مترجم: ليلا كاظمى
وقتى مادر مى شويد ديگر نمى توانيد فقط به خود فكر كنيد. بايد كار كنيد، به شوهرتان برسيد، بچه دارى كنيد و خانه را نيز مرتب كنيد. اما در اين بين شايد دوست داشته باشيد ارتباطتان را با دوستانتان حفظ كنيد. مادر بودن باعث مى شود با مادران ديگرى كه خود درگير مسائلى مانند خواب، گريه، تغذيه و دفع كودك هستند در ارتباط باشيد. لسلى پاروت، نويسنده «زمانى كه بيشتر به دوستان نياز داريد» مى گويد: هيچ كارى در زندگى طولانى تر و وقت گيرتر از وظيفه مادرى نيست. مادر بودن بيش از هر فعاليت ديگرى، انرژى و زمان مى برد و اغلب زندگى زن را از توازن خارج مى شود. اما شايد دوستان بيش از هر كس ديگرى بتوانند در ايجاد توازن كمك كنند.» البته مى دانيد كه همسر، بهترين دوست است. اما براى سلامت بيشتر داشتن دوستان ديگر نيز لازم است. دكتر جان فريل، روانشناس ونويسنده «۷كار بدى كه والدين انجام مى دهند» مى گويد: «يكى از خطرناكترين مسائل در ازدواج اين است كه زوجين خارج از چهارچوب خانواده با كسى در ارتباط نباشند. وقتى يكى از زوجين از ديگرى بخواهد فقط به نيازهاى اجتماعى، احساسى و روحى او توجه كند در واقع ريشه هاى زندگى زناشويى اش را سست مى كند.
دوستيابى مادران
ممكن است شما والدين جديد را نشناسيد اما مى توانيد سعى كنيد با آنها رابطه برقرار كنيد. البته اين بدان معنا نيست كه افراد مجرد و بدون بچه را نبايد در اين زمره قرار داد. روانشناسان معتقدند زنى كه خود در موقعيت شما باشد، شما را درك كرده و بهتر مى تواند به شما كمك كند. شما مى توانيد حرفهاى بيشترى با هم داشته باشيد و با يكديگر از ناراحتى ها و دلخوشى هايتان صحبت كنيد. بامادران ديگر كه ارتباط برقرار كنيد راهنمايى شده و اطلاعاتى به دست مى آوريد كه قبلاً در هيچ كتابى نخوانده ايد و متوجه مى شويد چه منابعى براى مادران و كودكان وجود دارد.
سميرا پس از مادر شدن كه شغل خود را از دست داده است مى گويد: «زندگى من در بى سامانى محض بود و من بى آنكه بتوانم متعادل باشم احساس تنهايى مى كردم. هويت من به عنوان كارمند حالا تبديل به يك زن كه تنها بايد كارهاى خانه را انجام مى دادتبديل شده بود. با هيچ مادرى در ارتباط نبودم كه وضعى مشابه من داشته باشد؟ ولى پس از مدت كوتاهى موفق شدم با چندزن ديگر آشنا شوم. ما يك گروه هفت نفره تشكيل داديم كه به ملاقات و كمك همديگر مى رفتيم. اكنون پس از پنج سال بهترين دوستان من هستند. وقتى فرزندتان به دنيا آمد مى توانيد در خانه هاى بهداشت يا مطب پزشك با والدين ديگر آشنا شويد. اگر علاوه بر وظيفه مادرى، شغل خاصى نيز داريد، دوستيابى ممكن است براى شما كار مشكلى باشد شما مى توانيد آخر هفته به همراه كودكتان به سمت زمين بازى يا پارك قدم بزنيد و وقتى مادران ديگر را ديديد به آنها نزديك شده و باب صحبت را باز كنيد و مى توانيد صحبت خود را مثلاً با اين جمله آغاز كنيد «كودك شما چه پتوى قشنگى دارد آيا آن را از همين اطراف خريده ايد؟ يا اينكه فرزند شما چندساله يا چندماهه است؟ استاسى ماسلين، سخنگوى گروه مادران پيش دبستانيها مى گويد: «از اينكه در اين راه اولين قدم برداريد واهمه نداشته باشيد. مادران ديگر نيز از آشنايى با شما خوشحال خواهند شد.»
حفظ دوستان قديمى
حفظ دوستان مجرد وبدون فرزند نيز به اندازه دوستان جديد مهم است. چرا كه آنها پيش از به دنيا آمدن فرزندتان، بخشى از زندگى شما بوده اند و اگرچه دوستان جديد با علايق مشترك با شما باارزش هستند، صرف وقت با دوستان قديمى كه شناخته شده اند و در بسيارى از مراحل زندگى شما را يارى كرده اند نيز با اهميت است. به نظر آنها مادر بودن جنبه جديدى از شخصيت شما است. دوستان بدون فرزند اين فرصت را به شما مى دهند كه گاهى از حال وهواى بچه دارى خارج شده و به چيزهاى ديگر نيز فكر كنيد اگر اولين فرزندتان را به دنيا آورده ايد مى تواند براى دوستانتان نيز جالب بوده و زمانى كه با آنها هستيد به شما كمك كنند. اما با وجود اهميت دادن به دوستان قديمى يافتن فرصت براى در ارتباط بودن با اجتماع كار مشكلى است. گاهى اوقات حتى فرصت نمى كنيد تلفنى با دوستانتان قرار ملاقات بگذاريد. درست است كه دوستانتان به دليل گرفتارهاى شما با شما همدردى مى كنند اما بالاخره از اينكه شما پاسخ تلفنهايشان را نداده و يا به ديدن آنها نرويد خسته شده و با شما قطع ارتباط مى كنند. پس خلاقانه فكر كنيد مثلاً اگر نمى توانيد شام را با آنها بيرون از خانه بخوريد، از شوهرتان بخواهيد از كودك نگهدارى كند تا شما ملاقات كوچكى در حد صرف يك نوشيدنى با دوستانتان داشته باشيد. همچنين مى توانيد از دوستانتان بخواهيد كه آنها به ديدن شما بيايند چرا كه آنها دوستان شما بوده و درك مى كنندكه با داشتن يك بچه كوچك نمى توان زياد با اجتماع در ارتباط بود.
ارتباط خود را با ديگران حفظ كنيد
براى اينكه ارتباط شما با ديگران قطع نشود بايد برنامه ريزى داشته باشيد. به پيشنهادات زير توجه كنيد:
۱- براى خودتان يك دفترچه و تقويم جيبى داشته و تمام كارهايتان را در آن يادداشت كنيد.
۲- هر روز به يك دوست تلفن كرده و يا اى ميل بزنيد. اين كار فقط چند دقيقه زمان مى برد اما در عوض موجب مى شود دوستان شما را از ياد نبرده و فكر نكنند با داشتن يك بچه از صفحه روزگار محو شده ايد!
۳- با دوستانتان به طور نوبتى از بچه هاى يكديگر نگهدارى كنيد مثلاً زمانى كه كار خاص داريد مى توانيد فرزندتان را نزد دوستتان بگذاريد تا با بچه او بازى كند و يا بالعكس. بدين ترتيب مى توانيد همديگر را بيشتر ديده و با هم در ارتباط باشيد.
۴- به شوهرتان تفهيم كنيد كه چقدر دوستان براى شما اهميت دارند و مدام اين مطلب  را به او گوشزد كنيد كه اين امر براى سلامت روحى و روانى شما ضرورى است. اكنون كه صاحب فرزند كوچكى شده ايد داشتن روابط اجتماعى براى شما كار ساده اى نيست اما اين كار يكى از مهمترين كارهايى است كه مى توانيد براى خودتان انجام دهيد منتظر چه هستيد؟ تلفن را برداريد!

ارمغان جوادنيا
در تحقيقاتى كه تعدادى از دانشمندان روى جنس زن انجام دادند به اين نتيجه رسيده اند كه ۲۰۰هزار سال پيش از ميلاد، زنان به عنوان جنس برتر محسوب مى شدند در واقع كارهاى عمده بر عهده زنان بود، فرزندان نسبت خود را از مادر به ارث مى بردند. مردان به صورت حاشيه اى در كنار دهكده زنان زندگى مى كردند. اما از حود ده هزار سال پيش به اين طرف كه تمدن دستخوش تغييراتى شد، مردان تبديل به جنس برتر شدند و در واقع به صورت جنگجو و شكارچى و سپس صاحب املاك و زمين تسلط خود را بر زنان مستحكم كردند. از آن زمان تاكنون مردان هميشه كوشيده اند اين برترى را نسبت به زنان حفظ كنند؟ و به همين دليل نيز براى خود محدوديتى قائل نبودند و زنان را در جهات مختلف و از نظر پيشرفتهاى اقتصادى، اجتماعى، فرهنگى و خانوادگى محدود كردند! به نحوى كه زن از بدو تولد به طور ذاتى خود را بايكسرى مشكلات و محروميتها مواجه مى بيند و از همان آغاز اعتماد به نفس او نسبت به جنس مذكر كمتر مى شود؛ اودرمى يابد فرصتهاى تحصيلى، شغلى و اقتصادى براى وى محدود است. از نظر خانوادگى نيز در اكثر جوامع مردان تسلط بى چون و چرايى بر دختر، همسر، خواهر و مادر خود داشته اند؛ جاى تعجب ندارد كه در بيشتر اوقات زنان آرزو مى كردند مرد به دنيا مى آمدند تا از امتيازهاى مردان برخوردار باشند.
دكتر «فربد فدايى» روانپزشك معتقد است: زنانى كه فاقد اعتماد به نفس هستند، خواه ناخواه در معرض محروميت هاى زيادى قرار مى گيرند، از ورود به صحنه رقابت خوددارى مى كنند و بدون اينكه شكست خورده باشند، ميدان را ترك مى كنند و اجازه سوءاستفاده از خودشان را به افراد ديگر مى دهند.
زنانى كه فاقد اعتماد به نفس باشند از فرصتهايى كه پيش روى آنهاست بى خبرند و نمى توانند آنها را به كار بگيرند؛ بنابراين به شكل يك ابزار مورد سوءاستفاده قرار مى گيرند. متأسفانه اينگونه زنان ديدگاههاى فرودست بودن را به دختران خود نيز منتقل مى كنند كه همين باعث مشكلاتى براى آنها مى شود.
وى معتقد است: هر اندازه آگاهى زنان نسبت به خود و توانمنديهايشان به صورت فردى و گروهى بالاتر رود، اعتماد به نفس آنان نيز افزايش مى يابد؛ بنابراين بايد گفت در طول تاريخ بويژه در چند دهه اخير اعتماد به نفس زنان رو به افزايش بوده است.
دكتر «محمود عليلو» روانشناس نيز در اين زمينه معتقد است: براساس تجارب و يافته هاى موجود اعتماد به نفس احساسى است كه شخص توانمنديهاى خود را رد و اينكه تا چه اندازه به اهداف موجود در زندگى خود دست يافته باشد؛ اگرچه زنان بتوانند به اهداف دشوار و مهم در زندگى خود دست يابند از اعتماد به نفس برخوردار بوده و در غير اين صورت با مشكلات عديده اى روبرو مى شوند.
وى معتقد است: متأسفانه زنان به دليل اينكه جامعه فرصتهاى برابر را در اختيار آنان قرار نمى دهد، نمى توانند به اهداف خود دسترسى پيدا كنند ودر پى آن اعتماد به نفس خود را از دست مى دهند. چنين زنانى به دليل عدم رضايت و خوشنودى از خود و زندگى به احساس پوچى و نااميدى مى رسند.
وى معتقد است: محدوديتهاى بى شمارى از قبيل ازدواج، مسائل اجتماعى، فرهنگى، اقتصادى، شغلى و خانوادگى قبل از تولد و بعد از آن باعث مى شود نتوانند به درستى بر محيط كنترل داشته باشند و روز به روز بر حلقه تخريب اعتماد به نفس خود مى افزايند.
متأسفانه افسردگى در زنانى كه فاقد اعتماد به نفس هستند دو برابر مردان است. وى معتقد است: اين افسردگى زمانى اتفاق مى افتد كه زنان احساس كنند ديگر كنترل زندگى و شرايط موجود را ندارند؛ بنابراين نااميد، بى انگيزه و بدبين مى شوند و همين امر باعث مى شود از مردان فاصله بگيرند و دچار محروميت شده و از رشد و پيشرفت عقب بمانند.
اشتغال زنان باعث افزايش شناخت نسبت به خود مى شود؛ اين روانشناس اعتقاد دارد: اشتغال زنان يكى از پايه هاى عمده سلامت روانى بوده و منبع مناسبى براى احساس رضايتمندى از خود و دريافت پاداش به شمار مى رود كه در اين صورت امكان انجام فعاليتهاى مقبول و ارزشمند اجتماعى را به سبب افزايش عزت نفس پيدا مى كنند.
وى معتقد است: تحصيل ودرآمد بالا و مشاركت آنها در امور اقتصادى، اجتماعى، فرهنگى و خانوادگى اعتماد به نفس را در آنها افزايش مى دهد و قابليت هايى را براى رشد شخصيتى و پيشرفت مادى آنها فراهم مى كند.
اين روانشناس مى گويد: اغلب زنان خود را فداى فرزندانشان مى كنند و تمام وقت و زندگى خود را به آنها اختصاص مى دهند و حتى با درد و بيمارى آنها دچار تحول و دگرگونى مى شوند و تلاش خود را براى بهبودى آنها انجام مى دهند ولى متأسفانه چنين فرزندانى در دوران سالمندى، آنها را به حال خود رها كرده و توجهى به آنها نمى كنند و در چنين شرايطى اينگونه زنان احساس پوچى، نااميدى و عدم اعتماد به نفس پيدا مى كنند. در نهايت خود را تنها و بى كس مى بينند و به دليل اينكه به اهداف خود در اين زمينه دست نيافته اند، انگيزه و عزت نفس خود را از دست مى دهند.
وى معتقد است: زنان بايد به اين مطلب پى ببرند كه حق زندگى كردن دارند، يعنى علاوه بر اينكه نقش مادر و زن را به خوبى ايفا مى كنند از خود غافل نشوند و براى جنس خود ارزش بيشترى قائل شوند و سعى كنند در تمامى زمينه ها از خود دفاع كنند و اعتماد به نفس خود را افزايش دهند تا بتوانند در مقابل مردان همچون كوهى استوار ايستادگى كنند و پيروز شوند.
دكتر «فربد فدايى» در ادامه درباره افزايش اعتماد به نفس در زنان و دختران مى گويد: نخستين گام براى افزايش اعتماد به نفس در زنان و دختران اين است كه براى پيشرفت و رشد فرصتهاى مساوى در اختيار آنان قرار داده شود و از سوى ديگر بينش جارى جامعه كه زنان را جنس فرودست مى بينند و به زن ضعيفه خطاب مى كنند بايد از طريق آموزش در مدارس و رسانه هاى گروهى تغيير كند.
به اين ترتيب دختران و زنان هنگامى كه دريابند از مردان كمتر نيستند و امكان پيشرفت اجتماعى، اقتصادى و سياسى هم طراز با مردان را دارند در نتيجه اعتماد به نفس كافى هم پيدا مى كنند.

علل اصلى كاهش اشتها در كودكان:
*ابتلا به بيماريهاى عفونى و انگلى (خصوصاً دستگاه گوارش و تنفس)
*رژيم غذايى يكنواخت و فقدان مواد مغذى كه بر اشتها اثر دارند (مثل روى، آهن)
* سوء تغذيه
*غصه، حسادت و اضطراب در كودكان
* زخمهاى دهانى (مثلاً به علت دندان در آوردن)
علل امتناع كودك از خوردن غذاهاى جامد در دوران تغذيه تكميلى و نحوه مقابله والدين با آنها:
* كودك ممكن است بيمار باشد يا كودك در اثر ابتلا به بيماريهاى عفونى، انگلى، زخم در دهان يا سوزش گلو، اشتهاى خود را به غذا از دست مى دهد. در اين صورت كودك را بايد جهت معالجه نزد پزشك برد.
* كودك ممكن است غمگين باشد، اغلب كودكان به واسطه ورود نوزاد جديد، بيمارى مادر و يا غيبت مادر غمگين مى شوند و اشتهاى خود را از دست مى دهند. در اين صورت كودك غمگين نيازمند عشق و محبت بيشتر خصوصاً در هنگام غذا خوردن است.
* دندانهاى كودك ممكن است در حال نيش زدن باشد، به كودك وسيله تميز و سفت مثل قاشق بدهيد تا بجود.
* ممكن است نحوه معرفى غذاى جامد توسط مادر صحيح نبوده است به عنوان مثال در اثر:
- تأخير در شروع تغذيه تكميلى (اغلب شيرخواران در صورت تأخير در شروع غذاى كمكى از ۹ماهگى به بعد تمايل خود را به خوردن غذاهاى ديگر و پذيرش مزه و طعمهاى جديد از دست مى دهند.)
- پافشارى زياد مادر به خوراندن غذاهايى كه كودك نسبت به خوردن آنها علاقه اى ندارد. اين امر باعث مى شود كه كودك از زمان غذاخورى خاطره خوشى نداشته باشد.
- خوراندن مقادير زيادى مايعات شيرين و شيرينى در فواصل وعده هاى غذايى
- استفاده از شيشه و سرپستانك در تغذيه تكميلى كودك.
والدين چه كمكى مى توانند به مشكل غذا خوردن كودكان و كاهش اشتهاى آنها بكنند.
* كودكان بايد هنگام غذاخوردن احساس گرسنگى كنند. براى اين منظور كمى فعاليت پيش از غذا و عدم مصرف شيرينى يا مايعات شيرين در بين وعده هاى غذايى كمك مى كند. لازم به ذكر است كه كودك نبايد هنگام غذا خوردن خيلى خسته و خواب آلوده باشد.
* در تغذيه كودكان از غذاهاى مورد علاقه آنها استفاده كنيد. اكثر كودكان غذاهايى با طعم كمى شيرين را دوست دارند و غذاهاى شور و ادويه دار را نمى پسندند.
* در غذا دادن به كودك صبور باشيد. كودكان را به غذا خوردن تشويق كنيد و به واسطه حرف زدن و محبت كردن به آنها اين زمان را براى كودكان لذت بخش كنيد. كودكان همچنين تمايل به استقلال دارند و اگر به آنها اجازه به كارگيرى مهارتهاى جديد مثل استفاده از انگشتان براى برداشتن غذا داده شود ممكن است مقدار بيشترى غذا بخورند.
* از پافشارى و اصرار زياد در مواقعى كه كودك تمايلى به خوردن ندارد، اجتناب شود. هرگز به زور به كودك غذا ندهيد. ولى در عين حال نسبت به غذا خوردن او بى تفاوت نباشيد. در صورت امتناع كودك از خوردن غذا، مى توان ۱ يا ۲ساعت بعد مجدداً امتحان كرد و يا تا وعده بعدى غذا منتظر ماند. در اين فاصله از دادن هرگونه ماده غذايى ديگر يا مايعات شيرين خوددارى كنيد.
*كودك را براى غذا خوردن تمجيد كنيد و در اين زمان به او توجه بيشترى در مقايسه با زمانى كه از خوردن غذا امتناع مى كند، نشان دهيد.
*در صورت عدم تمايل كودك به خوردن انواع غذاها، با استفاده از روشهايى چون تغيير در تركيب، مزه، بافت و نحوه طبخ غذاها او را به خوردن تشويق كنيد. با تزئين غذاها به شكلهاى جالب نظير شكل حيوانات، گل، عروسك و ... بشقاب غذاى كودك را برايش جالب كنيد تا او به خوردن آنها تشويق شود.
* اگر كودك از خوردن ماده غذايى كه برايش مفيد است امتناع مى كند، مى توان آن ماده غذايى را با غذاى مورد علاقه اش مخلوط كرد و يا به طعم و شكلى درآورد كه مورد پذيرش كودك است.
*كودكان معمولاً در كنار ديگر كودكان به غذا خوردن تشويق مى شوند. به طور كلى حضور افراد مورد علاقه كودكان، آنها را به غذا خوردن راغب مى سازد.
* در سال دوم عمر، از دادن شير مادر بلافاصله قبل از غذا خوردن يا در فواصل آن اجتناب شود. ولى در سال اول كاملاً عكس اين مطلب، يعنى اول شيرمادر و سپس غذاى كمكى توصيه مى شود.
* به تغذيه كودكان در هنگام بيمارى و دوران نقاهت بايد توجه بيشترى كرد. نكته مهم اين است كه تغذيه كودكان در اين دوران بايد متناسب با تحمل آنها ادامه يابد خصوصاً در دوران نقاهت بيمارى، مقدار غذاى دريافتى كودكان افزايش يابد (مصرف مقدار بيشترى غذا در هر وعده و همچنين افزودن يك وعده اضافى غذا براى جبران رشد به تعويق افتاده ضرورى است). نكته قابل ذكر اين است كه اگر كودك هنوز با شير مادر تغذيه مى شود، افزايش دفعات تغذيه با شير مادر در دوران بيمارى و نقاهت قوياً توصيه مى گردد. به طور كلى تغذيه بيشتر كودك در اين دوران تا رسيدن به وزن پيش از زمان شروع بيمارى بايد ادامه يابد.
* پيش از شروع تغذيه كودكان بيمار، مى توان دست و صورت آنها را شست تا احساس راحتى كنند. به علاوه تميز كردن بينى گرفته كودكان بيمار پيش از تغذيه، عمل غذا خوردن را برايشان آسانتر مى كند.
* در تغذيه كودكان بيمار، از غذاهايى كه خوردن آنها براى اين نوع كودكان آسان است (مثل شير، فرنى، سوپ و انواع پوره جات و ...) استفاده كنيد.
چگونه مى توان ميزان دريافت غذاى كودك را افزايش داد:
* اگر كودك هنوز با شيرمادر تغذيه مى  شود، دفعات شيردهى را افزايش دهيد.
* وعده هاى غذايى كودك را افزايش دهيد (۵وعده در روز شامل ۳وعده اصلى و ۲ميان وعده)
* در هر وعده مقدارى بيشتر غذا به كودك بدهيد.
* در تغذيه كودك از موادغذايى پرانرژى و سرشار از ريز مغذيها استفاده كنيد (اضافه كردن مقدارى كره يا روغن مايع گياهى باعث افزايش انرژى غذاها مى شود. به علاوه مصرف موادغذايى مانند گوشت، ماهى، جگر، تخم مرغ و شير و همچنين ميوه ها و سبزيهاى سرشار از ويتامين A، كه داراى ارزش غذايى بالايى هستند نيز توصيه مى شود)
* در دوران بيمارى به غذاى كودك توجه بيشترى كرده و او را به غذا خوردن تشويق كنيد.
* در دوران نقاهت بيمارى غذاى بيشترى به كودكان بدهيد تا رشد به تعويق افتاده در آنها جبران گردد.
براى اين منظور مى توان:
- در هر وعده مقدار زيادترى غذا به كودك داد و همچنين تا رسيدن به وزن مطلوب يك وعده اضافى غذا به او داد.
- مصرف غذاهاى پرانرژى و سرشار از ريز مغذيها را افزايش داد.
پيامهاى اصلى در ارتقاى رشد كودك:
۱- طبق توصيه هاى بين المللى، كودكان زير ۳سال بايد همه ماهه وزن شوند و در صورتى كه طى ۲ماه متوالى افزايش وزن مشاهده نشود، رشد كودك دچار مشكل شده است. در ايران توصيه مى شود كودكان زير يك سال هر ماه، از يك تا دوسال هر دوماه و از دو تا سه سال هر سه ماه يك بار وزن شوند.
۲- شيرمادر به تنهايى بهترين و كاملترين غذاى كودك در ۶ماهه اول عمر اوست.
۳- از ۶ماهگى به بعد كودك علاوه بر شير مادر احتياج به غذاى تكميلى دارد.
۴- كودكان زير ۳سال احتياج به ۵ تا ۶وعده غذا در روز دارند.
۵- براى كودك زير ۳سال بايد كمى روغن يا كره به غذاى عادى خانواده اضافه كرد.
۶- برنامه غذايى كودكان بايد حاوى غذاهاى سرشار از ويتامين A باشد (مانند: شيرمادر، ميوه ها و سبزيهاى سبز تيره و زرد و نارنجى رنگ از جمله اسفناج، جعفرى، كاهو، هويج، كدو حلوايى، آلو ، زردآلو، طالبى، خرمالو و...
۷- پس از ابتلا به هر نوع بيمارى، كودك احتياج به وعده اضافى غذا براى جبران رشد به تعويق افتاده خود دارد (يك وعده اضافى غذا در روز تا زمانى كه وزن از دست رفته جبران شود).
۸- صحبت كردن، بازى كردن و ابراز عشق و محبت به كودك باعث رشد و تكامل جسمى، ذهنى وعاطفى او مى شود.

نشانه هاى تأخير رشد در كودكان:
* نوزادان وزن تولد كمتر از ۲۵۰۰گرم (LBW)
* نوزادان ۶-۰ ماهگى افزايش وزن كمتر از ۵۰۰گرم در ماه
* كودكان از ۱۲-۶ ماهگى عدم افزايش وزن طى ۲ماه متوالى
* كودكان از ۶۰-۱۲ماهگى عدم افزايش وزن طى ۳ماه متوالى
* هرگونه كاهش وزن