عليرضا جلائيان
صنعت گردشگرى با وجود آنكه طى سالهاى متمادى مورد بى توجهى قرار گرفت، چندى است اهميت خود را نزد مسؤولان و سياستگذاران بازيافته است.
اما باتوجه به وقفه پيش آمده در توجه به صنعت گردشگرى، رونق مجدد اين صنعت مستلزم صرف وقت، انرژى و هزينه قابل توجه است.
در اين زمينه گفت وگويى با على  هاشمى معاونت گردشگرى سازمان ميراث فرهنگى و گردشگرى انجام داده ايم كه در ادامه مى خوانيد.
على هاشمى با اشاره به گذشت ۱۲ ماه از ادغام دو سازمان ميراث فرهنگى و گردشگرى مى گويد: مديريت اين سازمان پس از تحقيقات و كاركارشناسى به اين نتيجه رسيد كه امور گردشگرى را به صورت ستادى دنبال كند.
اين ستاد يا معاونت داراى ۶۰ نفر نيرو در هسته مركزى است كه شامل چهار اداره طرح ها و برنامه ها، نظارت و استاندارد سازى، كانون ملى و هماهنگى بين صنوف گردشگرى واداره بازار يابى و تبليغات است علاوه بر آن دو شركت مجزا تحت عنوان توسعه ميهمانخانه ها و توسعه گردشگرى نيز تأسيس شد. اين اداره ها هر كدام مسؤوليتى را در بخش گردشگرى به عهده دارند و وظايفى براى آنان تعيين شده است كه اداره طرح ها و برنامه ها طرح هاى ملى و كلى اين مجموعه را دنبال مى كند و اداره نظارت و استاندارد سازى با به كار گيرى كارشناسان اين حوزه نظارت كامل بر استاندارد سازى مراكز گردشگرى را به عهده دارد و اداره بازاريابى و تبليغات بخصوص درخارج از كشور، اقدام به شناسايى كشورهايى كه از نظر مذهبى و وضعيت مالى، گردشگران آنها علاقه مند سفر به كشور ايران هستند و آداب و سنن را دوست دارند، كرده است.
وى در خصوص آمار ورود گردشگران خارجى به كشور مى گويد: هرچند آمار دقيقى در دست نيست اما با بررسى رواديد هاى صادره از سوى وزارت امور خارجه و مبادى مرزى نشان مى دهد در سال ۱۳۸۳ بالغ بر ۶۹۰ هزار توريست خارجى از طريق دفاتر خدمات مسافرتى يا بصورت انفرادى از مليت هاى اروپا، آمريكا، شرق  آسيا، آسياى ميانه، حوزه خليج فارس و كشور هاى همجوار وارد كشور شده اند كه با توجه به تنوع، انگيزه ها و گرايشهاى جهانگردان اين افراد را مى توان به چند دسته تقسيم كرد و عمده تورهايى كه به ايران وارد مى شوند تورهاى زيارتى هستند كه منافع مالى سرشارى را عايد كشور مى كنند، با توجه به وجود مرقد مطهر حضرت امام رضا(ع) در مشهد و حضرت معصومه (س) در قم و نيز ساير اماكن مقدسه، ايران مى تواند همواره به عنوان يكى از كانون هاى گردشگرى مورد توجه جمعيت ۳۰۰ ميليونى شيعه  هاى جهان باشد.
با اين همه روند ورود توريستهاى مذهبى كه عمدتاً از كشورهاى عربى حوزه خليج فارس خصوصاً عربستان سعودى، كويت، بحرين، كشورهاى همسايه نظير عراق، پاكستان، افغانستان و برخى كشورهاى اروپايى و آمريكايى به ايران مى آيند. از سال ۱۳۷۹ روند تازه اى به خود گرفته است. جريان ۱۱ سپتامبر در روند افزايش ورود اتباع كشورهاى عربى به اماكن مقدس ايران سهم بسزايى داشت و بنابرآمار موجود از سه سال گذشته با افزايش تسهيلات مسافرت اتباع عربستان به ايران در فصل تابستان و برقرارى پروازهاى مستقيم ميان عربستان و مشهد و تهران عربستان بطور متوسط چيزى حدود ۱۰۰ هزار نفر زائر از كشور عربستان به كشور مان وارد مى شوند.
همچنين با فروپاشى رژيم بعث عراق روند ورود زائران عراقى به ايران افزايش قابل ملاحظه اى يافته است بطورى كه روزانه ۳۰۰ نفر از عراق به ايران وارد مى شوند. «هاشمى» در اين باره مى گويد: علاوه بر اماكن مقدسه اسلامى، وجود اماكن زيارتى غير مسلمانان نظير كليساى «سنت  استپانوس» در شهرستان مرزى جلفا، مقبره «استرومرد خاى» همدان، مقبره «دانيال نبى» در شوش با چكاوك نيز دهها اماكن باستانى و تاريخى ديگر موجب جذب علاقه مندان و جهانگردانى با مذاهب مختلف به ايران مى شود كه در اين باره بايد اقدامات مؤثرترى صورت گيرد. براساس قوانين سازمان جهانى جهانگردى WTO هر شخص خارجى كه بيش از ۲۴ ساعت در كشور اقامت داشته باشد و بيش از يك صد دلار هزينه كند به عنوان توريست شناخته مى شود. هاشمى در اين باره مى گويد: از اين نظر ايران در رده ۷۰ جهان قرار دارد.
او به مقوله تجارت جهانى اشاره مى كند و مى گويد: سالانه بيش از ۵۰۰ هزار نفر را از توريستهاى كشورهاى آسياى ميانه با انگيزه تجارت و با هدف مبادله كالا و خريد مايحتاج عمومى نظير مواد غذايى به ايران مسافرت مى كنند و توريست هاى مذكور عمدتاً با استفاده از تسهيلات مرز نشينان وگذرمرزى مى توانند تا ۴۵ كيلومتر وارد ايران شوند و در جوار مرز و در بازارهاى مشترك مرزى و يا بازارهاى محلى اقدام به خريد و فروش كالا كنند و مجدداً به كشور خود بازگردند. اين گردشگران عمدتاً در مسافر خانه هاى درجه سه اقامت گزيده و مخارج شان بسيار پايين است. او مى افزايد: در سال ۱۳۸۳ بالغ بر ۳۲ هزار نفر از جهانگردان گروهى در قالب گروههاى مسافرتى از طريق دفاتر خدمات مسافرتى و جهانگردى وارد كشور شده اند كه عمدتاً از كشورهاى ژاپن، آمريكا، ايتاليا، آلمان، فرانسه، سوئد و هلند به ايران مسافرت كرده اند. با اين همه تا قبل از ۱۱ سپتامبر ورود جهانگردان گروهى به ايران شتاب قابل توجهى به خود گرفته بود و در حال حاضر به دنبال فروكش كردن بحران هاى منطقه اى در بررسى هاى انجام شده آمار گروه هاى توريستى جذب شده به كشور از طريق شركتهاى خدمات مسافرى در سه ماهه اول سال جارى و در مقايسه با سه ماهه اول سال گذشته صد در صد با افزايش ورود توريسم مواجه بوده ايم و بالغ بر ۲۰  هزار نفر از طريق تورهاى گردشگرى وارد كشور شده اند.
هاشمى درباره اعطاى تسهيلات جانبى براى جذب گردشگران خارجى خصوصاً جهانگردان گروهى مى گويد: در حال حاضر مى تواند به ۲۰  دلارى كه به هر توريستى كه وارد ايران مى گردد پرداخت مى شود، اشاره كرد كه اين مبلغ جهت جذب بيشتر گردشگران به ايران به آنها پرداخت مى شود.
معاونت امور گردشگرى سازمان ميراث فرهنگى ادامه مى دهد: برنامه ريزى هاى خوبى جهت جذب گردشگران طراحى شده است كه به عنوان مثال مى توان به هيأتى از كارشناسان گردشگرى اشاره كرد كه براى انجام تحقيق در كشورهايى كه از نظر مالى، مذهبى گرايش و علاقه خاصى به ايران دارند تشكيل شده است بنا به نتايج تحقيقاتى كه هيأت مذكور انجام داده است كشور مالزى در اين زمينه در رتبه اول و آمريكا به دليل وجود ايرانيان زيادى كه در اين كشور زندگى مى كنند در رتبه دوم قرار دارد و كشور هاى ايتاليا، آلمان، انگليس ،تركيه، فرانسه، عربستان سعودى در رتبه هاى بعدى جاى دارند. با اين رتبه بندى هاما مى توانيم تبليغات و بازاريابى هاى خود را در كشور هاى مبدأ براساس رتبه بندى مذكور متمركز كنيم.
وى در خصوص ورود و حضور توريست تفريحى كه سهم بسزايى از گردشگران خارجى را تشكيل مى دهند مى گويد: ما مى توانيم با در نظر گرفتن توريست تفريحى و خانوادگى در شمال و جنوب كشور آمار جذب توريست را در كشورمان افزايش دهيم و در اين باره برنامه هاى خوبى در دست اجرا است علاوه بر اين توريست ورزشى پديده جديدى در صنعت توريست دنيا قلمداد مى  شود.كه كشورهاى توريست پذير بر نامه متنوعى براى آن در نظر گرفته اند و به عنوان مثال مى توان به مسابقات فوتبال ايران - آلمان و ايران - ژاپن اشاره كرد كه در هر مسابقه بين ۴۰۰ تا ۱۵۰۰ جهانگرد به بهانه  اين دو مسابقه وارد ايران شدند.
او اكوتوريسم را از ديگر منابع مهم جلب و جذب گردشگرى مى داند و مى گويد: اكوتوريسم در كشور ما به دليل تنوع آب و هوايى و پوشش گياهى متمايز و شرايط برجسته اقليمى و زيستگاهى بطور بالقوه از بستر خوبى برخوردار است كه بايد با برنامه ريزى هاى مناسب تلاش كرد تا توريست هاى بيشترى در اين زمينه به كشورمان وارد شوند.
هاشمى از مشكلات اصلى جذب گردشگران خارجى به كشورمان را كمبود شركتهاى حرفه اى خدمات دهنده به تورهاى گردشگرى مى داند و مى گويد: اين مسأله يكى از مشكلات بزرگ ما است چرا كه شركت هاى خارجى با روحيات هم وطنان خود بيشتر آشنا هستند و مى توانند جلب اعتماد كنند. در صورتى كه شركت هاى ايرانى به عنوان يك خارجى در كشورهاى ديگر تبليغات مى كنند به همين دليل ما براى رفع اين مشكل به ازاى هر نفر توريستى كه از طريق شركت هاى خارجى وارد ايران شود، ۱۰ دلار به آن شركت جايزه پرداخت مى كنيم و اميدواريم با اجراى اين برنامه ها تا پايان سال ۸۵ ، ۲‎/۵ ميليون نفر از ايران ديدن كنند.
هاشمى در پاسخ به اين سؤال كه چه اقداماتى در جهت رفع معضل كمبود هتل در كشور توسط سازمان گردشگرى انجام شده است، مى گويد: در مذاكراتى كه رئيس سابق سازمان ميراث فرهنگى و گردشگرى با نمايندگان مجلس و هيأت دولت داشت، قرار شد سازندگان هتل در كشور به مدت ۱۰ سال عوارض و تراكم زمين خريدارى شده جهت احداث هتل را پرداخت كنند كه اين اقدام موجب كاهش هزينه ساخت هتل به صورت چشمگيرى شده است.
همچنين در مذاكراتى كه با هيأت دولت و نمايندگان مجلس صورت گرفته است قرار شده تغييراتى در تعطيلات كشور داده شود چرا كه در زمانهايى مانند عيد فطر و يا عيد نوروز تمام تختهاى هتل ها پر است ولى در مواقع ديگر اين چنين نيست و مى توان با تقسيم تعطيلات در روزهاى ديگر سال اين مشكل را تا حدى حل كرد.
ديگر اقدام صورت گرفته اعطاى وام سفر به تورهاى گروهى است كه اين وام ها از طريق بانك ما به ادارات پرداخت مى شود و ادارات در زمانى كه پيك تردد توريست داخلى كمتر است وام مذكور را در اختيار كارمندان خود قرار مى دهند.
مبلغ اين وام هم ۲۰۰ هزار تومان براى هر خانواده است.
هاشمى در پايان در خصوص بودجه در نظر گرفته شده براى سازمان گردشگرى در سال جارى مى گويد: بودجه تخصيصى سازمان مادر سال جارى بيش از ۱۲۵ ميليارد تومان است و در صورتى كه اين بودجه در سال گذشته در حدود پنج ميليارد تومان بود و از اين نظر پيشرفت چشمگيرى داشته ايم.
هاشمى دليل افزايش بودجه سال جارى را استفاده صندوق ذخيره ارزى و اختصاص بودجه خواص به طرح هاى ملى و عمرانى مى داند و مى گويد: اميدوار هستيم با افزايش بودجه مان در سالهاى آينده بتوانيم مشكلات موجود در زمينه ورود و ارائه تسهيلات بر گردشگران خارجى را حل كنيم.