• ناظران هسته اى در گزارش خود تصريح كرده اند كه ايران مستندات روشن از ماجراى سانتريفوژها و مبادلات بازار سياه هسته اى ارائه كرده است كه مى تواند بخش مهمى از ابهام محافل جهانى را برطرف كند
• دبير شوراى عالى امنيت ايران ديروز با ارسال پيام تبريكى به مناسبت جايزه صلح نوبل البرادعى بر گسترش همكارى تهران و آژانس تأكيد كرد
گروه سياسى: با انتشار اظهارات صريح محمد البرادعى كه در آن از وجود نشانه هاى اميدبخش در مسير مذاكرات هسته اى سخن رفت، افكار عمومى به انتظار وقوع يك اتفاق جديد نشست. آن اتفاق اكنون نه در قلمرو ديپلماسى اروپا، بلكه به دست گزارشگران ديپلمات پيشه خود آژانس انرژى اتمى در وين رخ نموده است. «اولى هاينونن» سرتيم بازرسان آژانس اتمى اكنون گزارشى را با خود نزد مراجع تصميم گير و ديده بانان هسته اى جهان برده است كه علاوه بر رضايت البرادعى، رضايت و رغبت طرفهاى اروپايى را بر مى انگيزد.
گزارش فرستاده البرادعى اكنون به عنوان اولين نشانه گشايش در فضاى تيره و پرمناقشه هسته اى بر پيشانى جرايد و رسانه هاى خبرى اروپا نشسته است.
گزارش هانيونن آن گونه كه ارگانهاى خبرى اروپا مثل رويترز و فرانس پرس روايت كرده اند، توانسته است تا حد زيادى خوف و ابهام ديپلماتهاى دو سوى آتلانتيك درباره ادامه همكارى ايران و آژانس اتمى را بزدايد.
سفرنامه هسته اى سرگروه بازرسان آژانس علاوه بر اينها، حاوى يك خبر مهم است، خبرى كه نگاههاى كنجكاو تمام محافل هسته اى را برانگيخته است، هانيونن گفته است ايرانيها در چند روز گفت و گو - تحقيق او، اطلاعات و مستندات ارزشمندى درباره داستان سانتريفوژها و بازار سياه اين ابزار تكنولوژيك ارائه كرده اند، امرى كه تاكنون به عنوان حلقه مفقوده در فايل اطلاعاتى شخص البرادعى و نقطه تاريك در قضاوت او نسبت به دو دهه فعاليت بازار سياه هسته اى محسوب مى شد. ناظران امور هسته اى انتظار دارند اين فصل از همكارى ايران كه قرار است با سفر جمعه آينده بازرسان آژانس و «گفت و گو - تحقيق» آنان از مسؤولان هسته اى ايران ادامه يابد، بتواند تصويرى جديد از سياست هسته اى ايران پيش روى اعضاى شوراى حكام بگشايد و طراحان و تصويب كنندگان قطعنامه اجلاس سپتامبر را به اتخاذ مشى متفاوت دراجلاس نوامبر وادارد.
به هرحال همه چيز حكايت از آن دارد كه تصميمها و تدبيرهاى جديد در وين و تهران پرونده هسته اى را در مسير جديد قرار داده است.
تصميم گيران هسته اى در تهران ترجيح داده اند گام جديد براى تفاهم و همكارى نه از ايستگاه پايتخت سه كشور اروپايى بلكه از وين مقر آژانس اتمى برداشته شود.
اين حركت برگرفته از تفكر نهادينه شده ديپلماتهاى تهران است كه در هر دوره اصالت و اولويت را به همكارى با آژانس داده اند. على لاريجانى مسؤول اصلى پرونده هسته اى ديروز در ارسال پيام تبريك خود به مناسبت جايزه صلح البرادعى اين نگاه تهران را بوضوح يادآور شد.
دبير شوراى عالى امنيت كه اندكى پيش از اعلام خبر جايزه صلح البرادعى، از تدبير تازه تهران در پذيرش بازرسان آژانس و اجراى بخشى از مفاد قطعنامه شوراى حكام خبر داده بود، اكنون اميدوار است اولين پيام صلح و مذاكره آن جايزه در پرونده ايران متبلور شود.
> طرح نوين دوستى و تعامل با آژانس
تهران براى عبور از گرداب اختلاف هسته اى با اروپا طرح تعامل جديد با آژانس اتمى را ريخته است، اين را متن پيام لاريجانى و خبرهاى پيرامون آن مى گويد. سياستگذاران ايران به تجربه دريافته اند كه مسير اعتمادسازى در مناقشه هسته اى از وين و مقر آژانس مى گذرد و اين گزارش گروه بازرسان آژانس است كه آغاز و فرجام داورى شوراى حكام را درباره برنامه هسته اى كشورها رقم مى زند. بنابراين منطقى ترين انتخاب براى تهران اين است كه همه تداركهاى ديپلماتيك در جهت تأثير گذاشتن بر نگاه البرادعى و گزارش گزارشگران او پيش برود.تهران از اين واقعيت غافل نيست كه اوضاع و مقدرات دنياى ديپلماسى هسته اى به گونه اى رقم خورده است كه البرادعى و آژانس در اين مرحله بايد نقش پل اعتماد را براى او ايفا كنند. اگر تا ديروز تيم ديپلماتهاى اروپا نقش نيروى ميانجى ميان ايران و آژانس را بر دوش مى كشيدند، اين بار آژانس و شخص البرادعى است كه بايد واسطه و ميانجى حل اختلاف ايران و اروپا شود. حتى اگر در توان و ظرفيت مديريت رهبر آژانس براى ايفاى اين وظيفه ترديد وجود داشت اكنون پس از اعطاى صلح نوبل بايد او را در جايگاه نيروهاى مؤثر بر معادلات ديپلماسى ديد. به اين ترتيب تهران رويكرد نزديكى به آژانس را در قالب چند اتفاق به نمايش گذاشت، اول پذيرش بازرسان آژانس و ارائه مستندات ارزشمند به فرستادگان البرادعى و دوم پيام پرمعناى تبريك دبير شوراى امنيت به مديركل آژانس.
على لاريجانى دبير شوراى عالى امنيت ملى در پيام خود آورده است: مطمئنم پيام صلح، تعامل و مذاكره كه از سوى شما به جهان اعلام شده، در دريافت اين جايزه مؤثر بوده است.
دكتر لاريجانى در پيام تبريك خود موفقيت البرادعى و آژانس بين المللى انرژى اتمى را براى رسيدن به اهداف عاليه خود كه همانا ارتقاى وضعيت آژانس در جهت احقاق هرچه بيشتر حقوق كشورها در زمينه استفاده صلح آميز از انرژى هسته اى است، آرزو كرده است.
«محمد البرادعى» مديركل آژانس بين المللى انرژى اتمى نيز در پاسخ اين پيام كه توسط محمد مهدى آخوندزاده سفير ايران تقديم شد، گفته است: نسبت به آينده پرونده هسته اى ايران و حل مسائل باقى مانده در اين زمينه خوشبين هستم.
برنده جايزه صلح نوبل ۲۰۰۵ سپس با بيان اينكه آژانس بين المللى انرژى اتمى نيز جهت رسيدن به يك راه حل صلح آميز براى مسأله هسته اى ايران تلاش مى كند، سفر اخير «اولى يوها هاينونن» معاون خود به ايران را مثبت ارزيابى كرد.
مديركل آژانس بين المللى انرژى اتمى همچنين با تأكيد بر اينكه ادامه همكارى جمهورى اسلامى ايران با آژانس مى تواند ابهامات باقى مانده در اين پرونده را برطرف كند، خواستار تداوم اين همكارى ها شد.
اما وجه دوم سياست تعامل ايران در پذيرش گروههاى بازرسى آژانس نمايان شده است، گروههايى كه امكان و فرصت بيشتر و فراخترى براى گفت و گو و تحقيق از مراكز هسته اى و مسؤولان پروژه هاى هسته اى ايران دارند و حاصل ديدارهاى آنان گزارشهايى پرخبر و پرثمر شده است. تهران پس از گروه هاينونن جمعه آينده پذيراى يك تيم جديد از بازرسان آژانس بين المللى انرژى اتمى خواهد بود.
طبق گزارشها، اين تيم دو نفره ۶ آبانماه (۲۸ اكتبر) وارد ايران خواهند شد و تا ۲۰ آبان (۱۱ نوامبر) در ايران خواهند ماند.
مأموريت اين تيم نظارت بر سايت تبديل اورانيوم موسوم به UCF اصفهان و اجراى تعليق در نطنز است، يعنى موضوعى كه كانون اختلاف و قهر سياسى ايران و اروپا محسوب مى شود.
> گزارش هاينونن، نقطه آغاز يك حركت جديد
هنوز متن كامل گزارش توجه برانگيز سرتيم بازرسان آژانس از سفر تحقيقى چند روزه اش به مراكز هسته اى ايران منتشر نشده، اما منابع خبرى اروپا بالاتفاق از وجود مفاد تأثيرگذار و بديع در اين گزارش خبر مى دهند.
ديروز خبرگزارى اتريش، فرانسه و رويترز، نام هاينونن را در رديف ديپلمات هاى پيشگام در پيمان هاى مصالحه هسته اى پاريس و سعدآباد قرار دادند. آنچه روشن است گزارش هاينونن داراى ابعادى است كه مى تواند يكى از ابهام هاى باقيمانده در سرگذشت پرونده ايران بويژه موضوع سانتريفوژها و مبادلات هسته اى ايران با بازار سياه را برطرف كند. هر چند منابع خبرى اروپا يافته هاى هاينونن را به طرز دلخواه شان روايت كردند. چنانچه خبرگزارى فرانسه به نقل از ديپلماتهاى غربى چنين گزارش داد: ايران اطلاعات جديدى درباره برنامه غنى سازى اورانيوم خود به بازرسان آژانس بين المللى انرژى هسته اى ارائه داده است.
اين خبرگزارى از «يك ديپلمات غربى نزديك به آژانس» نقل قول كرد كه گروه بازرسى اعزامى به ايران در هفته گذشته «همكاريهايى از ايرانيان در باره برنامه پى۱- (سانتريفوژ) به دست آورد كه پيشتر دريغ كرده بود.»
خبرگزارى فرانسه به نقل از يك ديپلمات غربى ديگر گفت : «بازرسان آژانس توانستند با شخصى كه مى خواستند ببينند مدتى صحبت كنند، اما افراد زيادى هستند كه آنها مى خواهند ببينند.»
خبرگزارى فرانسه در گزارش ديگرى ادعا كرد كه ايران موافقت خود را با دادن اطلاعاتى از برنامه غنى سازى اورانيوم خود به بازرسان آژانس بين المللى انرژى اتمى اعلام كرده است.
خبرگزارى فرانسه به نقل از يك ديپلمات اروپايى نزديك به آژانس اعلام كرد كه مأموريت بازرسى آژانس بين المللى انرژى اتمى هفته آينده از همكارى ايرانى ها بهره برد يعنى اينكه آنها اطلاعاتى درباره برنامه غنى سازى اورانيوم خود كه تاكنون با دادن چنين اطلاعاتى مخالفت مى كردند، در اختيار بازرسان آژانس قرار دادند.
اين منبع به نقل از يك ديپلمات غربى گفته است كه آژانس بين المللى انرژى اتمى از سوى ديگر توانسته است با شخصى كه از مدت ها پيش خواستار ديدار با وى شده بود، گفتگو كند.
از سويى ديگر اتريش، كشور ميزبان آژانس اتمى گزارش كرد، دولت ايران به آژانس بين المللى انرژى اتمى اسناد مهمى را تسليم كرده و اجازه مصاحبه با مقامات بلندپايه اين كشور را داده است.
اين خبرگزارى در گزارشى با عنوان «ايران در مناقشه هسته اى اش به آژانس نزديك مى شود» ادامه داد: آژانس بين المللى انرژى اتمى اميدوار است كه با اطلاعات جديد به اين نتيجه برسد كه ايران چه تعداد دستگاه غنى سازى اورانيوم را در دهه ۸۰ ميلادى از بازار سياه تهيه كرده است.
خبرگزارى اتريش در پايان اين تحليل را پيش كشيد كه همكارى جديد ايران احتمالاً تلاشى براى جلوگيرى از ارجاع مسأله به شوراى امنيت است.
رويترز نيز به نقل از ديپلمات ها، متن گزارش هاينونن را بسيار مؤثر و مثبت خواند تا جايى كه نوشت: با اين گزارش پرونده هسته اى ايران در نشست نوامبر به شوراى امنيت ارجاع شدنى نيست.
بر اساس اين گزارش، يكى از دلايل اين كه تصميم گرفته شده از رفتن به شوراى امنيت اجتناب شود، اين است كه تهران همكارى هايش با بازرسان آژانس بين المللى انرژى اتمى را از زمان صدور قطعنامه اخير در شوراى حكام ارتقا داده است.
اين گزارش ادامه داد: اولى هاينونن، رئيس بازرسان آژانس بين المللى انرژى اتمى پس از سفر اخيرش به تهران گزارش كرد كه ديدارش مثبت بوده و دسترسى ها آسان تر صورت گرفته است.
وى ادامه داد: ايرانى ها برخى اسناد كه موعدشان رسيده بوده را تسليم كرده و به آژانس اجازه مصاحبه با مقامات ايرانى را داده اند. در ادامه اين گزارش به نقل از اين ديپلمات آمده است: در اين لحظه ما اين احساس را داريم كه گزارش آژانس درباره ايران در نوامبر منفى نخواهد بود.