درباره دكتر محمودعابدى، پژوهشگر ادبى و استاد دانشگاه متولد ،۱۳۲۳ فريدن اصفهان
دكتراى زبان و ادبيات فارسى از دانشگاه تهران
- شاگرد بزرگانى چون دكتر عبدالحسين زرين كوب، دكتر شهيدى، دكتر مهدوى دامغانى، دكتر پرويز ناتل خانلرى و...
دريافت لوح تقدير از دانشگاه لاهور پاكستان براى تأليف كشف المحجوب هجويرى
تعلق عنوان كتاب سال جمهورى اسلامى به نفحات الانس در سال ۱۳۷۰
سخنرانى در دانشگاه جمهورى آذربايجان، رايزنى فرهنگى تركمنستان و كنگره هاى مختلف داخلى
تأليف بيش از بيست مقاله علمى درمورد حافظ و تصوف و چاپ آنها در مجلات علمى دانشگاه مشهد، تهران، اصفهان، تربيت معلم و...
تأليف آثارى چون: تصحيح انتقادى نفحات الانس جامى، تصحيح و توضيح تكلمه نفحات الانس اثر عبدالغفور لارى، تصحيح كشف المحجوب، جست وجويى در نهج البلاغه، كلمات عليه، نهج البلاغه از كيست و...
آثارى كه تحقيق روى آنها ادامه دارد:
شرح و تصحيح منطق الطير همراه با دكتر تقى پورنامداريان
محمد فتاحى: عشق و شور عارفانه صوفيان همواره از دلمشغولى هاى تاريخ نگاران و اديبان و منابع دلنشين و پراهميت تاريخ ادبيات ما بوده است.
براى گام نهادن در وادى پرشور صوفيان و آشنايى با آثار به جامانده از ايشان مى توان به دكتر محمود عابدى هم مراجعه كرد كه سرى پرسودا دراين وادى پرشور نهاده است.
او بخش مهمى از مطالعات و تحقيقات خود را به بررسى آثار صوفيان اختصاص داده و با بررسى انتقادى اين آثار و شرح و توضيح آنها راه را بر دوستداران اين متون هموار كرده است.
دكتر محمود عابدى، پژوهشگر ادبى و استاد برجسته دانشگاه، در سال ۱۳۲۳ در يكى از روستاهاى فريدن اصفهان متولدشد.
تحصيلات ابتدايى را تا كلاس سوم دبيرستان قديم در همان روستا گذراند. همان سال وارد دانشسراى مقدماتى شد و اين دوره دوساله را در اصفهان سپرى كرد. براى ورود به دانشسراى عالى ديپلم رياضى گرفت. اما چون آن زمان دانشسراى عالى منحل شد ناگزير به خدمت در آموزش و پرورش پرداخت و به دليل محدوديت هايى كه براى شركت معلمان دركنكور وجودداشت بعد از چندين سال در سال ۱۳۴۹ در دوره شبانه دانشگاه تهران و سپس در دوره دكتراى اين دانشگاه پذيرفته شد. ضمن اينكه همه اين سالها در آموزش و پرورش مشغول به فعاليت بود.
رساله دكتراى عابدى تصحيح انتقادى نفحات الانس بود. وى در سال ۱۳۶۳ از اين رساله دفاع و با تجديد نظر كلى و جدى آن را در سال ۱۳۷۰ چاپ كرد. نفحات الانس كه دومين تذكره معروف صوفيان است به وسيله جامى در سال ۸۸۳ به نگارش درآمده است و احوال بالغ بر ۶۱۸ تن از صوفيان را در خود دارد.
جامى از صدكتاب براى تأليف اين كتاب بهره برده است. دكتر عابدى هم باشناسايى و معرفى آنها حدود اخذ و اقتباس جامى را نمايانده است. هرچند نفحات الانس سال ۱۸۵۹ در هندوستان چاپ شده اما هيچگاه با سبك و كيفيت تحقيقى دكتر محمود عابدى چاپ نشده است. وى درباره اين كتاب مى گويد: «اغلب پژوهشگران اين اثر را تحليل مجدد «طبقات صوفى» خواجه عبدالله انصارى معرفى كرده اند. درحالى كه بنده نشان داده ام كه هرچند ۳۰۰تن از مشايخ اين دو كتاب مشترك است اما اين كتاب مجموعه اى از كتاب هاى قرون ۳ و ۴ است. مانند رساله قشريه، التعرف و شرح التعرف، اللمعه و...»
از مهمترين ويژگى هاى كارتحقيقى دكتر عابدى بر نفحات الانس، تعليقات اين كتاب است كه تاحدود زيادى مشكلات كتاب را حل مى كند. فهرست هاى اين كتاب بيش از بيست عدد هستند ازجمله فهرست مشاغل مشايخ، فهرست القاب صوفيان و... كه درمورد كسب و كار و نحوه زندگى صوفيان اطلاعات دقيق و مستندى را دراختيار ادب پژوهان و خوانندگان تاريخ تصوف قرارمى دهد.
كارهاى تحقيقى دكتر عابدى را مى توان به دو بخش تقسيم كرد. اول: آنها كه مربوط به تدريس دانشگاهى اند و به تصوف اختصاص دارند همانند نفحات الانس، تكلمه نفحات الانس، كشف المحجوب و... و ديگر ترجمه و تصحيح درزمينه آثارى كه درمورد حضرت على و يا نهج البلاغه به زبان عربى نوشته شده است. كه از ميان اين آثار مى توان به «جست وجو در نهج البلاغه»، «نهج البلاغه ازكيست»، «كلمات عليه» و... اشاره كرد.
كشف المحجوب، ديگر اثرمهم تحقيقى دكترعابدى است. اين كتاب كه نخستين متن فارسى درمورد صوفيان است در سال ۱۹۰۵ به وسيله ژكوفسكى تصحيح و چاپ شده بود. اما تصحيح دكتر عابدى كه به توصيه دكتر شفيعى كدكنى صورت گرفته است در هر صفحه حداقل دو تفاوت اساسى و اصلى با چاپ ژكوفسكى دارد.
علاوه بر صد اختلاف عمده كه در تصحيح وى ديده مى شود، توضيحات، تعليقات وفهرست هاى اين كتاب بى نظير و منحصربه فرداست. وى با اين ويژگى ها كتاب ارجمندى چون كشف المحجوب را به شكلى آسان ياب در اختيار دوستداران تصوف و ادب فارسى قرارداده است.
درزمينه شرح حال صوفيان و از آثار تحقيقى عابدى مى توان به تكلمه نفحات الانس اثر عبدالغفور لارى شاگرد جامى اشاره كرد. او دراين كتاب مى نويسد:
آثارى كه از ديرزمان درمعرفى مشايخ و بزرگان صوفيه پديدآمده و گاهى هم «مقامات» ناميده شده اند، از جهات گوناگون ارزش هايى دارند؛ چرا كه افزون بر معرفى شخصيتى فكرى و فرهنگى و در سايه او تعريف و توصيف بعضى از فضيلت هاى انسانى، جمعى از كسانى كه در حلقه پيرامونيان شيخ بوده اند، نيز شناسانده مى شوند و هرچند عمده ترين مقصود پديدآورندگان اين «مقامات»ها ظاهراً همين است، اما امروز محققى كه جست وجو گرانه در آثار گذشتگان مى نگرد آنها را چون گنجينه اى درمى يابد كه هم بخشى ازتاريخ اجتماعى را در قوم خود دارد و هم سهم گروهى را در تحولات فرهنگى و اجتماعى مى نمايد و هم بسيارى از عناصر فرهنگى، ادبى و اجتماعى را عرضه مى كند.
به سبب همين اهميت و به دليل روشن بودن شخصيت جامى دراين كتاب آن را تصحيح و شرح كرده است.
او معتقداست كه ايرانى ها فرهنگ انسانى زندگى سازى داشته اند و از گذشته هاى دورخاك، آب و روشنايى براى شان مقدس و معتبر بوده است، مردمى كه به اين عناصر با چنين ديدى نگاه مى كرده اند به انسانها هم با نگاه خاصى مى نگريسته اند، به زندگى و شادى نگاهى مثبت داشته اند. ادبيات ما، آنهايى كه وابسته به قدرت نيست و به انگيزه انسانى به وجود آمده، امروز براى همه انسانها مفيد و سازنده است.
بى جهت نيست كه اقوام ديگر مجذوب و دلباخته ادبيات عرفانى ما هستند. ما بايد اين ادبيات را شناسايى كنيم. ارزش هاى ماندگار آن را كشف كنيم، غبار تاريخ را از آنها بزداييم و به نسل امروزى و علاقه مندان ادبيات معرفى كنيم.
دكترمحمود عابدى بيش از بيست مقاله تحقيقى هم نوشته است. اين مقاله ها هم در دو بخش تصوف كه مربوط به معرفى كتاب هاى صوفيه مى شود و تحليل اشعار حافظ تهيه شده اند.
روش او درمورد حافظ و نوشته هايى كه براى شرح و تحليل و غزل هاى حافظ نوشته است براين عقيده استوار است كه مشكلات ديوان حافظ را بايد باتوجه به كل اشعارش بررسى كرد. او پيشينه يك عنصر را در شعر حافظ كشف مى كند و سپس با پرداختن به شعر او مشكلات آنها را رفع مى كند.
نكته اى كه ذكر آن درمورد دكتر عابدى ضرورى به نظرمى رسد محدودبودن آثار اوست. وى به كيفيت كارهايش بيش از هرچيز مى انديشد و همين امر هم باعث شده است كه كتاب هايى با حجم زياد، دقت بى نظير و كامل و بى نقص از او به جامعه ادبى كشور تقديم شود.
تازه ترين كتابى كه دكتر محمود عابدى روى آن تحقيق مى كند «منطق الطير» است كه با همراهى دكتر تقى پور نامداريان اين تحقيق را ادامه مى دهد. او بهترين و نهايى ترين كار روى منطق الطير عطار را اثر دكتر شفيعى كدكنى مى داند و با ذكر اين مطلب كه اين كار با اشاره دكتر شفيعى كدكنى آغاز شده است اظهاراميدوارى مى كند كه اين كارتحقيقى، براى محققان ادب فارسى در بعضى از زمينه ها مشكل گشا باشد.
عابدى كه وسواس علمى و دقت نظر را از اساتيد برجسته اى چون دكتر عبدالحسين زرين كوب، دكتر مهدوى دامغانى، دكتر خانلرى، دكتر شهيدى و... آموخته ساليان دراز است كه تدريس مى كند و با عشق و شور خاصى به تدريس ادامه مى دهد. چون معتقداست: «معلمى كار نيست. هرچند گفته اند كار پيامبران معلمى است اما درحقيقت معلمى عشق بازى است.
مزد معلمى در شغل معلمى است. اگر بتوانيم اين حس را درخود ايجاد كنيم كه ازكار خودمان لذت ببريم و افروختن چراغ هدايت را مسؤوليت وجدانى خود تلقى كنيم و بدانيم آينده درگرو ماست، شغل معلمى با همه اجرهاى كمى كه در برابر زجرهاى زياددارد براى ما شيرين خواهدشد.»