منبع: تورونتو استار مترجم: وصال روحانى
كارگردانان زن سينماى دنيا در پاييز۲۰۰۵ دوباره سر بر آورده اند و با اينكه برابرى يافتن آنها با همتاهاى مردشان هنوز تقريباً غيرممكن است، اما نمى توان ابراز وجود آنان را هم ناديده گرفت.
از آثار جديدى كه با كارگردانى زنان به تازگى اكران شده اند و يا طى يكى دوهفته ديگر به نمايش درمى آيند، مى توان به «سرزمين شمالى» كار نيكى كارو و با بازى چارليز ترون در نقش اصلى، »The notorious bettie page« ساخته مرى هارون و با بازى گره چن مول در رل اصلى و «خانم هريس» به كارگردانى فيليس ناگى و با ايفاى نقش از سوى آنت بئينگ اشاره كرد و «آب» كار بحث برانگيز ديپامهتا هندى نيز از همان دست است. در فستيوال اخير فيلم تورونتو از ۲۰فيلمى كه در بخش اصلى (مسابقه) پخش شد، ۴فيلم كار فيلمسازان زن بودند. اين در حالى است كه سال پيش فقط يك فيلم را در اين جشنواره داشتيم كه يك كارگردان زن را در ميان ۳كارگردان خود حاضر مى ديد و آن «داستان كوسه» بود كه ويكى جنسون را در چنين مقامى مى ديد. امسال در همين جشنواره ۸ يا ۹فيلم اروپايى هم داشتيم كه با كارگردانى زنان تهيه شده و پاى در قسمتهاى ديگر فستيوال گذاشته بودند. اين يك حقيقت است كه كارگردانان زن آمريكا به لحاظ تعداد و وسعت كارهايشان از همتاهاى اروپايى و حتى نيوزيلندى خود، جايى كه نيكى كارو از آنجا مى آيد و پيشتر جين كمپيون نيز از آنجا آمده است، عقب هستند. نوا كووان يكى ازمديران فستيوال تورونتو كه ارتباطى نزديك با هاليوود دارد، در تأييد همين طرز نگرش مى گويد: «هاليوود در اين زمينه با دنيا فاصله اى محسوس دارد. اين مكان در حال حاضر جاى ايده آلى براى كارگردانان زن نيست. آنها طى ۱۰ ، ۱۵سال اخير در سلسله مراتب كار استوديوهاى سينمايى و در پستهاى اجرايى بسيار بالا آمده اند ولى هميشه اين احساس وجود دارد كه از زنان در پشت دوربين و براى شغل كارگردانى استقبال نمى شود.»
وقتى به شمار كارگردانان زن شاغل در هاليوود رجوع مى كنيم، مى بينيم از ۱۳هزار عضو اتحاديه كارگردانان سينماى آمريكا ۲۲‎/۴درصد آنها از زنان هستند. البته اين رقم زنان صاحب پستهاى دستيار كارگردان و مديران صحنه وتوليد را نيز در برمى گيرد. اگر اين رقم را كوچكتر و تكه تكه كنيم، مى بينيم كه از ۷۴۰۰عضو كارگردان اين نهاد بيشتر از ۱۳درصد زن نيستند.
كارو كه فيلم محبوب «سوار كار نهنگ» را در نيوزيلند ساخت، روايت مى كند كه وقتى او و دستيار زنش براى ساختن «سرزمين شمالى» به آمريكا رفتند و اين بحث را در استوديوهاى آنجا گشودند، تازه فهميدند تا چه حد در اين زمينه محافظه كارى وجود دارد. «كار جور شد و مقرر گشت كه فيلم را بسازيم اما وقتى به استوديو و لوكيشن ها رفتيم، ديدم كه تقريباً همگى مرد هستند و كمتر زنى را در بينشان ديدم. با خودم فكر كردم دوزن نيوزيلندى كه لهجه شان اين قدر متفاوت و براى آمريكايى ها اينقدر عجيب است، چه كار مى خواهند انجام بدهند. شايد يك هفته اى طول كشيد تا به همه نشان بدهيم كه ما آنجا فرمان مى دهيم و كارمان را بلديم، اما احساس غربت و تنهايى و كار كردن در يك محيط كاملاً مردانه تا آخرين روز ما را رها نكرد.»
بسيار مهم
چارليز ترون بازيگر اصلى «سرزمين شمالى» كه جايزه اسكارش را نيز در سال۲۰۰۳ براى بازى در يك فيلم ديگر كارگردانى شده توسط زنان («هيولا» ساخته پتى جنكينز) صاحب شده است و براى كانديدايى مجدد جهت «سرزمين شمالى» بخت زيادى دارد، مى گويد: «اين بسيار مهم است كه كارگردانان زن بتوانند با ارائه ايده هاى تازه و جذاب و استقرار در پست ها و مشاغل مختلف و پرشمار اجرايى در جامعه فيلمسازى آمريكا و در استوديوهاى توليد فيلم خودشان را به اين جامعه تحميل كنند. در تمام دهه هاى اخير فيلمسازان مردهمه چيز را در تسخير خود داشته اند و حالا زمان تغيير دادن اين روند است. نمى خواهم بدبين جلوه كنم اما حقيقت آن است كه بسيارى از مسائل در ارتباط با كارگردانان زن در هاليوود براساس زن بودن آنها صورت مى گيرد و اين يك فاكتور بسيار مهم در اين روند محسوب مى شود. اين نگرش و كار فقط به اين دليل صورت مى گيرد كه اين كارگردانان، زن هستند و همين براى طبقه بندى آنان و ارائه يا عدم ارائه يك پروژه به آنان كفايت مى كند. من قبول دارم كه اكثر كارهاى اكشن بايد توسط كارگردانان مرد ساخته شوند زيرا اين دنياى خاص، دنياى آنان است، اما در ساير ژانرها و در مورد بسيارى از سوژه ها حس و ديد زنانه به كار مى آيد و يك سناريست و كارگردان زن چيزهايى را مى بيند و قادر به توصيف آنها است كه از فيلمسازان مرد برنمى آيد. وقتى ظرافتى در قضيه وجود دارد و شما مى خواهيد از مسائل اجتماعى و لطايف و ظرايف و نكات خاص و ظرايف در دنيا و روابط انسانها بگوييد، بهترين افراد و گزينه ها زنان هستند. اين حقيقت مسلم توسط اكثر استوديوها ناديده گرفته شده است.
در بعضى ژانرها و قصه ها يك زن مى تواند پيام رسان بسيار موفق ترى در قياس با كارگردانان مرد باشد».
اين را بازيگرى مى گويد كه بجز «سرزمين شمالى» در ادامه پاييز امسال در يك فيلم ديگر ساخته شده توسط زنان حضور خواهد داشت. آن فيلم، يك كار اكشن ساينس فيكشن به نام «ايون فلوكس» است كه آن را كارين كاساما ساخته است. به اعتقاد ترون حتى در اين ژانر نيز زنان در دهه هاى اخير قدم هاى بلندى به سمت جلو برداشته اند و كاترين بيگلو سازنده تعدادى از كارهاى خوب پليسى و جنايى اين ايام نمونه خوبى در اين ارتباط است.
او اعتقاد دارد در دنياى اكشن نياز هميشه يك خط و نماى زنانه ولو به طور پنهان در پشت تم غالب مردانه وجود دارد و براى به تصوير كشيدن آن بايد به زنان روى آورد.
يكى از فيلم هاى بسيار مورد توجه در ادامه پاييز امسال بازسازى «تهيه كنندگان» كار سينمايى و تئاتر موزيكال بسيار پرفروش مل بروكس است كه نسخه اصلى آن در سال ۱۹۶۸ ساخته شد و حالا از نو و توسط يك زن به نام سوزان استرومن و البته طبق خواست بروكس و با همان بافت داستانى مورد نظر وى از نو ساخته شده است.
حتى در سالهاى اخير كه اين نمايش در برادوى ميليون ها ميليون فروخته است، همين زن در انجام كارهاى اجرايى و تهيه نمايش به طور مستقيم دست داشته است.
جين اندرسون كه يك كارگردان تلويزيونى است وآنجا آثارى چون «نرمال» و «وقتى بيلى بابى را زد» را ساخته است، طى روزهاى پيش رو اولين ساخته بلند سينمايى اش را نيز عرضه مى كند كه كارى به اسم «برنده جايزه انكار، اوهايو» است ودر اين فيلم بازيگرانى مطرح چون جولى ين مور و وودى هارلسون ايفاى نقش كرده اند.
كارگردان« The notorious bettie page» كه همان مرى هارون است، مى گويد زنان براى حل مشكلات فوق قدمهاى كوتاهى را به سمت جلو برداشته اند. او كه پيشتر فيلم «روانى آمريكايى» را هم ساخته است اعتقاد دارد بهترين راه براى رشد كارگردان هاى زن و جا افتادن شان در هاليوود اين است كه ابتدا در تلويزيون خودنمايى كنند و اين دوره را طى نمايند و سپس به تدريج جذب استوديوهاى هاليوود شوند واين مديوم از نظر او بهترين عرصه تمرين وآزمون براى فيلمسازان زن است.
«من هنوز خوشبين هستم. البته اعتراف دارم كه تعداد كارگردانان زن بايد بيشتر از اين شود و همين طور بايد فيلمبرداران زن بيشترى داشته باشيم ولى براى شروع كار بد نيست. فكر مى كنم در آينده نزديك اوضاع از اين هم بهتر شود. در محيطى كه هنوز توسط مردان قبضه شده است، اولين كار بايد افزودن بر تعداد زنان باشد و آنگاه خود آن افراد مى توانند با ابراز شايستگى فضاى كارى را براى زنان مساعدتر سازند».
نيليس ناگى كه پيشتر نيز نامش آمد و نمايشنامه نويس و كارگردان تئاتر هم بوده است با ساخت «خانم هريس» اولين فيلم بلندش را كارگردانى كرده است . در اين فيلم آنت بنينگ در رل جين هريس ظاهر مى شود و او زنى است كه متهم به قتل نامزدش كه يك پزشك متخصص رژيم و لاغرى به نام دكتر هرمن تارنوور بوده شده است.
ناگى به عنوان تهيه كننده جنبى ومدير اجرايى پروژه نام يك سرى كارگردان مرد را براى ساخت اين فيلم در نظر گرفته بود تا اين كه اليزابت كارلسن در مقام تهيه كننده اصلى فيلم از او خواست كه خودش اين مسؤوليت را بپذيرد و شخصاً پشت دوربين بايستد.
ناگى كه آن كار را انجام داده و حالا در انتظار عكس العمل عمومى در قبال «خانم هريس» است، مى گويد: «فكر مى كنم كه اگر كارهايى مثل ايون فلوكس بيش از پيش توسط كارگردانان زن ساخته شوند و هرچه بيشتر بفروشند، اين قضيه فزونتر جا خواهد افتاد كه مى توان براى فيلم هاى جريان اصلى به كارگردانان زن روى آورد. در حال حاضر اين طور تصور مى شود كه فقط پروژه هاى غيرمتعارف و خاص و زنانه را بايد به آنان سپرد و همين مسأله زمينه عمل زنان را محدود ساخته است ولى در صورت اجراى چيزى كه گفتم مشاغل و امكان ها و پست هاى تازه اى براى كارگردان هاى زن در هاليوود در ساير مجامع سينمايى ايجاد خواهدشد».
حرف هاى بعدى ناگى قدرى خوش خيالانه مى نمايد اما غيرممكن نيست. «چه چيزى از اين بهتر كه يك روز چشم باز كنيم و ببينيم كه نيمى از كارگردانان شاغل زن هستند و چه چيزى از اين جالب تر كه من مجبور به بحث و رايزنى با شما (منظور ، خبرنگاران است) برسر قلت فيلمسازان زن نباشم».

ناصر صفاريان
۱ سنت چندساله سريال سازى مناسبتى در شبكه هاى مختلف تلويزيونى حالا آن قدر جا افتاده كه ديگر نمى توان محرم و به ويژه رمضان را بدون سريال ها و مجموعه هاى تلويزيونى اش تصور كرد.
هر سال اين جريان برقرار است و سير نزولى هم ويژگى بارز آن.دليلش هم خيلى چيزهاست. از تخصيص اعتبار دقيقه اى و پرداخت پول نه بر مبناى كيفيت، كه براساس مدت زمان اثر گرفته، تا عجله در رساندن كار و فيلمبردارى و تدوين روز به روز براى رساندن به پخش.
نگاهى به همين چند سريال در حال پخش بيندازيد و آن را با سريال هاى ديگرى كه در زمان هاى ديگر نمايش داده مى شود مقايسه كنيد. اصطلاح «آب بستن به كار» را در مورد خيلى از كارهاى ديگر تلويزيون هم مى توان استفاده كرد،اما هيچ گاه حجم استفاده از نماهاى اضافه و صحنه هاى زائد به پاى سريال هاى مناسبتى نمى رسد. مثلاً در يكى از سريال هاى در حال پخش، شخصى پشت در يك خانه ويلايى توقف مى كند، پياده مى شود. در را باز مى كند. دوباره سوار مى شود. ماشين راه مى افتد. از كوچه باغ منتهى به خانه با تمام پيچ درپيچى اش عبور مى كند، تا برسد پشت در اصلى. بعد دوباره پياده مى شود و تمام طول حياط را قدم زنان طى مى كند، تا به درساختمان برسد. بعد آن در را هم باز مى كند تا برود تو. در تمام اين صحنه طولانى كه نه بار حسى دارد و نه بار اطلاع رسانى، بيشتر نماها، نماهاى باز است و همه چيز را از دور مى بينيم. يعنى نه تأكيد خاصى بر حركت خاص شخصيت ماجراست و نه قرار است از دل اين غناى معمولى و خنثى، با تكيه بر رفتار شخصيت به حالات و روحيات و درونيات او پى ببريم - بگذريم كه صحبت از اين چيزها در مورد چنين كارهايى اصولاً خنده دار است! اما چرا اين اتفاق مى افتد و اين همه نماى بيهوده و زائد به خورد بيننده داده مى شود؟ چون خودش بخشى از دقيقه هاى سريال است. نمايش همين چيزى كه براى شما شرح دادم، نزديك به دو دقيقه طول مى كشد و اين يعنى پركردن بخشى از زمان تعيين شده.
۲ خوشبختانه اكران ماه رمضان امسال سروسامان گرفته و سعى شده به عنوان فصل مرده نمايش به آن نگاه نشود. اغلب سالن ها در اختيار فيلم هاى جديد است و رسم اكران هاى چندم فيلم هاى قديمى در سينماهاى مهم به فراموشى سپرده شده. در نظر گرفتن نوبت هاى نمايش بعد از افطار و تا نيمه شب هم سياست مناسبى است كه مى تواند مردم را به تماشا ترغيب كند. حالا بايد منتظر ماند و ديد كه اين روش تا چه اندازه با استقبال تماشاگران روبرو مى شود و نيازى به اصلاح و تغيير دارد يا نه. تا همين جا و براى شروع، بايد از آن تمجيد كرد و استقبال؛ نظر كارشناسى كارشناسان بماند براى پس از ديدن بازخوردها.
۳ امسال، حجم برنامه هاى ادبى مخصوص ماه رمضان در تلويزيون، كاهش چشمگيرى دارد و جز برنامه هر ساله سهيل محمودى، برنامه شاخص - يا حتى غير شاخص - ديگرى وجود ندارد كه به متن هاى ادبى‎/ مذهبى بپردازد و از دل ادبيات و هنر - به ويژه موسيقى - به عرفان و عبادت و مقولات اين چنينى بپردازد. به هرحال، فراموش نكنيم اين برنامه ها هم مخاطب خودش را دارد و نبايد به اسم جذب مخاطب، روز به روز فضاى بيشترى را در اختيار برنامه هاى عامه پسندى قرار داد كه فكر خاصى پشت آن نيست.
۴ اين هم شعرى براى حسن ختام. اين كه شدنى است يا نه، و اين كه همه از پس آن برمى آيند يا نه، و اين كه ... قضاوتش با خودتان:
گر ز درون شكسته اى
فاش مكن كه خسته اى
هر كه ز عشق پرسدت
سوى طرب اشاره كن