احمد جلالى فراهانى
صلاة ظهر است و صداى اذان ميان گلدسته هاى مصلا مى پيچد. سيزدهمين نمايشگاه قرآن زير همين گلدسته هاى بتونى و نيمه كاره جريان دارد و مردم عادى و دانش آموزان و دانشجويان، رديف و پراكنده به سراغ هنر عشق ورزيدن به قرآن آمده اند.
در بدو ورود هر بازديدكننده اى بى اختيار تابلوهايى را مى بيند كه آميزه اى از هنر و عشق و قرآن است. اولين تابلوى ورودى «بسم الله الرحمن الرحيم» خطى به خط كوفى موشح يا مصور، سبك خراسان سوادنويسى است كه وسط كلمات آن داراى شمسه هاى مذهب و مرصع با حواشى گرهى كاتب و مذهب عارف گيلانى است. تابلو به سند ۱۴۲۳ هجرى قمرى تعلق دارد.
عنوان اين مجموعه تابلوها كه همگى از استاد عارف گيلانى است، نگرشى بر روند خطوط كوفى تزئينى در جهان اسلام نام دارد. رنگ تابلوها و آيه هاى درج شده در آن عمدتاً طلايى است و تركيبى است از هنر «تذهيب» و شمسه هاى مرصع. پس از نسخ خطى استاد عارف گيلانى، نوبت به قطعاتى از قرآن مى رسد كه عمدتاً با اسليمى هاى سبك فاطميون استاد گيلانى تطابق دارد و اولين تابلو، قطعه قرآنى است خطى كه به خط كوفى توسط استاد كاتب و مذهب عارف گيلانى نوشته شده و متعلق به سده ۱۵ هجرى قمرى است. از ديگر آثار برجسته استاد عارف گيلانى كه در نمايشگاه عرضه شده است قطعه اى است قرآنى كه به سبك كوفى معلقى خطى، متوسط مربعى يا مستطيلى، مطلانويسى شده است و متن آن ساده و حواشى آن مذهب و مرصع گرهى است. اين قطعه با پيشانى مذهب و مرصع به سبك سلجوقى نگاشته شده است. در ساير تابلوها مى توان شيوه هاى خطى «كوفى كتيبه اى نيشابورى»، شيوه «آرايشى سامانى و سلجوقى» شيوه «غربى اندلسى»، سوادنويسى و رنگين نويسى را مشاهده كرد و در ميان آثارى كه از استاد عارف گيلانى در اين مجموعه ارائه شده است، كتيبه «آية الكرسى» است كه به سبك «ابن مقله» سوادنويسى و مطلانويسى شده است. جدول وسط سطور به سبك «تشعيرى» و كتيبه ها مطلايى و مذهب و مرصع به سبك «مكتب سلجوقى» است.
مجموعه بعدى، مجموعه تابلوهاى «بسم الله الرحمن الرحيم» است كه توسط هنرمندان امروزى به منصه ظهور رسيده اند. اين مجموعه ۱۵ تابلويى شامل آثار «خط نقاشى »هايى است از هنرمندان معاصر كه متأسفانه نامى و نشانى از آنها نيست و كسى هم حضور ندارد تا به خيل مشتاقان توضيح بدهد كه اين اثر از كيست و سبك آن چيست و برخلاف تابلوهاى عارف گيلانى كه همگى توضيحات مبسوطى را در پى خود دارند، اين تابلوها، بى توضيح و رها به معرض ديد عموم گذاشته شده اند. تابلوهاى بعدى هم از همين بى نشانى رنج مى برند و دريغ و افسوس كه نه توضيحى در پى دارند و نه توضيح دهنده اى.
سيزدهمين نمايشگاه قرآن با حضور ۲۵ ميهمان از ۲۱ كشور، شامل چين، تركيه، تاجيكستان،  پاكستان، افغانستان، قزاقستان، هند، كنيا، قطر، لبنان، كويت، عراق، سوريه، مصر، تونس، عربستان، فرانسه، آلبانى، روسيه، ايتاليا و بوسنى برگزار مى شود كه البته حضور ميهمانان خارجى از روز ۱۲ رمضان (۲۴ مهر) آغاز مى شود و تا يك هفته ادامه دارد.
همزمان با اين نمايشگاه در ۱۹ كشور ديگر شامل تاجيكستان، بنگلادش، تركمنستان، سرى لانكا، قرقيزستان، قزاقستان، پاكستان، قطر و كويت، لبنان، سوريه، امارات، مراكش، تونس، ايتاليا، روسيه، فرانسه، تركيه و كانادا نمايشگاه قرآن برگزار مى گردد.
علاوه بر اين در كشور خودمان، همزمان با اين نمايشگاه در ۲۹ استان و ۸۵ شهرستان نمايشگاه قرآن برگزار مى شود. سيزدهمين نمايشگاه بين المللى قرآن با بخش هاى متنوعى از جمله نرم افزار، تابلوهاى خط و خوش نويسى، بخش سراى قرآن و انديشه،  بخش جوانان، بخش نسخ خطى، بخش بانوان، بخش آثار خارجى، بخش صنايع فرهنگى و هنرى، بخش دانشجويى و ... در حال برگزارى است. در اين نمايشگاه ۲۱۰ ناشر قرآنى، متشكل از ۴۶ ناشر تهرانى و ۶۱ ناشر شهرستانى و ۱۰۲ ناشر به صورت نمايندگى و يك شركت خارجى، بيش از ۲۷۰۰ كتاب علوم قرآنى، ۸۱۰۰ عنوان كتابهاى دينى به معرض ديد عموم گذاشته اند.
از بخش هاى جذاب و ديدنى نمايشگاه، بخش تابلوهاى مينياتورى است كه همگى با مضمون قصص قرآنى گردآورى شده اند. تابلوهايى كه قصه هايى چون معراج پيامبر(ص)، ماجراى هوت، چاهى كه سنگ صبور دردهاى على (ع) بود و يتيم نوازى هاى او و قربانگاه اسماعيل و قصه به چاه افتادن يوسف و عصاى موسى را به ياد و خاطر بازديدكنندگان مى آورد.
ظروف مسى كنده كارى شده با آيات قرآن، كريستال ها و ظرف هاى شيشه اى كه مزين به آيات خوش كلام الله هستند و قطعات تزئينى شيشه اى و غير شيشه اى ديگرى كه جملگى گرانقيمت و زيبا و نفيس هستند و هنر و عرفان سازندگان و پديدآورندگان آنها را به رخ مى كشند از ديگر آثار تماشايى و جذاب نمايشگاه هستند.
از بخش هاى جذاب و پرطرفدار نمايشگاه امسال، بخش «تابلو فرش»هايى است كه يا مزين به آيات الهى اند و يا شخصيت هاى دينى و قرآنى را به تصوير كشيده اند و يا قصص مشهور و شيرين قرآن را بيان مى كنند. از جمله تابلو فرش نفيسى كه داستان به دنيا آمدن عيسى مسيح (ع) و بى پناهى و تنهايى مريم عذرا را به تصوير كشيده است. يا تابلو فرش نفيسى كه مينياتور مشهور استاد فرشچيان از ماجراى كربلا را به رخ مى كشد و آن اسب بى شهسوار و گرد آمدن عزاداران عاشورا كه طرفدار بسيارى دارد و تماشاچى بى شمار. داستان ضامن آهو و تصاوير مختلفى از اماكن مذهبى و به ويژه مسجد نبى (ص) مدينه و كعبه معظم مسلمين،  آيات مشهور و معروف قرآن كريم و تكه فرش هايى از پرده خانه خدا از ديگر «تابلو فرش»هاى پرطرفدار اين بخش از نمايشگاه هستند.
از بخش هاى جذاب نمايشگاه قرآن، كارگاه آموزشى مفسرين «تفسير جوان» است كه در آن كتاب هايى چون «تفسير جوان» را كه منتخبى است از تفسير نمونه را به مراجعين آموزش مى دهند. اسماء عظيمى كارشناس كارگاه آموزشى تفسير جوان درباره اين كارگاه مى گويد: «در اين كارگاه روش تفسير موضوعى قرآن با استفاده از كتابهاى دوره تفسير جوان و فهرست واره موضوعى آن به مراجعين به صورت رايگان آموزش داده مى شود كه در فهرست واره موضوعى، ده هزار موضوع مختلف از قرآن جمع آورى شده و براساس حروف الفبا در اين كتاب تدوين شده است كه اين فهرست واره مراجعه كنندگان را به كتاب تفسير ارجاع مى دهد».
او ادامه مى دهد: «در سال گذشته بيش از ۲۰ هزار نفر به صورت حضورى با استفاده از اين روش آموزش قرآن ديده اند». از ديگر كارهايى كه در اين كارگاه صورت مى گيرد،  تفسير بيان است كه به صورت موضوعى است و شامل ۳۰ جلد كه اين مجموعه نيز از فهرست واره برخوردار است و ۲۰ هزار موضوع را در آن مى توان يافت. كل آيات مربوط به اين ۲۰ هزار موضوع با استفاده از اين دو كتاب تفسير (بيان وجوان) به صورت كتابى كوچك و جيبى توسط گروه هاى سه نفره تحقيقى گردآورى و چاپ شده اند. از موضوعات جالب اين كتابها مى توان به موضوعاتى چون باستان شناسى و قرآن، گياهشناسى و قرآن، عيسى در قرآن، سيماى حضرت مهدى (ع) در قرآن، رفاقت و دوستى در قرآن و شيطان شناسى در قرآن و ... به چشم مى خورد. اين مجموعه زيرنظر مؤسسه قرآنى «تفسير جوان» مربوط به دكتر محمد بيستونى منتشر مى شود.
از بخش هاى جذاب و پرطرفدار نمايشگاه، غرفه «ريزنويسى» است كه در آن «رائين اكبرخانزاد» آيات قرآن را بدون استفاده از ميكروسكوپ و ساير ابزار لازم براى مسلح كردن چشم، بر روى برنج، كاغذ و... در حضور تماشاگران به نگارش و كتابت درمى آورد. از سوابق مشهور «خانزاد» نگارش كوچكترين كتاب قرآن كريم در دنياست كه آن را در ۶۰۰ صفحه در ابعاد يك در دو ميليمتر به نگارش درآورده. او بسم الله الرحمن الرحيم را با چشم غيرمسلح بر روى تار موى سر و ذرات شكر و دانه برنج به نگارش درآورده است.
«خانزاد» ۲۵ ساله است و تهرانى. به او دكتراى هنر افتخارى اهدا كرده اند و در حال حاضر دانشجوى الهيات دانشگاه علوم تحقيقات است. او در باره انگيزه اش و چگونگى پى بردن به اين استعداد در خودش مى گويد: «دلم نمى خواست كه خدمت سربازى انجام دهم. تازه ۳ ماه از خدمتم گذشته بود كه نامه اى به ما دادند كه آن را به دفتر قرآنى بيمارستان ببرم. اين نامه را به دكتر مربوطه دادم و خواستم از اتاق بيرون بيايم كه دكتر به من عكسى را نشان دادكه عكس برنجى بود كه يك هنرمند هندى بر روى آن «آية الكرسى» را نوشته بود. دكتر به من گفت اين يك معجزه است. من به او گفتم اين اصلاً كارى ندارد و من هم مى توانم آن را انجام دهم و دكتر گفت اگر اين كار را انجام دهى من ۲۰ روز مرخصى تشويقى به تو مى دهم و من هم سوره اخلاص را در عرض ۲ دقيقه با مداد اتود نوشتم و به او نشان دادم و دكتر باور نمى كرد و گفت يكى ديگر بنويس و نوشتم و چون نمى توانست مرا ۲۰ روز تشويق كند و مرخصى بدهد موضوع را به مقامات بالاتر سپاه اعلام كرد و قرار شد من در نمايشگاه قرآن شركت كنم و در دهمين نمايشگاه بود كه شركت كردم و از چند روز قبل شروع به نوشتن روى برنج كردم و در نمايشگاه مرا تحويل مى گرفتند و به من احترام مى گذاشتند و مردم هم خيلى مرا تشويق مى كردند و حتى سربازها هم براى من پا مى كوبيدند و فكر مى كردند من كاره اى هستم. تا اينكه مورد تشويق خاتمى رئيس جمهور و كروبى و هاشمى رفسنجانى و حتى مقام معظم رهبرى قرار گرفتم. تا اينكه من به تاجيكستان رفتم و آنجا حسابى ما را تحويل گرفتند و بعد كشورهاى ديگر و اروپا و عربها و... من هم دائم ابتكار به خرج دادم و آخرين كار كه انجام داده ام نوشتن كل قرآن را در يك سوم برگ A4 است.
او مى گويد كه كار نوشتن اين اثر، دقيقاً يك سال تمام طول كشيده است و روزى ۵ تا ۶ ساعت طول كشيد. اين قرآن را «فولاد خوزستان» حمايت مالى كرده است و بعد از نمايشگاه قرآن قرار است در موزه شهداى شلمچه به طور دائم بماند. خانزاد كوچكترين كتاب دنيا را مى خواهد بنويسد و اين كتاب كه در آن تمام اسم هاى خدا را در ابعاد يك دهم كوچكترين قرآن جهان كه خود نوشته است مى باشد. معجزه كار «خانزاد» در آن است كه قدرت بينايى اش ۳ برابر يك فرد عادى است و اين موضوع را رائين خانزاد تا قبل از آن ماجراى سربازى نمى دانسته است و مى گويد: در مدرسه فقط ورق هاى امتحانى همكلاسى ها را خوب ديد مى زدم. جالب اينجاست كه نام او «رائين» است و «رائين» يعنى تيزبين. رائين حرفى درباره ازدواج كردن و نكردنش نمى زند و علت آن را هم دلايل شخصى مى داند. او درباره نامش مى گويد:  «مادرم پيش از به دنيا آمدن من خواب مسيح (ع) را مى بيند كه از او خواسته است نام فرزندش را رائين بگذارد. نامى كه در دنيا كمتر پيدا مى شود».