ۱۳۶۶ و همزمان با وزارت سيدمحمد خاتمى در وزارتخانه فرهنگ و ارشاد اسلامى فعاليت خود را آغاز كرده و تاكنون زير نظر شوراى عالى انقلاب فرهنگى فعاليتهاى خود را پى گرفته است. شوراى عالى انقلاب فرهنگى مسؤوليت بحث و بررسى وضعيت فرهنگ عمومى، سياستگذارى، برنامه ريزى، شناخت معضلات و موانع و ارائه راهكارها را به شوراى فرهنگ عمومى واگذار كرده و در نظر داشتن همين موارد، نقش اين شورا را در جهت دهى فرهنگ عمومى حايز اهميت كرده است.
در شوراى فرهنگ عمومى، مسؤولان دستگاههاى فرهنگى و اجتماعى به همراه چند تن از صاحبنظران و كارشناسان فرهنگى حضور دارند كه به شكل مستمر و با حضور اين افراد، جلسات هفتگى تشكيل شده و مباحث در دستور كار قرار گرفته، بررسى مى شود.
دكتر محمدحسين ايمانى خوشخو معاون امور هنرى وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامى و دبير شوراى فرهنگ عمومى در ارتباط با وضعيت تشكيلاتى اين شورا مى گويد: به لحاظ تشكيلاتى شوراى فرهنگ عمومى از چند شورا كه زيرمجموعه آن هستند، تشكيل مى شود، «شوراى نظارت بر نامگذارى اماكن، شوراى نظارت بر ثبت علايم، نشانه ها و تصاوير روى البسه و لوازم التحرير، شوراى نظارت بر نصب مجسمه و يادمان در اماكن عمومى، شوراى نامگذارى ايام و شوراى نظارت بر ساخت، طراحى، واردات و توزيع اسباب بازى كودكان.» علاوه بر اين در هر يك از استانهاى كشور هم شوراى فرهنگ عمومى وجود دارد كه به رياست ائمه جمعه مراكز استانها و قائم مقامى استاندار و نمايندگان دستگاههاى فرهنگى هر استان تشكيل مى شود. البته اين شوراها نيز تحت نظر شوراى فرهنگ عمومى فعاليت مى كنند.
كار كارشناسى گروهها
وى در بيان اقدامات صورت گرفته در شوراى فرهنگ عمومى كشور عنوان مى كند: از سال ۱۳۶۶ تا سال ،۱۳۸۳ اين شورا جمعاً ۴۰۹ جلسه داشته كه در اين جلسات و جلسات شوراهاى وابسته ۹۹۷ موضوع مورد بحث و بررسى قرار گرفته است. همچنين در مجموعه دبيرخانه شوراى فرهنگ عمومى گروههاى علمى - مشورتى فعاليت دارند كه در اين ميان ۶۱ گروه در موضوعات تخصصى و مربوط به حيطه فرهنگ عمومى به فعاليت پرداخته و ۴۹۸ جلسه برگزار كرده اند. گذشته از اين، گروههاى مذكور ۵۰نشست علمى - مشورتى داشته اند و بايد گفت در نهايت نتايج كار كارشناسى اين گروهها است كه براى تصميم گيرى نهايى در دستور كار جلسات شورا قرار مى گيرد.
نامگذارى روزها
دبير شوراى فرهنگ عمومى با اشاره به تصويب اساسنامه هاى بنيادهاى علمى و فرهنگى از سه بنياد بوعلى سينا، ربع رشيدى در تبريز و قلعه تاريخى فلك الافلاك، آنها را بنيادهاى فعال و مهم مى نامد. ضمن اينكه بررسى اساسنامه بنياد پيوندهاى فرهنگى ايرانى نيز در دستور كار شوراى فرهنگ عمومى قرار دارد. از ديگر اقدامات شورا مى توان به نامگذارى ايام در سطوح ملى و بين المللى اشاره كرد. به طورى كه دسته اى از روزها به صورت ملى مورد توجه قرار گرفته و در تقويم ثبت مى شود و دسته اى ديگر مثل روز كارگر هم در سطح ملى و هم در سطح بين المللى قرار مى گيرند. در اين ميان روزهايى نيز وجود دارند كه ملى شمرده مى شوند و با روز جهانى تطبيق ندارند يا اينكه در اصل روز جهانى هستند و ما روز ملى در اين باره نداريم. به اين ترتيب روزهاى ملى مصوب، ملاك است و روزهاى جهانى نيز در ضميمه تقويم گنجانده مى شود. اما به عنوان مصوب ملى تلقى نمى گردد. با اين حال سعى بر آن است نوعاً روزهاى ملى و جهانى يكى باشد. در برخى مواقع هم كه مناسبتى در كشور خيلى پررنگ تر به شمار مى آيد، شورا تصويب كرده كه آن روز ملى را با توجه به ويژگى هاى فرهنگى و اجتماعى كشور نامگذارى شود.
دكتر ايمانى خوشخو در خصوص فعاليت ها در سطح بين المللى مى گويد: اگر قرار بر آن باشد كه فعاليتها در سطح بين المللى در يك كشور صورت پذيرد يقيناً از همسويى لازم با روز بين المللى برخوردار است اما برنامه هاى خاص در روز ملى مورد توجه قرار مى گيرد.
تعيين شاخص هاى فرهنگى
دبير شوراى فرهنگ عمومى درباره تعيين شاخص هاى فرهنگى در اين شورا بيان مى كند: بعضى موضوعات مهم مورد توجه شورا تعيين شاخص هاى فرهنگى است. چرا كه يكى از نقص هاى برنامه ريزى كشور در حيطه فرهنگ، نبود شاخص هاى فرهنگى بود كه هميشه براى برنامه ريزان و محققان و كسانى كه درصدد بررسى وضعيت فرهنگى كشور بودند، مشكلى محسوب مى شد. اين شاخص ها توسط شوراى فرهنگ عمومى تصويب و به سازمانها و دستگاههاى ذيربط ارجاع شد.
ساماندهى نظام تبليغى كشور
ازديگر اقدامات شوراى فرهنگ عمومى مى توان به ساماندهى نظام تبليغى كشور اشاره كرد.
وى دراين زمينه عقيده دارد: ساماندهى نظام تبليغى كشور از ديگر موارد مهمى بود كه توسط شورا مورد بحث و بررسى قرارگرفت كه اين موضوع هم با وجود ناهماهنگى ها و نابسامانى ها، موازى كاريها و تقابل فعاليتها درحوزه تبليغ مراحل مختلف كارشناسى را پشت سرگذاشت و با استفاده از نظرات كارشناسان در شورا به تصويب رسيد.
اين امر به عنوان يك نظام نامه مورد تصويب قرارگرفته و به دستگاههاى مختلف ابلاغ مى شود كه از اين پس برمبناى اصول كلى، فعاليتهاى تبليغى خود را انجام دهند تا ناهماهنگى ها و موازى كاريها به حداقل برسد. البته درنتيجه اين رويكرد شاهد هماهنگى در حوزه تبليغ دركشور هستيم.
بازآموزى مديريت فرهنگى
وى درمورد هماهنگى و برنامه ريزى آموزشى و بازآموزى مديران فرهنگى يا به تعبيرى نظام آموزشى مديريت فرهنگى كشور، چنين به طرح نظر مى پردازد: يكى از مطالبى كه هميشه گفته شده و يكى از نقايص مديريت فرهنگى كشور تلقى مى شود شايد پايين بودن سطح اطلاعات و علم مديريت خاص فرهنگى است كه براين اساس، شورا آيين نامه مفصلى را تصويب و به دستگاههاى مختلف ارجاع داده است.
در اين راستا يكى ديگر از بحثهاى صورت گرفته، تعيين اهداف و سياستهاى ناظر بر برگزارى اردوهاى دانشجويى و دانش آموزى كشور است. چرا كه طى تحقيق انجام شده، مشخص شد اين اردوها به شكل عميق و ريشه اى برنامه ريزى نمى شوند و هماهنگى لازم را به لحاظ رده كل و تسلسل اهداف ندارند. اين نيز در دستور كار شورا قرارگرفت و به دستگاههاى مربوطه عنوان شد.
برخورد با مسائل خرافى
ورود موضوعات خرافى در عزاداريهاى ماه محرم از ديگر نكات موردتوجه بود كه معاون امور هنرى وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامى دراين زمينه معتقداست: درمسائل مربوط به ماه محرم بحث زيادى وجودداشت چرا كه يك سرى بحثهاى خرافى وارد اين مقوله مهم شده بود.
به همين خاطر شورا سندى را تنظيم كرد كه بعد از بحثهاى مختلف در خصوص شناسايى موارد خرافى و غيرواقعى كه با استفاده از موضوع مى آيد، برخورد شود. همچنين به شكل كار علمى، وظيفه دستگاهها مشخص شد تا با صيانت ازاهداف فرهنگى محرم و عاشورا و تأثيرى كه درجامعه دارد با ورود موارد خرافى و انحرافى مقابله شود.
دراين باره براى هر دستگاه وظايفى مشخص شده است. براى مثال صدا و سيما در حيطه تبليغ مباحث محرم و عزادارى بايد مواردى را رعايت كند و يا اينكه وزارت ارشاد درحوزه چاپ و نشر و مجوزهاى اعطايى، ملزم به رعايت يك سرى اصول است.
علاوه بر اين، براى نوحه خوانها نيز آيين نامه نظارتى تصويب شد كه قرار شده سازمان تبليغات به عنوان مسؤول امور دينى و مذهبى اين موضوع را پيگيرى كند.
طرح نشاط اجتماعى
وى با ذكر مطرح شدن طرحى با عنوان نشاط اجتماعى در شورا، اضافه مى كند: اين طرح با هدف افزايش شاديها، چگونگى استفاده از اعياد مذهبى و ملى و برنامه ريزى دراين خصوص و نقش شادى در توسعه فرهنگى - اجتماعى كشور عنوان شد.
در اين سه زمينه طرح نشاط اجتماعى درمراحل پايانى كارشناسى قراردارد و سپس در شورا با هدف كلى گسترش نشاط و شادى در جامعه و متصل كردن اين نشاط با موضوعاتى كه ريشه در فرهنگ اعتقادى و ملى ما دارد، در دستور كار قرارخواهدگرفت.
اين شاديها درجامعه ما به چند نحو انجام مى شود. مثلاً اين نوع شاديها از زمانهاى قديم وجودداشته و به شكل محدود آن را در مراسم خانوادگى و شخصى انجام مى دهند. اين طرح بيشتر به شاديهايى مربوط مى شود كه جنبه و جلوه اجتماعى دارد. درواقع به نوعى ساماندهى و جهت دهى اين روزها است.
در ديگر كشورها نيز چنين روزهايى وجوددارد، ايامى كه به شكل ملى حتى بروز كوچه و خيابانى هم پيدامى كند و در شهر روحيه خاصى را مى بينيد. دركشور ما چنين شاديهايى نوعاً خودجوش بوده و هدايت شده نيست و اين بعضاً نابسامانى هايى را به دنبال مى آورد كه ممكن است اين نابسامانى ها اصل حركت را خدشه دار كند. نظير شاديهايى كه بعد از پيروزى تيم ملى يا مناسبتهاى مختلف پديد مى آيد.
درواقع اين طرح به دنبال ايجاد يك هماهنگى است كه اصل شادى را حفظ كند و ازتمايلاتى كه ممكن است به اصل شادى لطمه بزند، جلوگيرى كند و خداى ناكرده يك عده اى به خودشان اجازه ندهند با اصل شادى برخورد كنند.
آنچه مهم است صيانت و گسترش اين شاديها با حفظ اصول و نظم اجتماعى در جامعه است و توجه به اين مسائل هم به دنبال دستورالعمل هاى خشك نيست. چگونگى نگاه دستگاهها با اين شاديها و ترويج و جهت دهى آن مهم است تا مردم نيز با خيال آسوده و بدون هيچ نگرانى از تبعات منفى اين شاديها، به شادى بپردازند و اين امر در زندگى روزمره مردم وارد شود.
شاديها نبايد محدود به يكى دو روز در سال باشد
وى ادامه مى دهد: مناسبتهايى در سابقه فرهنگى ما وجوددارد كه شايد خوب از آنها استفاده نمى شود. شناسايى اين مناسبتها و انجام برنامه هاى خاص و هماهنگ و تبليغ و معرفى آنها به مردم مى تواند زمينه ساز اين برنامه ها باشد تا اين شاديها به يكى دو روز در سال محدود نباشد. چرا كه وقتى اين اتفاق مى افتد، ممكن است تراكم احساسات پيش بيايد و كم بودن اين موارد باعث مى شود همه احساسات شان را در يكى دو روز پياده كنند.
ازطرف ديگر ممكن است در حيطه مسائل اجتماعى، پيدايش اين امر غيرقابل كنترل باشد. حال اگر تعداد اين روزها بيشتر باشد وطى سال روى آنها برنامه ريزى و كار شود، اين شاديها مى تواند متعادل تر و اثربخش تر به اجرا درآيد.
حجاب و پوشش
شايد يكى از اساسى ترين موضوعات موردتوجه مردم در ارتباط با شوراى فرهنگ عمومى بحث حجاب و پوشش باشد. دكتر ايمانى خوشخو دراين ارتباط اظهار مى كند: موضوع حجاب و پوشش وقت زيادى را از شوراى فرهنگ عمومى گرفته و بحث هاى مفصلى از منظر جامعه شناسى، توجه به اقشار مختلف و ... شده است. سوابق اين بحث در شورا بسيار گسترده است و با توجه به همين گستردگى بحث و دخيل بودن دستگاههاى مختلف در آن ، شايد انتظارات در خصوص جامع تر و اثربخش تر دنبال شدن آن برآورده نمى شود. تا جايى كه به شورا مربوط مى شود اين بحثها انجام شده اما براى رفع نقيصه، هماهنگى بين دستگاههاى مختلف كشور مثل دستگاههاى تبليغى ، فرهنگى ، اجتماعى و آموزشى لازم است و حتى تريبونهاى تبليغى كشور نيز بايد با هم هماهنگ باشند تا يك طرح بخصوص طرحى نظير پوشش و حجاب اثر بدهد.
ميانگين وضعيت پوشش
در اين راستا كميسيون ويژه اى در شوراى فرهنگ عمومى تشكيل شده و از نمايندگان دستگاههاى مختلف دعوت كرديم تا نظراتشان را ارائه دهند. همچنين يك كار تحقيقاتى با مراجعه به مردم نيز در حال انجام است كه از ديد اقشار مختلف،معضلات و موانع شناسايى شود و در جلسه اى كه نمايندگان دستگاهها هستند،چكيده اين مباحث تلفيق و به شكل يك راهكار عملى و اجرايى آن را مورد تصويب قرار داده و در اختيار سازمانهاى مختلف قرار دهيم. با اين وصف و در مجموع معتقد نيستم كه وضع خيلى خراب است. وضعيت در حد معمول قابل قبول است و اگر ميانگين همه اقشار و كل كشور را در نظر بگيريم ، ميانگين وضعيت پوشش جاى نگرانى ندارد. با نابسامانى هايى كه نوعاً بيشتر در چشم مى آيد و ممكن است اين تلقى را ايجاد كند كه وضع خيلى خراب است بايد به گونه اى دقيق و كارشناسانه برخورد كرد تا گسترش پيدا نكند و خداى ناكرده فضاى فرهنگى و مذهبى را تحت تأثير منفى قرار ندهد.
سليقه؛ يك پارامتر مثبت
دبير شوراى فرهنگ عمومى درمورد ضرورت پرداختن به پوشش و سليقه اعتقاد دارد: در همين بحثهايى كه داريم، موضوع سليقه را به عنوان يك پارامتر مثبت وارد كرديم به عنوان مثال با توجه به سلايق مختلف خانمها بايد اين سلايق را مدنظر قرار داد. در اين باره بحثى كه بايد موردتوجه قرار گيرد، حفظ اصول مربوط به پوشش است و اينكه به لحاظ شرعى و قانونى چه مى توانيم انجام دهيم تا هم سلايق درنظر گرفته شود وهم به گونه اى عمل شود كه بعضاً موارد اندكى كه سوءاستفاده مى شود، مسائل شرعى و قانونى را تحت تأثير قرار ندهدوگرنه اينگونه نيست كه همه از يك نوع لباس يا يك نوع رنگ تبعيت كنند.
بعيد است مجلس لباس خاصى را تعريف كند
گذشته ازاين بعيد است كه مجلس هم يك لباس خاصى را براى استفاده همه مردم تعريف كند. يقيناً در آنجا هم سلايق مردم در نظر گرفته مى شود و شايد بازهم در مسأله پوشش تأكيد كنند. اما آنچه كه در دبيرخانه مطرح است اين است كه با حفظ همه مسائل شرعى و قانونى و توجه به سلايق مردم بخصوص خانم ها بتوانيم پوشش مناسب جامعه اسلامى داشته باشيم. ضمن اين كه با تنوع طلبى مثبت مقابله نشود و از موارد منفى كه بعضاً با كج سليقگى و با برنامه ريزى خاص سلامت جامعه را تحت تأثير منفى قرار مى دهد،جلوگيرى شود.
عدم وحدت رويه
معاون امور هنرى وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامى با اشاره به بعضى تفسيرها، اختلاف سليقه برنامه ريزان و عدم وحدت رويه بين دستگاههاى متولى مسائل فرهنگى و اجتماعى مى گويد: اگر به اين سه زمينه خوب توجه شود، يقيناً اين دوران را مى توان گذراند و همان حركت متداول و معمول بدون اينكه با موانع جدى برخورد كند، ادامه مى يابد. مشكل ما اختلاف سليقه و عدم وحدت رويه است. سياستگذارى در بعضى دستگاهها مقابل همديگر است. اين براى مخاطب سردرگمى ايجاد مى كند كه كداميك از اينها درست است. يكى از وظايف شوراى فرهنگ عمومى ايجاد وحدت رويه فرهنگى و اجتماعى با توجه به اصول سياستهاى فرهنگى كشور است كه تا اندازه زيادى هم كار كرده ولى بيش از اينها بايد كار كند. دستگاهها هم بايد خودشان را موظف بدانند كه از اين سياستها تبعيت كنند. به معناى ديگر ملاك قانون باشدو نه سليقه.
