Iran Newspaper - ماجرا

پاسخ كارشناسى

يارى به ديگران براى متحقق كردن ظرفيتهاى نهفته آنان امرى پسنديده و انسانى است اما نبايد منجر به اين توقع شود كه: «چون من براى تو خدمتى انجام داده ام، پس تو بايد در خدمت من باشى.» يارى به ديگران زمانى ارزش بيشترى مى يابد كه بى چشمداشت پاداش انجام شود. اگر به پرنده پر و بال شكسته اى كمك كرديم تا سالم شود، بايد از توانايى او براى پرواز دوباره خوشحال باشيم نه آنكه متوقع باشيم از آن پس در قفس نزد ما بماند. اندوه وحزن ناشى از فقدان محبوب و معشوق، قابل فهم و طبيعى است اما اگر شديد يا طولانى شد نابهنجار است و حكايت از زمينه پيشين آسيب شناسى روانى مى كند. زمانى كه كسى را دوست داريم او را بخشى از خويش مى كنيم. چون او را از دست دهيم مانند آن است كه بخشى از وجود خود را از دست داده باشيم. در ساز و كار دفاعى همانندسازى، فرد به گونه اى ناخودآگاه خويشتن را با محبوب همانند مى كند تا آنجا كه ديدگاههاى او را هم نسبت به خويش اخذ مى كند. اگر محبوب، فرد را دوست بدارد اين فرد هم خويشتن را دوست خواهد داشت. اگر محبوب از او بدش بيايد اين فرد هم از خويشتن بدش خواهد آمد. حال اگر محبوب، آن فرد را ترك كند، اين ترك به صورت بد آمدن وبى ارزش شمردن تلقى مى شود. بنابراين آن فرد هم اين ديدگاهها را نسبت به خويش اخذ مى كند كه: «من خود را دوست ندارم»، يا: «از خودم بدم مى آيد»، يا: «من بى ارزش هستم.» گاهى ريشه اينگونه آسيب شناسى روانى به دوران كودكى بازمى گردد. فردى كه در آغاز كودكى دچار جدايى از مادر شده احساس مى كند كه مادر او را طرد كرده است. در نتيجه نسبت به مادر خشمگين مى شود. اما چون خشم به مادر عاطفه اى ناپذيرفتنى است به سرعت آن را واپس مى زند و به ناخودآگاه مى فرستد و به عنوان كيفر خشم به مادر، احساس گناه مى كند. در عين حال چون حس مى كند مادر او را ترك كرده زيرا او را دوست نداشته است، احساس بى ارزشى مى كند. اين عواطف منفى به تدريج به ناخودآگاه سپرده مى شود و ظاهراً فراموش مى گردد. اما اگر اين كودك در بزرگسالى از سوى افراد شاخص زندگى خويش - براى نمونه، نامزد - ترك شود همان احساس خشم، گناه، نامطلوب بودن و بى ارزش بودن دوباره در او زنده مى شود و اينها همه نشانه هاى افسردگى است. اينكه فرد در برابر ناكامى ها چه واكنشى نشان دهد به زمينه ژنتيك، يادگيرى و تقليد، عوامل ناخودآگاه و حتى عوامل محيطى مانند گرما، سر و صدا و ازدحام بستگى دارد. اما انسان اسير چشم بسته عواملى نيست كه خارج از اراده وى سبب رفتارهاى ناگزير در او شوند. انسان داراى شناخت است. انسان مى تواند بينديشد و سازنده ترين راه را بيابد. اما اكنون جوان دل افسرده اين ماجرا چه بايد بكند؟ او نخست بايد به تصميم يك انسان بالغ و عاقل براى ازدواج بر پايه انديشه و عاطفه اش، احترام بگذارد. هر اندازه هم او به كسى علاقه مند باشد حق ندارد به جاى او بينديشد يا تصميم بگيرد و از اينكه مطلوب وى براى همسرى نبوده است نبايد شگفت زده و ناراضى شود. اگر وى به آن دختر واقعاً محبتى دارد اكنون بهتر است بكوشد او در زندگى زناشويى با مردى كه برگزيده است خوشبخت شود و او را چون خواهر و شوهرش را چون برادر بداند. و ديگر آنكه به اين جنبه مثبت موضوع هم بينديشد كه مى تواند وقت و نيروى خويش را به آزادى و آسودگى صرف پيشرفت تحصيلى، شغلى و اجتماعى كند. شايد با پيشرفت بيشتر، دلخواه خود را در چيزى ديگر و كسى ديگر بيابد. بسيارى از پيشرفتهاى فردى يا تاريخى و اجتماعى نوع انسان در اثر والايش انگيزه هاى ابتدايى تر به دست آمده است، يا آنگونه كه دانته شاعر ايتاليايى به زيبايى بيان كرده است: «اگر لبان بوسه خواه هر عاشق، بيدرنگ با بوسه معشوق بسته مى شد آنگاه هيچ دهانى به سرودن ترانه هاى عاشقانه گشوده نمى شد.» بسا كه تلخكامى شكست در عشق خاكى، انسان را با شيرينى عشق آسمانى آشنا كرده است. حافظ، گوته و بتهوون تنها نمونه هايى معدود از اينگونه انسانها هستند. و آخرين پيام به جوان افسرده دل اين ماجرا اين است كه «يقين داشته باشيد اگر از روى حكمت درى بر شما بسته شد، درهاى بيشمار از رحمت بر شما گشوده است.»

شهاب طبق روال هميشگى از صبح زود بعد از نماز ديگر نمى خوابيد، نيم ساعتى مطالعه مى كرد و بعد هم به طرف دانشگاه راه مى افتاد. رفتن به دانشگاه به او حسى از نشاط مى داد. از اينكه تلاشهايش به نتيجه رسيده و به دانشگاه راه يافته بود، هيچ غم و غصه اى نداشت. خوشحال بود كه بالاخره از اين راه به آرزوهايش مى رسد. يكى، دو ترم كه درس خوانده بود، به فكر افتاده بود تا از وقت خودش بيشتر استفاده كند. خودش خوب مى دانست كه هزينه دانشگاه به خانواده اش فشار مى آورد. با اينكه پدرش هيچ حرفى نمى زد ولى براى پرداخت هزينه هاى پسر دانشجويش ساعات بيشترى كار مى كرد.
- بابا خسته اى؟
پدر به چهره شهاب نگاه كرده و لبخند زده بود.
- درس و دانشگاه چطور است؟
شهاب سرش را زير انداخته بود.
- خوب است پدر.
با اينكه پدرش مى خواست حرفهاى شهاب را نشنود ولى بالاخره حرفش را زده بود.
- بابا جان چند دقيقه به حرفهايم گوش كن. بگذار با زدن حرفهايم احساس راحتى كنم. پدر سكوت كرده بود.
- بابا به جاى اينكه شما تا اين موقع شب روى ماشين كار كنيد تا هزينه هاى اضافى تحصيل مرا در دانشگاه بدهيد، خودم اين كار را مى كنم.
- تو بهتر است درس ات را بخوانى.
- پدر تمام شبانه روز كه نمى شود درس خواند. خب آدم چند ساعت هم كار كند برايش خوب است تازه مگر من تنها بچه شما هستم، بچه هاى ديگرتان و مامان هم حق دارند كه شما را در شبانه روز چند ساعت ببينند. شهاب به هزار فلاكت پدرش را راضى كرده بود تا به او اجازه بدهد كه روى ماشين شان كار كند. از روز بعد بود كه از دانشگاه به سرعت خودش را به خانه رسانده بود، ماشين پدرش را برداشته بود و شروع به كار كرده بود. روزها مى گذشت، او درست چهار ماه بود كه روى ماشين كار مى كرد. هر چند مسافركشى خسته اش مى كرد ولى خوشحال بود كه مى تواند به خانواده اش كمك كند. باران به شدت مى باريد. برف پاك كن ماشين به سرعت حركت مى كرد تا قطرات باران را از روى شيشه كنار بزند. شهاب چشمش به دخترى افتاد كه كنار خيابان ايستاده بود. آهسته ترمز كرد. دختر سوار شد.
- خيلى متشكرم.
از آينه به او نگاه كرد. مسير را از او پرسيد. از رفتار دختر معلوم بود كه دخترى نجيب است. به خيابانى كه دختر گفته بود رسيد.
- چون باران تند است بگوييد خانه تان كجاست تا شما را برسانم. دختر بعد از عذرخواهى آدرس را گفته بود و شهاب او را جلوى در خانه شان پياده كرده بود. وقتى دختر كرايه داده بود، او نتوانسته بود آن را بگيرد. انگار آشوبى در وجودش برپا شده بود. از آن روز به بعد براى مسافركشى به خيابانى مى رفت كه خانه دختر در آنجا بود. شايد يك بار ديگر او را مى ديد خودش هم نمى دانست چطور شده كه دلش اسير آن دختر شده است. بعد از سه هفته وقتى ديده بود كه دختر كنار خيابان منتظر ماشين است، بلافاصله جلوى او توقف كرده بود. چند ماه از آشنايى اش با فهيمه مى گذشت. فهيمه آنطور كه خودش گفته بود ديپلم داشت و به دنبال كار مناسبى مى گشت.
- چرا درس ات را ادامه نمى دهى؟
شهاب آنقدر گفته بود. آنقدر فهيمه را تشويق كرده بود كه فهيمه كتابها را برداشته بود و براى دانشگاه شروع به درس خواندن كرده بود. شهاب هر روز عصر دنبال فهيمه مى رفت و او را از كلاس كنكور به خانه مى رساند. وقتى فهيمه در دانشگاه قبول شد، شهاب با مادرش به خواستگارى رفته بودند. شهاب و فهيمه نامزد كردندو تصميم گرفتندكه تا وقتى كه درس فهيمه تمام شودازدواج نكنند. شهاب بعد از اينكه درس و دانشگاه اش تمام شد شروع به كار كرده بود. هر روز كه مى گذشت بيشتر از قبل به فهيمه وابسته مى شد او تمام تلاش اش را مى كرد تا بلكه شرايط بهترى را براى زندگى مشتركش با فهيمه تدارك ببيند. فهميه درسش را چند هفته اى بود كه تمام كرده بود. چند ماهى بود كه سركار مى رفت تا بتواند در تهيه جهيزيه به خانواده اش كمك كند.
شهاب از اينكه درس فهيمه تمام شده بود، احساس خوشحالى مى كرد. مى توانست بيشتر او را ببيند و با او حرف بزند ولى احساس مبهمى در وجودش پيدا شده بود. رفتار نامزدش نسبت به او تغيير كرده بود. انگار ابهامى به وجود آمده بود.
- چى شده؟
- هيچى!
- يعنى من بعد از چند سال زندگى نمى توانم بفهمم تو رفتارت عوض شده است؟ فهيمه حرف در حرف انداخته بود. شهاب ديگر مى خواست هر چه سريعتر زنش را به خانه ببرد و زندگى شان را آغاز كنند ولى فهيمه طفره مى رفت. خانواده اش هم همينطور تا اينكه او تصميم گرفت به محل كار نامزدش برود. در چند ساعتى كه آنجا مانده بود خيلى چيزها دستگيرش شده بود. باورش نمى شد. فهيمه مى خواست با مديرعامل ازدواج كند.
- يعنى چه؟ من و تو چند سال است كه با هم نامزديم.
- ولى زندگى او بهتر است او وضع مالى خوبى ...
- پس عشق و محبت و احساس تو نسبت به من در اين سالها دروغ بود؟ فهيمه عذرخواهى كرده بود. شهاب فراموش كرده بود. دوباره زندگى انگار روى خوبش را به او نشان مى داد. مدتى گذشت دوباره بى وفايى فهيمه شروع شده بود. اين بار شهاب به سختى بيمار شده بود. بر اثر فشارى كه به او آمده بود سكته كرده و گوشه بيمارستان افتاده بود. فهيمه به ديدنش آمده بود و قول داده بود اما...
شهاب به خودش و به بخت سياهش فكر مى كرد. نمى تواست جز به فهيمه به هيچ دختر ديگرى فكر كند. او باز هم با وجود تمام اين بى وفايى ها فهيمه را دوست داشت. احساس مى كرد جز در كنار او در كنار هيچ دختر ديگرى خوشبخت نمى شود.