|
گفت و گو با دكتر ابوالحسن مصاحب متخصص كودكان و تغذيه نوزادان
رژيم غذايى براى كودكان
|
|
|
اطلاعاتى كه مادران بايد از آن باخبر باشند
داشتن اطلاعات علمى و توسل به آن از همان لحظاتى كه نوزادى در خانه متولد مى شود، ضرورى به نظر مى رسد. مادران جوان اگر بدانند با چه تغذيه اى و از چه سنى روى نوزاد خود مى توانند رشد جسمى و ذهنى بيشترى را در او وسعت بخشند، مى توانند سلامتى او را تضمين كنند.
در اين خصوص با دكتر ابوالحسن مصاحب متخصص كودكان و نوزادان به گفت وگو نشسته ايم.
مادران چه نكاتى رابايد در رژيم غذايى كودك خود رعايت كنند تا رشد آنها آسيب نبيند؟
- در رژيم غذايى كودكان بايد سعى شود از تمام موادغذايى مربوط به سن كودك استفاده شود كه شامل مواد پروتئينى - كاربوهيدرات (قندى) چربى - ويتامين ها و مواد معدنى و ريز مغذى كه اخيراً التفات بيشترى به آن معطوف شده است بايستى در رژيم گنجانده شود.
چه موادى در تغذيه كودك باعث افزايش ضريب هوشى يا حافظه كودك مى شود و آيا اصلاً اين مسأله امكانپذير است؟
- از قديم الايام در اين مورد بحث و گفت وگو زياد شده است و با مدارك تجربى و شايد علمى با بررسى هايى كه در نقاط مختلف دنيا اعم از آنكه در مناطق خشك - خوش آب و هوا و سواحل درياها زندگى كرده اند چنين نتيجه گيرى شده است كه مصرف محصولات دريايى بيشتر در ضريب هوشى مؤثر است. البته پودرهاى گياهى كندر نيز اين نقش را دارا هستند.
وقتى كودكى علاقه به خوردن گوشت ندارد، با چه روش و تدبيرى مادر مى تواند عمل كند؟
- اصولاً اگر مايل به مصرف موادغذايى مهمى مانند گوشت در تغذيه فرزندان هستيد بايد ابتدا از غذاهايى مثل سوپ با گوشت كم و خيلى ريز شده استفاده كنيد و به تدريج مقدار مواد گوشتى غذا را بيشتر نماييد. توجه داشته باشيد اكثراً كودكان گوشت را به صورت تكه دوست ندارند و گاهى اوقات از بوى گوشت در غذا لذت نمى برند. سعى كنيد گوشت به صورت اندازه هاى خيلى ريز باشد و بوى گوشت به وسيله افزودن سبزيجات - حبوبات مجاز و حبوبات سبز و پياز گرفته شود در اين صورت تمايل كودكان بيشتر مى شود. به عنوان مثال بچه ها گوشت خورشتى را نمى خورند ولى اكثرشان ماكارونى را با گوشت ريزه شده دوست دارند و مى خواهند هر روز ماكارونى طبخ شود.
راه ديگر مصرف موادگوشتى پخت آنها به صورت كتلت و به صورت كوكوى گوشت است همچنين به صورت كباب ماهى تابه اى چرخ شده همراه با مواد ديگر مثل سبزيجات - هويج - سيب زمينى كه خيلى گوشت آن واضح و قابل رؤيت نباشد. نكته ديگر كه توصيه مى گردد اگر يك نوع گوشت را نمى خورد از انواع ديگر مواد گوشتى مى توان استفاده نمود. از مواد گوشتى خيلى پرانرژى و كالرى حلقه كتلتى مغز گوسفند است.
آهن و مواد حاوى آن از چه سنى و تا چه سنى براى كودكان بايد در نظر گرفته شود؟
شير غنى ترين و كامل ترين منبع تغذيه نوزاد است ولى كمبودهايى نيز دارد بدين لحاظ اين نقصان ها به وسيله داروهاى تكميلى به نوزادان و شيرخواران توصيه مى شود. از هفته دوم تولد ويتامين هاى A و D علاوه بر شير مادر تجويز مى گردد و به طور معمول از پنج ماهگى قطره آهن نيز اضافه مى گردد و اين ويتامين ها و آهن تا ۲ سالگى ادامه مى يابد. بعضى از شيرخواران زودتر و حتى از ويتامين همراه موادمعدنى و ريزمغذى ها نيز استفاده مى نمايند.
چه موادغذايى بايد روزانه به كودك برسد؟
همانطوريكه ذكر شد تا پايان سن پنج ماهگى شيرمادر تنها منبع تغذيه شيرخوار همراه ويتامين است. از ابتداى سن ۶ماهگى تغذيه تكميلى شروع مى شود و بهتر است از موادى كه مادر در خانه تهيه مى نمايد استفاده شود. هنوز از ۶ ماهگى تا يكسالگى غذاى اصلى كودك شير است كه همراه آن مواد پروتئينى كه شامل موادگوشتى، حبوبات، تخم مرغ، موادچربى كه در موارد قبلى ذكرشده موجود است و مواد قندى طبيعى كه ميوه جات سرشار از آنهاست و در خرما، عسل (درسن تعيين شده)، كشمش، مربا و... موجود است.
مجموعه اين مواد كه مى توان به صورت سوپ، فرنى، حريره، تخم مرغ، برنج له شده، ماست، پوره سيب زمينى و پوره سبزيجات و ميوه ها همراه شير غذاى كاملى براى شيرخوار و از سن يكسال به بعد غذاى ساده و خانگى سفره تأمين كننده احتياجات كودك همراه با ويتامين و آهن است.
با تولد نوزاد در خانواده مادربزرگها و افراد قديمى تر به مادران جوان توصيه مى كنند تا زودتر و در سن ۳ ماهگى به نوزاد دادن آب ميوه را شروع كنند، دراين مورد چه توصيه اى داريد؟
توصيه بر اين است كه تا پايان ۵ ماهگى تنها از شيرمادر و ويتامين به نوزاد داده شود و غذاى تكميلى زودتر شروع نكنيد و بخصوص پيشنهاد چشاندن مزه غذاى سفره بزرگسالان را به شيرخواران به هيچوجه تن درندهيد. همچنين ميوه جات را نيز بعد از ۶ماهگى شروع و ميوه جاتى كه حساسيت زا است را حدود يك سالگى امتحان نماييد. البته در دسته كودكانى كه حساسيت پوستى - تنفسى دارند بايستى تعدادى از موادغذايى و ميوه جات مصرف نشود.
خوردن ميوه يا آب ميوه براى كودك مفيدتر است؟
در ابتدا بايستى در شيرخواران ۶ ماه به بعد آب ميوه از مقدار كم شروع و بتدريج اضافه شود - فالوده ميوه بتدريج بعد از آب ميوه و خود ميوه بايستى زمانى كه كودك كنترل بلع داشته باشد و حتى تا دو سالگى ميوه ها سفت بوده و تكه مى شود. حتماً با نظارت والدين مصرف شود ولى كلاً خود ميوه بهتر از آب ميوه است.
با چه روش هايى بايد چاقى را دركودكانى كه وزن بيشتر از سن خود را دارند كنترل كرد؟
بلاى قرن بيست و يك چاقى كودكان خواهدبود كه به علل عديده اى به وجود مى آيد. ولى اصولاً اگر مى خواهيد فرزندتان چاق نشود از ابتدا به حرف اطرافيان گوش ندهيد. اگر پزشك مى گويد كودك وزن مناسب دارد اصرار به داروهاى اضافى و اشتهاآور نكنيد و به توصيه پزشك گوش فرادهيد.
ضمناً به زور به كودكان غذا ندهيد. نحوه برخورد با بچه هاى چاق بيشتر مربوط به والدين مى شود تا پزشك، در سنين كودكى معمولاً دارويى توصيه نمى شود و با رژيم درمانى قابل كنترل خواهدبود. نكات اساسى عبارت است از:
مصرف شيرينى مخصوصاً شيرينى جات به صورت كيك، نان خامه اى، شكلات، بستنى، نوشابه و... قطع يا لااقل هفته اى يكبار به مقدار كم استفاده گردد.
حجم موادغذايى بخصوص برنج، سيب زمينى، ماكارونى محدود شود.
در غذاهاى طبخ شده از روغن حيوانى استفاده نكرده و چرب نباشد و نمك آن نيز كم باشد.
آب و مايعات همراه غذا بخصوص با غذاهاى شور موجب تشديد چاقى مى گردد.
حتماً ورزش در برنامه كودك گنجانيده يا لااقل بى تحرك نباشند و از بازيهاى كامپيوترى نشسته، اجتناب كنند و سعى كنيد يك برنامه منظم ورزشى را براى آنها اجراكنيد.
چندوعده غذايى در سنين مختلف براى كودكان بايد در نظر گرفته شود و كدام وعده ضرورت بيشترى دارد؟
در نوزادان هر ۲ - ۳ ساعت شير داده مى شود بتدريج با افزايش سن فاصله وعده ها طولانى تر مى شود و در سنين ۶ماهگى به بعد سه وعده مواد غذايى و بقيه وعده شير داده مى شود وبه طور كلى از فاصله ۲ ساعت به ۳ ساعت و ۴ ساعت يك بار مى رسد - وعده هاى صبحانه مهمترين نوبت مى باشد ولى چون كودكان بخصوص در مادران خانه دار دير بيدار مى شوند اين وعده به ظهر نزديك است . بنابراين وعده ظهر ضرورت بيشتر پيدا مى كند ولى اگر برنامه منظم وعده صبح مهمتر و ضرورت بيشترى دارد.
تغذيه در افزايش رشد كودكان تا چه ميزان مؤثر است و به مادران دراين زمينه چه توصيه اى داريد؟
با تغذيه بهتر ميانگين رشد قد - وزن - دور سر همه تغيير مى نمايد و حتى نژادهاى كوتاه قد با تغذيه مناسب به رشد قدى خوبى رسيده اند. مضافاً در مواردى كه سوءتغذيه عارض شود روى رشد فيزيكى و عقلى تأثير منفى دارد توصيه به خانواده هاى محترم به اجتناب از تنقلات - (شكلات - كاكائو - و چيپس - پفك و ...) و استفاده از غذاهاى خانگى و براى مواردى كه غذا حاضر نيست نان پنير - كره - خرما - كشمش و ساندويچ هاى عصرانه يا در مدرسه به صورت نان پنير و گردو و در منزل از مواد گوشتى - تخم مرغ - لبنيات - ميوه جات ، سبزيجات ، شيرينى جات طبيعى و خشكبار استفاده فرماييد.
چگونه م ى توان عادات بد غذايى را از كودكان گرفت؟
فقط با آموزش والدين و اطرافيان شيرخوار و عدم توجه پدر و مادران به توصيه هاى غيرعلمى افراد فاميل و دوستان.
آيا دادن داروهاى تقويتى و مولتى ويتامين به كودكان ضرورى است؟
شيرخوارانى كه شير مادر استفاده مى كنند على رغم بهترين تغذيه ضعف هاى شير مادر به وسيله تأمين ويتامين ها A-D آهن در مواردى كلسيم - روى - سلنيوم - فلورايد بايستى تأمين شود.
بعد از دوسالگى معمولاً دادن داروى تقويتى ضرورتى ندارد زيرا كودك با خوردن مواد غذايى و ميوه، ويتامين ها و ديگر مواد لازم براى رشد را مى گيرد ولى در بچه هاى كم وزن - بى اشتها ، رنگ پريده و كم غذا و كودكى كه رشد كمى كرده بايد از داروهاى تقويتى استفاده كرد.
براى جلوگيرى از كم خونى در كودكان چه بايد كرد و كودكانى كه دچار كم خونى اند چگونه و با چه تغذيه اى بهتر درمان مى شوند؟
براى جلوگيرى از كم خونى توجه به منبع تغذيه شيرخوار مثلاً اگرمادر كم خون مى باشد بايستى حتماً درمان شود. بعضى از كم خونى ها ارثى است كه بايستى با انجام آزمايشات نوع آن را مشخص نمود و به صورت معمول مصرف قطره آهن از پنج ماهگى به عنوان پيشگيرى مفيد و براى درمان ميزان مصرف آن بيشتر مى شود و اصولاً مواد گوشتى - لبنيات - تخم مرغ - سبزيجات - ميوه جات و خشكبار حاوى آهن و ساير املاح است. نكته مهم در مصرف آهن اين است كه تركيبات آهن همراه غذا استفاده نشود يا يك ساعت قبل از غذا يا دوساعت بعد و با آب ميوه جات حاوى ويتامين ث مثل مركبات و ليموترش تازه كه در اين صورت جذب آهن بيشتر مى شود استفاده نمايد.
شايع ترين مشكلى كه در ميان كودكان ايرانى مشاهده مى شود، كدام است و چگونه مى توان آن را درمان كرد؟
از نظر تغذيه اى متأسفانه اتكا به موادى كه كيفيت غذايى ندارد مثل شكلات، كاكائو، شيركاكائو، چيپس، پفك، نوشابه و ...
نكته دوم بتدريج مصرف غذاهاى آماده و سريع كه هم از نظر بهداشتى و هم از نظر كيفيت موادغذايى مناسب نيست بيشتر و بيشتر مى شود.
از نظر بيمارى شايع ترين گرفتارى كودكان ابتلا به ويروس هاى تنفسى فوقانى است كه خيلى سريع بين كودكان بخصوص در مدارس، مهدكودك ها، سريعاً گسترش مى يابد و راه درمان آنها استراحت و غذاهاى ولرم و آبكى وآب ميوه و داروهاى مسكن ساده مثل استامينوفن و پرهيز از مصرف آنتى بيوتيك است.
تزريق واكسن سرماخوردگى را براى كودكان تا چه اندازه ضرورى مى دانيد؟
اصولاً سرماخوردگى واكسنى ندارد. چون ويروس هاى سرماخوردگى قريب ۲۰۰ نوع است. واكسن موجود آنفلوآنزا براى ويروس هاى تيپ Aو آنفلوآنزا كه هر سال سوش مخصوص آن سال تهيه مى شود روى اين ويروس ها، ذكر شده اثر دارد و براى كودكان مستعد آلرژى، آسم، بيماريهاى قلبى، مرض قند، كودكان مبتلا به عفونت هاى مكرر و كسانى كه داروهاى مضعف مصرف مى نمايند و يا كودكانى كه مجبورند آسپرين طولانى مدت استفاده نمايند مصرف مى شود چون سيستم ايمنى را تحريك مى كند احتمال دارد در مورد ويروس هاى ديگر نيز دفاع بدن را تقويت نمايد.
ميزان رشد طبيعى در سال اول، سال دوم و سال هاى بعد زندگى او نسبت به زمان تولد بايد چقدر باشد كه رشد او طبيعى تلقى گردد؟
وزن كودك در يك سالگى بايد ۳ برابر تولد و قد او ۲۵ سانتيمتر اضافه شود. به طور كلى چند فرمول در اين مورد وجود دارد كه والدين مى توانند با كمك آن وزن و قد طبيعى كودكشان را محاسبه كنند.
از يك تا شش سالگى: وزن = (سن * ۲) + ۸
۲ تا ۱۲ سالگى: قد = (سن * ۶) + ۷۷
۷ تا ۱۲ سالگى: وزن = (سن *۷) -۵
|
