فاطمه اميرى
در خبرها آمده بود بيش از ۸۰درصد دانش آموزان دختر ايرانى به علت فقر حركتى به اختلالات ساختار قامتى از طيف ضعيف تا شديد مبتلا هستند.
مدير بهداشت مدارس تهران هم گفته بود:« كم تحركى در زندگى ماشينى ، ورزش نكردن و نپرداختن به بازيهاى پرتحرك سبب بروز اختلالات در اندام دختران جوان و انحراف در ستون فقرات آنها مى شود.»
***
درحياط مدرسه دخترانه، مسابقه واليبال بين دو تيم بر پا است. دخترهاى دبيرستانى در سوتهاى كوچك مى دمند وبچه هاى دو تيم را تشويق مى كنند: « يه تكون، آبشار تو بتكون » هر لحظه كه صداى آنها اوج مى گيرد ، معلم ورزش بانگرانى پشت بلندگو تذكر مى دهد كه صدايشان را پايين تر بياورند تا عابران و مردانى كه از خيابان كنار مدرسه در حال رفت و آمدند، آن رانشنوند. دخترها ابرو در هم مى كشند. معلم ناظم به طرفشان مى آيد و باصداى بلند مى گويد: «اگر ساكت نباشيد ، دفعه ديگر از اين خبرها نيست.» و دختران دانش آموز كه گمان مى كردند با بالاتر رفتن ديوارهاى مدرسه راحت تر مى توانند ورزش كنند، حالا بايد نگرانى ديگرى هم داشته باشند ، اين كه در سكوت ورزش كنند، در سكوت بازى كنند و بالاخره اين كه در سكوت هم شادى كنند.
و تازه اين تمام ماجرا نيست. صف طولانى از بايد و نبايدهاى فرهنگى ، اجتماعى و قانونى سرنوشت وضعيت جسمى و روانى دانش آموزان دختر ايرانى را به سمتى هدايت مى كند كه سرانجام موجب هشدار دادنها و اظهارنظرهاى پى در پى كارشناسان و متخصصان مى شود.
از جمله اين متخصصان دكتر پروانه وحيدى متخصص طب فيزيكى و توانبخشى است كه مطالعات زيادى در باره معضل فقر حركتى دانش آموزان دختر دارد. سخنان او نگران كننده وهشدار آميز است : « به طور متوسط هر دانش آموز دختر ايرانى بويژه در مقطع دبيرستان با يك يا دو معضل مربوط به ساختار قامتى خود از جمله گودى كمر، افتادگى شانه ها ، پاهاى پرانتزى شكل ، انحناى غيرطبيعى ستون فقرات مواجه است .» به عقيده دكتر پروانه وحيدى اينها البته مشكلاتى است كه زمينه آنها از كلاس اول دبستان به محض ورود دانش آموزان دختر به مدرسه شروع مى شود و در دبيرستان خود را نشان مى دهد. او در حالى كه در كامپيوترش آمارى از كار تحقيقاتى مشترك خود و دانشجويانش را در باره معضل فقر حركتى دانش آموزان دختر جست و جو مى كند، روبه من مى پرسد: « چرا بايد يك دختر دانش آموز ۱۶- ۱۵ ساله از ناراحتى در ناحيه كمر و زانو شكايت كند، در حالى كه او هنوز در آغاز سنين جوانى است. ازدواج نكرده ، باردار نشده و مسؤوليت دشوار مادرى را هم برعهده نگرفته است؟!» نتيجه تحقيق موردنظر دكتر پروانه وحيدى متخصص طب فيزيك و توانبخشى نشان مى دهد : «۲۵ درصد دانش آموزان جامعه آمارى موردمطالعه در دبيرستانهاى تهران داراى شانه هاى افتاده بوده اند. ۲۰درصد از دردهاى مقطعى در ناحيه كمر و ستون فقرات اظهار ناراحتى كرده اندو حدود ۱۵ درصد از درد پا و زانوها شكايت داشته اند.» به نظر بسيارى از متخصصان طب و كارشناسان ورزش بيش از ۵۰درصد اختلالات ساختار قامتى كه دراثر كمى تحرك ، ورزش نكردن ، بد راه رفتن، بد نشستن ، حمل ناصحيح كيف كه در دختران دانش آموز به وجود مى آيد با كمك فعاليت هاى ورزشى و تحرك كافى قابل برطرف شدن است.
***
در حياط دبستان پسرانه اميد ، پسرهاى كوچك ۸-۷ ساله دنبال هم مى دوند. دزد و پليس بازى مى كنند و در شور و غوغاى كودكانه تبهكاران خيالى را از پاى درمى آورند . در كوچه پس كوچه هاى شهر پسرهاى ۱۲-۱۰ ساله فوتبال گل كوچك بازى مى كنند. دنبال توپ مى دوند و در خيال خودشان را جاى فوتباليست هاى معروف مى گذارند. پسرهاى ۱۷-۱۶ ساله در پاركها و محوطه هاى روباز محله هاى شهر تنيس و بسكتبال و واليبال بازى مى كنند و دخترها در همه اين موارد فقط نظاره مى كنند و منتظر مى مانند تا شايد طرحهايى مثل طرح استتار مدارس دخترانه نيمه كاره رها نشوند. پاركها به محيط مناسبى براى ورزش كردن زنان ودختران تبديل شوند و يا به گفته دكتر سجادى معاون تندرستى و تربيت بدنى آموزش و پرورش بر اساس ماده ۱۱۷ قانون برنامه چهارم توسعه در تجهيز مدارس به وسايل و سالن هاى ورزشى مدارس دخترانه در اولويت قرار بگيرند و سالن هاى ورزشى در كنار مدارس دخترانه احداث شوند تا دانش آموزان دختر بتوانند در فضاى مناسبى ورزش كنند. شيوا احمدى عضو تيم بسكتبال دبيرستان دخترانه كوثر مى گويد: «موقع بازى كردن روپوش دست و پايم را مى گيرد،مگر مى شود هم سه گام بردارم و هم روپوشم را بالا بگيرم؟!»
طرح مناسب سازى مدارس دخترانه به علت محدوديت هاى فيزيكى در كمتر از ده درصد مدارس اجرا شد. مخالفت هايى را هم برانگيخت و چنان كه بايد دردى از مشكل ورزش دختران دانش آموز كم نكرد. مينو كه در دبيرستانى در منطقه ۹ تهران درس مى خواند روزى را به خاطر مى آورد كه ۸-۷ كارگر ساختمانى زيرنظر مدير مدرسه دور تا دور ديوارهاى حياط مدرسه را با ايرانيت دوسه متر بالاتر بردند تا دانش آموزان دختر در حياط راحت تر ورزش كنند. الآن دو سال از آن روز مى گذرد و هنوز آنها نتوانسته اند در ساعت ورزش فقط لباس ورزشى بدون روپوش به تن كنند: «از وقتى ديوارها بالاتر رفت ، ساختمانهاى اطراف هم قد كشيدند و يك طبقه ها شدند ، دو سه طبقه و بيشتر و باز هم مدير مدرسه گفت با همين روپوش ها ورزش كنيد!» مينو و دوستانش امسال دوره دبيرستان را تمام مى كنند. زنگ ورزش ترجيح مى دهند در كلاس بنشينند، با هم حرف بزنندو به شور و حرارتى كه بچه هاى سال اولى با روپوش و مانتوهاى بلند موقع ورزش از خود نشان مى دهند، لبخند بزنند.
طرح سنجش ساختار بدنى دانش  آموزان دختر كه از يكى دو سال قبل از سوى دفتر تربيت بدنى و سلامت وزارت آموزش و پرورش در برخى شهرهاى كشور شروع شد، وضعيت بغرنجى را از لحاظ سلامت دختران دانش آموز نشان داد. از آن جمله با اجراى اين طرح در قزوين مشخص شد كه ۴۶درصد دختران دانش آموز قزوينى ناهنجارى اسكلتى دارند. اين مطالعات در سطح كلى تر نشان داد كه ۸ ميليون دانش آموز دختر به نوعى با اين اختلالات و ناهنجاريهاى جسمى و حركتى روبرويند. نبود امكانات و فضاى ورزشى مناسب در مدارس به علاوه تابوهايى كه ورزش كردن زنان ودختران را در مكانهاى عمومى نظير پاركها نمى پسندد، فقط يك راه باقى مى گذارد و آن هم احداث ورزشگاهها و سالن هاى ورزشى مناسب زنان ودختران است.
اما مسأله اينجاست كه چقدر ساختن سالن هاى ورزشى براى زنان ودختران در اولويت كارى مسؤولان و دست اندركاران ورزشى كشور قرار دارد و اصولاً آنها تا چه اندازه به چنين موضوعى علاقه و توجه نشان مى دهند. اين پرسشى بود كه البته از سوى فائزه هاشمى بانى مسابقات اسلامى ورزشى زنان و رئيس بازيهاى همبستگى زنان مسلمان نيز در اوايل مهر امسال مطرح شد. او كه در حين برگزارى چهارمين دوره مسابقه هاى اسلامى بانوان به دليل هزينه هاى ناشى از اين مسابقات مورد انتقاد قرار گرفته و در معرض اين پرسش بود كه آيا بهتر نبود هزينه اين بازيها صرف احداث سالن هاى ورزشى مخصوص زنان مى شد، گفت : «در طول چهارسال گذشته كه اين مسابقات برگزار نشد چندسالن ورزشى براى زنان ساخته شد؟!»
***
يك توپ فوتبال كه از بازى فوتبال پسرهاى كوچه كنار مدرسه با يك شوت بلند داخل حياط مدرسه دخترانه افتاد. با ولوله عجيب و سر وصداى زياد چند دختر دانش آموز كه به ديوار حياط مدرسه تكيه داده و در خودشان فرو رفته بودند، همراه شد. دخترها پابه توپ شدند تا معلم ورزش و ناظم و مدير مدرسه دستشان بيايد كه چه شده ، دخترهاى دانش آموز دو تيم چهارنفره شده بودند. پاسكارى ها را كرده و تركيب بازى را هم شكل داده بودند. فقط ده دقيقه چنان هيجان و تحركى داشتند كه گويا ساعتهااست كه پا به توپ مشغول بازى اند. اما در يك آن فرياد خانم مدير همه چيز را متوقف كرد. توپ به صاحبان اصلى اش برگردانده شد و دخترها سرزنش شده از كارى كه كرده بودند، دوباره به همان جمع هاى كوچك سه چهار نفره برگشتند. مدير مدرسه مى گويد: « ما هم چاره اى جز اجراى ضوابط و بخشنامه ها نداريم . محوطه مدرسه كوچك است . مدارس ما با نگاه به اهميت داشتن ورزش ساخته نشده اند. با لباس فرم هم ورزش كردن سخت است. اين شرايط را درك مى كنيم ، اما همه اينها نمونه اى از كل وضعيت ورزش زنان در كشور است.»
مسؤولان آموزش و پرورش مى گويند بيكار ننشسته اند. گاهى خبر از توزيع دوچرخه و اسكيت دربرخى مدارس دخترانه مى دهند و از همايش هاى كوه پيمايى و دوهمگانى كه برپا كرده اند، حرف مى زنند و اين كه سعى دارند با آموزشهايى به دانش آموزان مهارتهاى صحيح مثل درست نشستن، درست راه رفتن و ... را جايگزين عادتهاى بد آنها كنند. اما آنها هم خوب مى دانند كه كارهاى شده درمقابل كوه بزرگى از كارها كه باقى مانده ناچيز است؛ آن هم درجامعه اى كه اگر سرانه فضاى استاندارد براى ورزش دانش آموزان ۵‎/۲ متر است ، اين ميزان براى دختران دانش آموز ۱۷ و براى پسران دانش آموز ۲۶ سانتى متر است. دكتر پروانه وحيدى مى گويد: «مشكلات مربوط به ساختار قامتى و ناهنجاريهاى اسكلتى فقط مختص دختران نيست، در پسرها هم مشاهده مى شود . چنانچه به دليل وجود همين معضلات قد ايرانيان دست كم ۳‎/۵ سانتى متر كوتاه تر شده است، اما همه اين موارد به دليل فشارهاى فرهنگى و مسائل اجتماعى و حساسيت هاى خانواده ها درمورد دختران بيشتر و حادتر است. تجربه نشان داده اگر به خانواده ها و مردم آگاهى بدهيم، آمادگى رعايت و اجراى آموزشهايى را كه ديده اند، دارند. از همان خانواده و سنين اوليه كودك است كه عادت هاى راه رفتن ، نشستن، دويدن و خوابيدن شكل مى گيرد و تحرك داشتن و ورزش كردن اهميت پيدا مى كند. بنابراين بايد سهمى از وظايفى را هم كه به دوش آموزش و پرورش محول مى كنيم، خودمان در مقابل فرزندانمان به عهده بگيريم و مهم تر از همه اين كه به سلامت، تغذيه و تحرك فرزند دختر و پسرمان به يك اندازه اهميت و ارزش قائل شويم.»
***
در تاريك - روشن غروب خيابان پر مى شود از دختران دانش آموزى كه از مدرسه بيرون مى آيند. با چهره هاى خسته، كيف هاى سنگين و انرژى هاى تلنبار شده. آيا آنها جايى براى بيرون ريختن اين انرژيها، مهار خستگى و مقابله با افسردگى شان خواهند يافت؟!