در شماره سه شنبه ۵ مهر صفحه ادب و فرهنگ پايدارى عنوان امير سرتيپ دوم نبى زاده از فرماندهان نيروى زمينى ارتش ،فرمانده ارتش جمهورى اسلامى ايران عنوان شده كه بدينوسيله اصلاح مى شود.

سرهنگ ايرجى
ثبت حماسه هاى پرافتخار ۸ سال دفاع مقدس و صحنه هاى شگرفى كه مدافعان ميهن اسلامى در جاى جاى جبهه هاى نبرد آفريدند و بيان ايثارگريهاى ملت مقاوم و صبور ايران اسلامى در برابر دشمن و حاميانش كار يك نسل نيست، بلكه نسلهاى متعدد بايد با بهره گيرى از نويسندگان، هنرمندان، سخنوران و تاريخ نگاران واقعيتها و حقايق اين حماسه بزرگ را عميق تر بكاوند تا دستاورد پاكبازيهاى اين دوران به عنوان زيباترين جلوه اراده و ايمان و بهترين نشانه عزم ملى فرزندان دلير اين مرز و بوم سرلوحه زندگى آيندگان قرار گيرد.
مجموعه افراد ملت در اين رويداد حماسى سهيمند، حتى سهم كسانى كه از نان خشكيده خويش براى كمك به جبهه گذشتند نيز نبايد فراموش شود.
هفته دفاع مقدس يادآور خاطرات به يادماندنى يكى از شورانگيزترين حماسه هاى مقاومت و شجاعت ملتى بزرگ و وفادار است كه ايثار و ازخودگذشتگى آنان در صفحات زرين كتاب تاريخ پرافتخار انقلاب اسلامى همواره جاودان خواهد ماند.
اگرچه تاكنون مطالب و گفته هاى بيشمارى از حقايق فتح و نصرهاى عظيم دوران دفاع مقدس خوانده ايم، ليكن اين بار بر آن شديم تا علل و انگيزه هاى ايمانى و معنوى رزمندگان اسلام در كسب پيروزيهاى جنگ تحميلى را مورد بررسى قرار داده و تأثير نقش ايمان را در اين پيروزيها و افتخاراتى كه پس از جنگ و بويژه در شرايط كنونى نصيب نظام جمهورى اسلامى و ملت شريف ايران مى شود، ارزيابى كنيم.
در اين رابطه گفت و گويى داريم با حجت الاسلام والمسلمين مرتضى مداح رئيس اداره عقيدتى - سياسى ستاد مشترك ارتش جمهورى اسلامى ايران كه خود از روحانيون رزمنده فعال در دوران دفاع مقدس و از خانواده گرانقدر شهداست كه در پى مى آيد.
ـ تأثير نقش ايمان و انگيزه هاى اعتقادى در جنگ و پيروزيهاى دوران دفاع مقدس چگونه بود؟
- بسم الله الرحمن الرحيم. ضمن تشكر، قبل از هر چيز فرا رسيدن بيست و پنجمين سالگرد آغاز دوران پرافتخار دفاع مقدس را به محضر مبارك رهبر معظم انقلاب و فرماندهى كل قوا، ملت سرافراز، دلاورمردان جان بر كف ارتش جمهورى اسلامى ايران، سپاه پاسداران دلير و غيرتمند، بسيجيان شهادت طلب و ساير قواى مسلح كه به عنوان نقش آفرينان دفاع مقدس مطرح هستند، تبريك عرض كرده و ياد و خاطره هزاران شهيد گرانقدر، جانباز صبور و آزاده سرافراز اين دوران را گرامى مى داريم.
و اما در رابطه با سؤال شما، اصولاً تحليلى خاص كه ما درباره جنگ و دفاع مقدس داريم، ما را به نحوه جديدى از تفكر دينى مى رساند. ما با يقين و به طور كامل مى دانيم كه اين جنگ با جنگهايى كه واقع شده، به جز جنگهاى اعتقادى صدر اسلام به هيچ جنگ ديگرى شباهت ندارد، نه رزم آورانى كه در آن هستند، شباهت به جنگجويان ديگر دارند و نه وقايعى كه در آن اتفاق مى افتاد شبيه به وقايعى بود كه در جنگهاى ديگر اتفاق مى افتاد.
دفاع مقدس ملت ما يك جنگ اعتقادى به معناى اخص كلمه بود و اين را در واقع از حضرت امام (ره) آموخته بوديم. به طور كلى نحوه حضور رزمندگان در جنگ و جبهه ها حكايت از همين موضوع داشت و نوع ارتباط عاشقانه و عارفانه اى كه با خود حضرت امام (ره) به عنوان ولى امر داشتند و اينكه عزيزان ما هميشه حضورشان را در جبهه ها با جبهه كربلا مى سنجيدند و وقايع و عمليات گوناگون را با واقعه درس آموز كربلا مقايسه مى كردند، يعنى به ما مى فهماندند كه تطبيق دوران دفاع مقدس با وقايع جنگهاى صدر اسلام و وقايع كربلا را از جهات اعتقادى چگونه بايد انجام دهيم و هر كدام از ما چگونه بايد حضور خودمان در جبهه را در ارتباط با سابقه اعتقاداتمان پيدا بكنيم.
اين اصل همان چيزى بود كه رزمندگان اسلام را در جنگ نگاه مى داشت. همان چيزى كه جنگ ما را با ساير جنگها متفاوت مى كرد. اوايل جنگ برخى از مردم خرمشهر صرفاً دفاع از خرمشهر به عنوان شهرشان براى آنها مطرح بود، كسان ديگرى هم بودند كه بعدها در جنگ نماندند، علت هم اين بود كه اوايل، جنگ به عنوان يك مسأله صرفاً ملى در كشور طرح شد، اما بعدها به اين صورت نشد، در واقع چيزى كه به جنگ اصالت داده بود و هويت واقعى جنگ را ساخته بود، انگيزه هاى ايمان و معنويت در وجود رزمندگان عاشق اسلام، امام (ره) و جمهورى اسلامى بود كه به يك معنا اصالت هاى ملى نيز در درون اصالت هاى اعتقاد وجود داشت، چرا كه اسلام از مليت جدا نيست.
جنگ و دفاع مقدس به عنوان يك عبادت، بلكه عروج به اعلا عليين براى رزمندگان اسلام مطرح بود و به تدريج همان برداشت عبادت از جنگ هويت حقيقى را به جنگ داد و انگيزه هاى ملى تحت الشعاع اصالتهاى اعتقادى قرار گرفت.
حضرت امام (ره) هميشه يك هويت اسلامى - ملى براى جنگ قائل بودند و اين همان چيزى بود كه ما در جنگ به عين ديديم و تجربه كرديم، زمانى كه كار در جبهه ها سخت تر شد و جنگ ادامه يافت، ديگر اصلاً نيروهاى ملى نمى توانستند در جنگ دوام بياورند، يعنى ما انگيزه ملى بر دفاع نداشتيم و حكومت هنوز هويت واقعى خودش را پيدا نكرده بود و تا موقعى كه اين هويت مشخص نمى شد، نمى توانستيم مرز بين اسلام و مليت را تشخيص دهيم. سير طبيعى تاريخ انقلاب بدانجا كشيده شد كه مردم با انگيزه هاى اعتقادى به جبهه ها كشانده شدند و اين انگيزه ها نسبت به ساير انگيزه ها برترى پيدا كرد و همين انگيزه هم علت پيروزى بود. ما روى افراد كار مى كرديم تا سلاح، چون جنگ ما جنگ معنوى بود و با ظواهر آن آنچنان كارى نداشتيم، تمايز ما با ساير جنگها در هواپيما، موشك، بمب، اسلحه و تانك نبود، بلكه معنويت جنگ در وجود رزمندگان ما ظاهر شده بود و ما همان را مى خواستيم و اين نقطه پيوند ما با جنگهاى صدر اسلام بود.
ـ ثمرات ناشى از ۸ سال دفاع مقدس، بويژه در عملياتهاى بزرگى كه پيروزى را نصيب ما مى كرد، در چه مى بينيد و آن را چگونه ارزيابى مى كنيد؟
- ۸ سال دفاع مقدس و بررسى پيامد جنگ تنها در بعد مادى، يك جانبه، ناقص و غير منصفانه است. دريافت معناى جنگ در سنجش رويارويى حق عليه باطل و ترسيم معركه خون و شهادت به قصد پيوستن به مبدأ لايزال احديت و رؤيت جلوه حق در محضر لقاء الله براى اكثر مردم ممكن نيست و تنها بر فاتح شهيد شهادت كه بسيارى از مراحل تكامل انسانيت را طى كرده و پرده يقين را مى گشايد، آشكار مى گردد. نگرش به اصل جنگ بر اساس معيارهاى معنوى از تعقل بشر خارج و از دريچه مادى نگريستن به جنگ در جهان بينى اشخاص مختلف بوده و مقايسه نتايج حاصل از ثمره جنگ بر همين معنا متفاوت است.
به نظر مى رسد عقيم ماندن دشمن در رسيدن به اهداف پليد تجاوزكارانه و رؤيت شكست و عقب نشينى آن در تصاحب رؤياى گم شده، نخوت و غرور و خودپسندى و مرگ عينى اش در تمناى جلوه خيالى صدام و بازگشت مجدد به حدود مكانى نخستين روز، پس از تحمل اين همه خسارت ها بر خود و كشور عراق بود و اين تفكر و اهداف احمقانه همچنان در جنگ با كويت نيز وجود داشت تا جايى كه به نابودى خود و حكومتش منجر و اكنون نيز در بند، منتظر سزاى خيانت هايش در اين دنياست. اما از اين سو ثمره شيرين پيروزى شادمانه ملت ما در يك دفاع مقدس به وسعت ۸ سال سلحشورى و ايثار نمايان گرديده است.
جنگ تحميلى در عين شرارت هاى ظالمانه و تخريب خانه و كاشانه و شهر مردم و... نعمت هاى بزرگى را نيز به ارمغان آورد و اينكه در اين دوران عملاً همه مردم ايران را آبديده، شكيبا و مقاوم نمود و جوانان غيرتمند را به طور عملى جسور، با شهامت و جانفشان در راه دين قرار داد.
دوران دفاع مقدس، قدرت دفاعى و استراتژى امنيتى جمهورى اسلامى ايران را در مقابل تجاوز دشمنى كه حمايت قدرت هاى خارجى را با همه اهرم هاى نابودكننده در اختيار داشت به نمايش گذاشت. اين دوران عاملى براى كشف استعدادها و خلاقيت هاى ارزشمند نهفته در توان ملت و شكوفا شدن هنر متكى به اصل خوداتكايى و خودكفايى، اعلام عدم نياز و دستيابى به تخصص هايى كه تا ديروز در انحصار بيگانگان بوده، مؤثر واقع شده و اگر نبود فشارهاى سياسى و تحريم هاى همه جانبه دوران جنگ، اين توفيق با اين همه وسعت نصيب ملت ايران نمى شد.
تحول عظيم انسانى و گرايش به سوى ارزش هاى والاى آن، تلاش براى رسيدن به يك جامعه سالم و صالح و قوى، به دور از هرگونه رذايل پست حيوانى ثمره واقعى جنگى است كه همگى بايد بدان توجه عميق داشته باشيم.
- حضرت امام(ره) نقش بسيار چشمگيرى در هدايت و رهبرى دوران پرافتخار ۸ سال دفاع مقدس داشت، لطفاً پيرامون انديشه هاى دفاعى امام(ره) توضيح دهيد.
باارزش ترين و پيچيده ترين قسمت استقلال دفاعى، رسيدن به مفهوم فرهنگ دفاعى است و اين توسل ميسر نيست، مگر امام را سرلوحه كار قرار بدهيم. امام(ره) كسى بود كه يكى از طولانى ترين و بزرگترين جنگ ها را در طول قرن اخير هدايت كرد. ۸ سال دفاع مقدس در برابر كليه تكنولوژى نظامى جهان و حصرهاى گوناگون سياسى، اجتماعى، اقتصادى و نظامى عليه كشور، ولى اين دفاع پايانش براى امام روشن و مشخص بود، چرا كه هميشه از ابتدا مى فرمودند كه ما پيروزيم و اين شايد براى خيلى ها مفهوم نبود. زيرا نيروهاى عراقى در روزهاى اول جنگ به پيروزى هاى ظاهرى دست پيدا كرده بودند و اين مرد بزرگ و فرمانده فرزانه، چنان پايدارى نمود و جنگ را هدايت كرد كه نتيجه آن پيروزى هاى لشگريان اسلام در جبهه ها و بازپس گيرى تمام مناطق تصرف شده توسط دشمن بود و جنبه ديگر اين پيروزى، پيروزى معنوى بود كه ما در جنگ كسب كرديم و جمله مبارك امام(ره) كه مى فرمودند: «ما در اين جنگ پيروزيم، اگر بكشيم پيروزيم و اگر كشته شويم نيز پيروزيم.»
امام(ره) در كوران جنگ، هم توانست جنگ را به نحو احسن هدايت نمايد و هم سازماندهى و تشكيل سپاه و بسيج كه خود در دوران جنگ از مشكل ترين و پيچيده ترين كارها بود، وانگهى از بين بردن دلهره مردم با نگرش به محاصره نظامى، اقتصادى و سياسى كه هر روز حلقه آن از طرف مجامع بين المللى عليه كشور ما تنگ تر مى شد و چون حاضر به صلح فرمايشى نبوديم، ما را متهم به جنگ طلبى مى كردند و نگرانى مردم از پايان مبهم جنگ از يك سو و ايجاد فرهنگ استقامت و پايدارى و تشويق و ترغيب مردم در ادامه دادن دفاع مقدس و ايجاد شور و شوق در جوانان و مبارزان و ايجاد و گسترش فرهنگ شهادت و تبلور فرهنگ صبر و استقامت و ايثار در مردان و زنان از سوى ديگر را كسى نمى تواند منكر شود كه نديده و يا نشنيده است كه بيوه زنان ما از قوت خود مى گرفتند و به جبهه كمك مى كردند تا آنان كه يك فرزند، دو فرزند و حتى پنج فرزند خود را با اشتياق به جبهه فرستادند و از خدا مى خواستند كه كاش فرزند بيشترى داشتند و خالصانه تقديم درگاه او مى كردند.
فرماندهى خوب و هدايت مدبرانه جنگ در جبهه، هنر فرماندهان جنگ است و كارى است بسيار ارزشمند و پيچيده، ولى ايجاد تفكر و فرهنگ دفاعى مافوق آنچه كه يك فرمانده لايق بايد داشته باشد را در انديشه هاى دفاعى حضرت امام خمينى(ره) مى توان جست وجو كرد.
- ترس در انديشه هاى دفاعى امام(ره) معنا و مفهومى نداشت، يعنى هرگز مرعوب دشمن نمى شدند و درك ايشان، درك واقعيت بود نه بيش از واقعيت كه همواره دشمن و دشمنان با حركات روانى و فريب سعى در القاى بيش از واقعيت دارند. ليكن حضرت امام(ره) از نيات دشمن شناخت كافى داشت و عجيب تر آنكه تأثيرات تهديد دشمن را همواره مثبت ارزيابى مى كردند، اين خصلت و روحيه در كسب ابتكار عمل در تمام جنبه ها بخصوص دفاع مشهود بود
- حضرت امام(ره) شناخت مناسبى از پتانسيل مردم، محيط، قابليت نيروهاى مسلح و روش هاى تقويت قدرت ملى داشتند.
- تفكرات و روحيات حضرت امام ناشى از مكتب دفاعى - الهى است و اين معيارهاى الهى ساختار انديشه امام و مكتب الهى او را شكل مى داد.
- امام(ره) در هر شرايطى بدون توجه به خود تصميم مى گرفتند كما اينكه در مورد پذيرش قطعنامه فرمودند: من تا چند روز پيش معتقد به همان شيوه دفاع و مواضع اعلام شده در جنگ بودم و مصلحت نظام، كشور و انقلاب را در اجراى آن مى ديدم. ولى در مقطع كنونى قبول قطعنامه را به مصلحت انقلاب و نظام مى دانم.
- در مكتب دفاعى امام(ره) عاشورايى جنگيدن يك استراتژى نوين است كه با اتخاذ آن اصول حفظ مى گردد.
- امام فرمول دفاع همه جانبه را اعلام فرمودند و به صراحت فرمودند محور اصلى دفاع همه جانبه، مردم هستند.