اميد حاتمى
ساعت ۱۰ و ۵۲ دقيقه صبح پنجم آبان ماه جارى «سيناى _ ايرانى» وارد فضا شد. با ورود سينا در فضا، ايران چهل و سومين كشور صاحب ماهواره در جهان شده است. ماهواره «سينا - ۱» (ZS4)، نخستين ماهواره ايرانى كه با مشاركت شركت هاى روسى ساخته شده، ماهواره اى مطالعاتى - تحقيقاتى است كه در بررسى منابع زيرزمينى و عواقب ناشى از حوادث غيرمترقبه به كار مى رود. ماهواره «سينا -۱» - نخستين ماهواره ايرانى - به همراه يك ماهواره آموزشى روسيه و شش مينى ماهواره خارجى ديگر در ساعت ۱۰ و ۵۲ دقيقه صبح پنجم آبان ماه بوسيله يك فروند موشك حامل Kosmos-3M با موفقيت از پايگاه فضايى Plesetsk روسيه به فضا پرتاب شد.

پروژه ساخت ماهواره «سينا - ۱» طى قراردادى با مؤسسه هواپيمايى روسيه، با همكارى شركت هاى روسى «پاليوت» و «آپتك» و مشاركت كارشناسانى از شركت صنايع الكترونيك ايران (صاايران)، وزارت علوم، تحقيقات و فناورى و مؤسسه مهندسى نقشه بردارى انجام شده است. عمر مفيد ماهواره سينا-۱ كه در مدار دايره اى (خورشيد آهنگ) در ارتفاع ۷۰۰ كيلومترى زمين قرار گرفته است، سه سال اعلام شده است. دكتر مهران ميرشمس، عضو هيأت مديره انجمن هوافضاى ايران مى گويد: ايران با پرتاب اين ماهواره، به جرگه ۵۰ كشور اول دنيا در تسخير مرزهاى فضايى پيوست تا از فضاى خارج جو به صورت صلح آميز استفاده كند. ماهواره «سينا - ۱» در كلاس وزنى زير ۲۰۰ كيلوگرم - ماهواره هاى كوچك - ساخته شده و در مطالعات سنجش از دور و پيشگيرى بلاياى طبيعى مورد استفاده قرار مى گيرد. اين ماهواره تصاوير را در باندهاى مختلف طيفى و با دقت هاى هندسى متفاوت به زمين مخابره مى كندكه با دريافت اين اطلاعات، مى توان نقشه هايى را از سطح زمين از نظر گسترش شهرها، گسترش منابع كشاورزى و مسائلى نظير آلودگى درياها و آبهاى سطحى تهيه كرده و همچنين اطلاعاتى را در خصوص ميزان گسترش بلاياى طبيعى نظير سيل، زلزله و آتش سوزى ها به دست آورد.
دكتر ميرشمس خاطرنشان مى كند: ايستگاه دريافت اطلاعات و كنترل ماهواره در داخل ايران قرار دارد و مدار تعيين شده براى آن زير هزار كيلومتر است كه پس از استقرار در مدار طى روزهاى آينده، اطلاعات ارسال شده، قابل دريافت خواهند بود.
يك ماهواره تاريخى
ايران از سال ۱۳۵۶ به دنبال پرتاب ماهواره به فضا بود. گفته مى شود حتى برخى از كاركنانى كه دو دهه قبل دوره هاى تخصصى را براى ماهواره ايرانى گذرانده بودند، بازنشسته شده اند. اين طرح پس از انقلاب، تا سال ۶۵ متوقف ماند، تا اينكه در اين سال ايران با وجود تحريم هاى اقتصادى، موفق شد سه مدار را براى سه ماهواره خود رزرو كند. البته رسيدن به توافق با كشورى كه بتواند اين كار را انجام دهد، ساده نبود.
بعد از سينا، نوبت ماهواره معروف مصباح است. مصباح اولين ماهواره ايران است و قراراست بزودى بر روى يك ماهواره بزرگتر ديگر نصب شده و با يك موشك روسى «Kosmos-3M» از پايگاه فضايى «Plesetsk» در نزديكى مسكو به مدارى در هزار كيلومترى سطح زمين پرتاب شود. وزارت ارتباطات و فناورى اطلاعات و وزارت علوم، تحقيقات و فناورى در يك پروژه مشترك و با هدف دستيابى نيروهاى داخلى به فناورى ماهواره و نيز تربيت نيروى انسانى متخصص در زمينه هاى مختلف اين فناورى در كشور، طرح ماهواره «مصباح» را به اجرا گذاشتند كه براساس موافقتنامه اين دو وزارتخانه مركز تحقيقات مخابرات ايران و سازمان پژوهش  هاى علمى و صنعتى ايران، مسؤول اجراى مشترك مراحل مختلف طراحى، ساخت و پرتاب ماهواره «مصباح» در مدار ارتفاع پايين (LEO) جهت تحقق اهداف فوق شدند.
مرحله ساخت «نمونه آزمايشگاهى ماهواره مصباح» در خرداد سال ۱۳۸۰ به پايان رسيد و تلاشها براى انجام مراحل بعدى شامل ساخت «نمونه مهندسى» و «نمونه فضايى» آغاز شد. هدف از اجراى اين طرح، ايجاد زير ساخت فناورى ساخت ماهواره  هاى كوچك، آموزش نيروى انسانى و كسب توانايى متخصصان و پژوهشگران كشور و نيز طراحى، ساخت و بهره  بردارى كاربردى از اولين ماهواره ايرانى بود. طراح، ماهواره «مصباح» براى دستيابى به فناورى فضايى، مأموريت انتقال داده  ها ميان ايستگاه  هاى زمينى به صورت ذخيره و ارسال را انتخاب كرده و اين طرح، شامل مراحل ساخت، آزمايش، پرتاب، استقرار در مدار و بهره  بردارى است. مصباح ماهواره اى مخابراتى است كه در مدار ارتفاع پايين به دور زمين مى چرخد. پرتاب اين ماهواره هيچ گونه تأثيرى در كيفيت و ساختار مخابراتى كشور نخواهد داشت (!) و تنها براى انتقال ديتا ميان ايستگاههاى زمينى به صورت ذخيره و ارسال غير همزمان مانند پيامهاى كوتاه و فكس، اطلاعات مربوط به شبكه هاى آب و برق و گاز، قرائت از راه دور كنتور، دريافت و ارسال اطلاعات ايستگاههاى مختلف مانند هواشناسى و زلزله شناسى و همچنين دريافت اطلاعات مربوط به اموال و اجناس در هنگام نقل و انتقال كاربرد خواهد داشت.
مصباح هم مثل هر پروژه ديگرى با بدقولى ها و تأخيرهايى مواجه شد: سومين روز از دهه فجر سال ۸۲ دكتر معتمدى تاريخى در حدود خرداد ۸۴ را به عنوان تاريخ پرتاب مصباح به فضا اعلام كرد اما درست هشت ماه بعد و در نيمه اول مهر ۸۳ حسن شفتى در جلسه مطبوعاتى اى براى تشريح اهداف، وظايف و برنامه هاى سازمان فضايى ايران با اعلام اينكه مصباح هزينه اى در حدود ۱۰ميليون دلار خواهد داشت اظهار اميدوارى كرد اين ماهواره سال آينده پرتاب شود!
شش روز بعد «مهندس انتظارى» (مجرى طرح ماهواره مصباح و مدير دفتر فناورى اطلاعات سازمان پژوهش هاى علمى و صنعتى ايران) در گفت وگو با ايسنا در مورد آخرين وضعيت ماهواره مصباح گفت: طراحى نهايى پروژه به اتمام رسيده و وارد مرحله ساخت مدل فضايى شده ايم. وى تصريح كرده بود ماهواره مصباح براساس زمانبندى انجام شده بهار سال ۸۴ آماده  بهره بردارى مى شود. البته مهندس انتظارى همانجا هم براى احتياط گفته بود اگر مسأله غيرقابل پيش بينى در مراحل كار ايجاد نشود در بهار سال۸۴ ، طرح با به اتمام رسيدن آزمايشات براى پرتاب آماده مى شود. منتهى مصباح بايد براى پايين آوردن هزينه ها همراه با ماهواره  بزرگ ديگرى به فضا پرتاب شود كه مقدارى از زمانبندى كار به زمان پرتاب ماهواره مذكور بستگى داشته و به نظر مى رسد اين كار حدود تابستان ۸۴ انجام شود! در نيمه اول آذر ۸۳ دكتر محمد حكاك (رئيس پژوهشكده  انتقال مركز تحقيقات مخابرات ايران) خبر داد: ماهواره مصباح به خاطر كاهش هزينه ها به صورت مشترك و قبل از پاييز سال۸۴ به فضا پرتاب خواهد شد.
بالاخره در نخستين روز تيرماه سال جارى مهندس انتظارى (مجرى طرح) در گفت وگويى اعلام كرد: «پيش بينى مى شود ماهواره  مصباح اواخر تابستان يا اوايل پاييز سال جارى همراه با يك موشك روسى به فضا پرتاب شود.» مهندس شفتى در نخستين جلسه مطبوعاتى اش در سمت رياست سازمان فضايى كشور هزينه مصباح را در حدود ۱۰ ميليون دلار برآورد كرده بود كه بعدها مهندس انتظارى اعتبار پروژه را حدود ۶ ميليون يورو ارزى و حدود ۳ميليارد تومان هم اعتبار ريالى اعلام كرد. در نيمه اول آذر ۸۳ دكتر محمد حكاك (رئيس پژوهشكده انتقال مركز تحقيقات مخابرات) اعتبار طرح ماهواره  مصباح را ۱۰ ميليارد تومان اعلام كرد و افزود حدود ۶ ميليارد آن، طبق قرارداد بر عهده  شركت ايتاليايى است كه در طراحى و ساخت به ايران كمك مى كند ! معتمدى در روز افتتاح پروژه مصباح هزينه تمام شده طرح مصباح را چيزى در حدود ۱۰ ميليارد تومان اعلام و تصريح كرد اين رقم، رقم بالايى در طرح هاى تحقيقاتى به شمار مى رود اما به واسطه آن امروز ايران به جمع ۱۵كشور جهان كه صاحب دانش فنى براى ساخت و طراحى ماهواره به صورت مستقل هستند پيوست. در دنياى امروز براى كاهش هزينه ها و سرعت بخشيدن به كارها و بالابردن بهره ورى كشورهاى مختلف به صورت مشاركتى اقدام به طراحى و پرتاب ماهواره براى تأمين نيازهاى خود مى كنند. اما ايران در نخستين تجربه فضايى خود يك ماهواره كوچك و كم ارتفاع نه چندان كاربردى كه چيزى در حدود سه سال عمر خواهد كرد را با هزينه ۱۰ميليارد تومانى ساخته است! آيا جداً چنين هزينه اى لازم بود !؟ و آيا راه بهتر و ارزان ترى براى دستيابى به دانش فضايى برايمان نبود ؟!
اما پرسش ديگر. آيا متخصصان ايرانى توانايى طراحى و ساخت ماهواره در داخل كشور را دارند؟ پاسخ رئيس سازمان پژوهش هاى علمى و صنعتى ايران به اين پرسش مثبت است. او معتقد است با انتقال فناورى طراحى و ساخت ماهواره از كشورهاى صاحب سبك در اين عرصه به كشور كه در قالب طرح هاى ماهواره اى «سينا» و «مصباح» محقق شده، متخصصان ايرانى در حال حاضر قادر به ساخت ماهواره در داخل كشور بوده و مى توانند موفقيت هاى ديگرى را نيز در اين عرصه رقم بزنند. دكتر فتحى مى گويد: دستيابى به فناورى طراحى و ساخت ماهواره كه از جمله در انتقال داده ها بين نقاط مختلف زمين كه امكان عمليات زمينى در اين زمينه ميسر نيست كارايى دارد، در بعد انتقال اطلاعات مخابراتى، سنجش از دور، هواشناسى، حمل و نقل و ساير عرصه ها از اهميت بسزايى برخوردار است. فناورى طراحى و ساخت ماهواره در اختيار كشورهاى معدودى از جهان است كه با انجام تبادلات علمى ميان متخصصان داخلى و خارجى و موفقيت در پرتاب اولين ماهواره ايرانى، روند رو به رشدى را در جهت دستيابى به آن در پيش گرفته ايم كه حمايت هاى بيشتر مسؤولان از تحقيقات در حوزه راهبردى مى تواند ضامن آينده روشن كشور در عرصه هاى جهانى فناورى ماهواره و فضا باشد.
استفاده از ماهواره هاى ساير كشورها ما را به دانش ديگران متكى كرده بود و موفقيت متخصصان ايرانى در طراحى و ساخت ماهواره «مصباح» يك موفقيت وصف ناپذير است كه مى تواند راه را براى اجراى ساير طرح هاى فضايى در كشور هموار كند. وى افزود: در پروژه مصباح تيم متخصص ايرانى با كسب دانش از كشورهاى صاحب نام در اين عرصه، فازهاى مختلف طراحى را به اجرا درآورند كه مى توان از اين تجربه ارزشمند در زمينه هاى ديگر نيز استفاده كرده و گام هاى بلندى در جهت خود كفايى كشور برداشت.
ايران به فضا مى رود
طبق مدارك موجود در وزارت ارتباطات ايران سه نقطه مدارى غير دائم را قبل از انقلاب (سال ۵۶) تقاضا كرده بود كه بعد از انقلاب براى ايران به ثبت رسيد، تا سال ۶۴ مهلت استفاده از آن براى ايران محفوظ ماند مسؤولان وقت و براى اينكه امتياز از دست ايران خارج نشود، تصميم گرفتند باخريد و اجاره ماهواره ها اين نقاط را تا به حال حفظ كنند .
بدين ترتيب،هم اكنون سه نقطه مدارى بين المللى ۲۶ ، ۳۴ و۴۷درجه شرقى در اتحاديه بين المللى مخابرات (ITU) به نام ايران ثبت شده است. براساس برنامه چهارم توسعه ايران هرسال يك ماهواره به فضا پرتاب خواهد كرد.
ماهواره مخابراتى زهره كه با همكارى روسيه طراحى و پرتاب خواهد شد يكى ديگر از پروژه هاى فضايى ايران است. اين ماهواره مخابراتى قابليت ارائه خدمات در زمينه ارتباطات تلفن، نمابر، ارتباطات داده و پخش راديو تلويزيونى در تمام نقاط ايران را دارد و داراى ۱۲ترانسپوندر در باند ku و قدرت ارسال سيگنال۵۰dp است. زهره كمتر از سه سال ديگر در مدار خود قرار مى گيرد. ايران با فعال شدن اين ماهواره، از پرداخت اجاره ترانسپوندر براى تأمين ارتباطات محلى بى نياز مى شود.
مصباح دو كه دومين ماهواره  كوچك ايرانى خواهد بود از ماهواره  مصباح يك بزرگتر و چند مأموريتى است. اين ماهواره با همكارى چين و تايلند طراحى و ساخته مى شود و ايران در طراحى و ساخت آن نقش مؤثر دارد. طراحى مدل آزمايشگاهى اين ماهواره آماده است و سهم مشاركت ايران در سرمايه گذارى اين پروژه، پانزده درصد و سهم تايلند پنچ درصد است و قرار است ماهواره در سال آينده به فضا پرتاب شود. جمهورى اسلامى ايران به عنوان يكى از اعضاى هيأت مؤسس سازمان منطقه  اى فضايى آسيا و اقيانوسيه مراحل اوليه  تأسيس سازمان فوق را پى گيرى مى كند. اين سازمان عظيم ترين مجموعه  همكارى را در منطقه در فناورى فضايى تشكيل خواهد داد.
اگر همه چيز خوب پيش برود، ماهواره زهره، كمتر از دوسال ديگر بايد به نام ايران به فضا پرتاب شود. روسها كه ظاهراً از قرارداد ۱۳۲ ميليارد دلارى خود با ايران راضى هستند، اعلام آمادگى كرده اند تنها يك سال پس از پرتاب ماهواره اول، دومى را هم تحويل ايران بدهند. آنان به ايران اعلام كرده اند «زهره» را بعد از سه مرحله آزمايش،آماده پرتاب مى كنند و ماهواره دوم را تنها با ۷۴ درصد قيمت اولى مى سازند.
ماهواره مخابراتى زهره امكان خدمات رسانى در زمينه ارتباطات تلفنى، نمابر، ارتباطات داده و پخش راديو تلويزيونى در تمام نقاط ايران را فراهم مى كند. ايران از سال ۱۳۶۵ با اجاره ماهواره، نياز مخابراتى و ارتباطاتى خود به ماهواره را پاسخ داده است. اكنون ۱۹ سال از زمانى كه ايران سه نقطه در فضا را براى ماهواره هاى زهره يك تا سه رزرو كرد،مى گذرد. عمر مفيد زهره ۱۵ سال خواهد بود و قرار است كارشناسان ايرانى درهمه مراحل ساخت آن دركنار روسها حاضرباشند. بسيارى از كارشناسان مخابراتى و ديتا اميدوارند ماهواره زهره هرچه سريعتر به فضا برود تا بسيارى از مشكلات كشور در اين رابطه حل شود. طرح راهيابى به فضا بارها و به ويژه در طول سالهاى نخست دهه ۷۰ مطرح، اما با مخالفت روبرو شد. استدلال مخالفان اين بود كه ظرفيت زهره بيش از نياز ايران است و پيدا كردن مشترى براى فضاى اضافه، ساده نيست. ايران مى تواند نياز خود را ازطريق اجاره ماهواره از ديگران برآورده كند. اين درحالى است كه ايران ظرف دو دهه گذشته براى حفظ فضايى كه از سازمان جهانى مخابرات اجاره كرده بود، ۲۰ ميليون دلار با اجاره ماهواره هاى مستعمل روسى هزينه كرده است. بالاخره در سال ۷۵ مجلس، وزارت پست را ملزم به خريد اين ماهواره و حفظ مدارهاى مربوطه كرد. سه سال پيش هم شركتى روسى توانست مزايده مربوط به پرتاب ماهواره ايران را برنده شود. معتمدى وزير ارتباطات دولت خاتمى دراين باره مى گويد: از سال ۷۵ تلاش زيادى براى خريد ماهواره صورت گرفت، اما محدودبودن سازندگان ماهواره، پيچيدگى اينگونه قراردادها و تحريم هاى موجود باعث شد اين كار با تأخير مواجه شود. اين ماهواره سراسر كشور را با كيفيت بسيارخوبى تحت پوشش قرارمى دهد و در فاصله ساخت ماهواره نيز، با كمك سازندگان تلاش مى كنيم مجوز پخش دركشورهاى منطقه را هم ازطريق سازمان بين المللى مخابرات به دست آوريم.
***
در پايان از مهندس محمد ايزدى مدير كل طرح و مهندسى ماهواره شركت ارتباطات زيرساخت، درباره تكنولوژى ماهواره اى مى پرسم. اين پرسش و پاسخ اينگونه است:
تعداد ماهواره ها در فضا چقدر است و كدام كشورها بيشترين تعداد را دارند؟
براساس گزارش يك گروه تحقيقاتى ۶۰۰ الى ۶۱۰ ماهواره در مدارهاى زمين يا مدارهاى عمق فضا وجود دارد. از زمان پرتاب اسپوتنيك در سال ۱۹۵۷ توسط روسيه حدودا ً ۵۰۷۰ ماهواره با موفقيت درمدار قرار گرفته است. بيشتر ماهواره ها ساخته شركت هاى آمريكايى مى باشند و آمريكا همچنان بيشترين درصد پرتاب ماهواره  را دارد.
هزينه كدام نوع ازماهواره ها كمتر است.
هزينه ساخت ماهواره هاى مخابراتى و تلويزيونى بالاتر از ديگر ماهواره هاست ولى چون اين ماهواره ها در مدارى قرار مى گيرند كه براى حركتشان نياز به سوخت ندارند هزينه نگهدارى آنها پايين است ولى ماهواره هاى ديگر از نظر هزينه عكس اين نوع هستند.
ماهواره ها از نظر قرار گرفتن در مدار و نوع استفاده، چگونه تقسيم مى شوند؟
ماهواره ها از نظر قرار گرفتن در فضا، به سه دسته تقسيم مى شوند. ماهواره هايى كه در ارتفاع پايين نسبت به زمين قرار مى گيرند كه اين ارتفاع حداكثر ۱۰۰۰ كيلومتر است. ماهواره هايى كه مدارى متوسط دارند و در ارتفاعى بين ۱۰۰۰ تا ۱۰۰۰۰ كيلومتر قرار مى گيرند و ماهواره هايى كه داراى مدارى بزرگ هستند كه در ارتفاع ۳۶ هزار كيلومترى قرار مى گيرند و روشن است كه هرچه ارتفاع كمتر باشد مدت زمان گردش ماهواره ها به دور زمين كمتر است. از سوى ديگر مى توان نسبت به يك ناظر زمينى،ماهواره ها را به دو دسته ثابت و متحرك تقسيم كرد. ماهواره هاى ثابت در ارتفاع ۳۶ هزار كيلومترى هستند و بقيه متحرك اند. از نظركاربرد مى توان از ماهواره ها استفاده جاسوسى و نظامى كرد كه اغلب اين ماهواره ها در ارتفاعات كم (۴۸۰ تا ۹۷۰ كيلومتر) قرار مى گيرند اين ماهواره ها مى توانند در عرض كمتر از دو ساعت دور زمين گردش كنند و عكس هاى دقيقى از مراكز نظامى بگيرند، ماهواره هاى علمى مانند ماهواره هاى هواشناسى و آنهايى كه بر فعاليت آتشفشان ها و مهاجرت حيوانات نظارت مى كنند و ماهواره هاى سيستم موقعيت يابى جهانى (GPS) در مدارهاى ميانى به دور زمين مى گردند و بالاخره ماهواره هاى تجارى و ارتباطى مثل ماهواره تلويزيونى و مخابراتى كه در مدار سنكرون يا همان ۳۶ هزار كيلومتر از سطح زمين قرار مى گيرند. زمان چرخش ماهواره هايى كه در اين ارتفاع قرار مى گيرند با زمان چرخش زمين يكى است به همين دليل براى دريافت اطلاعات از اين ماهواره ها نيازى به جابجايى مكرر گيرنده هاى زمينى (بشقاب ماهواره) نيست.
نقاط مدارى چيست و مديريت آن با چه نهادى است؟
ماهواره ها بر روى نقاط مختلفى در مدار قرار مى گيرند. از آنجايى كه ماهواره ها براى جلوگيرى از تداخل امواج راديويى بايد جدا از هم باشند بنابراين شماره مكان هاى مدار سنكرون كه امكان استفاده آن براى ارتباطات وجود دارد بسيار محدود است، مديريت اين نقاط مدارى با اتحاديه بين المللى مخابرات يا ITU مى باشد. نقاط مدارى به دو دسته دائم و غيردائم تقسيم مى شود. نقاط غيردائم نقاطى است كه اگر از زمان ثبت سازمان جهانى مخابرات مبنى بر مالكيت توسط كشورى از نقطه مدارى مزبور به مدت ۷ سال استفاده نشود ( اين مدت قبلاً۹ سال بود) آن نقطه مدارى در صورتى كه درخواست كننده ديگرى داشته باشد واگذار مى شود و در صورت استفاده از آن مى توانند تا هر زمان مالكيت آن نقطه را داشته باشند. نقاط دائم نقاطى هستند كه بر روى مدار سنكرون (۳۶ هزار كيلومترى) قرار دارند. كشورها درخواست كردند در اين مدار ويژه بايد نقاط مخصوص به هر كشور بسته به جمعيت و وضعيت جغرافيايى آن داده شود به عنوان مثال ايران داراى دو نقطه در اين مدار براى امواج تلويزيونى و مخابراتى است. ماهواره ها در اين مدار داراى محدوديت هايى هستند چرا كه يك محل را پوشش مى دهند و از سوى ديگر فركانس ها در اين مدار با فركانس هاى بين المللى سازگار نيست بنابراين اگر كشورى بخواهد كشورهاى همسايه را تحت پوشش برنامه هاى تلويزيونى خود قرار دهد از اين مدار نمى تواند استفاده كند. برخى از ماهواره ها محلى و متعلق به كشورى خاص هستند و برخى بين المللى كه پوشش جهانى دارند به عنوان مثال سهم ايران از ماهواره اينتل ست كه بين المللى است ۱‎/۵ درصد است.
بعد از اتمام مأموريت، ماهواره ها چه مى شوند؟
با افزايش ارتفاع از سطح زمين نيروى جاذبه كم مى شود. هر مدار دايره اى ماهواره سرعت مخصوصى دارد كه به آن سرعت پايدارى مى گويند. در اين سرعت نيروى جاذبه با نيروى گريز از مركز درحالت تعادل قرار دارند. اگر سرعت ماهواره را افزايش دهيم نيروى گريز از مركز بر نيروى جاذبه غلبه كرده و ماهواره درمدار بالاتر قرار مى گيرد و اگر سرعت ماهواره را به كمتر از سرعت پايدارى كاهش دهيم، نيروى جاذبه بر نيروى گريز از مركز غلبه كرده و ماهواره به مدار پايين تر (ارتفاع كمتر) سقوط خواهد كرد. پس از پايان مأموريت ماهواره،سرعت ماهواره كاهش داده مى شود تا ارتفاع آن كاهش يابد و وارد جو شود. از آنجا كه سرعت گردش ماهواره در هنگام برخورد به جو بسيار زياد است دماى سطح ماهواره آنقدر بالا مى رود كه قطعات آن آتش گرفته و مى سوزند البته برخى قطعات سوخته ماهواره ها يا موشك ها در مدار زمين باقى مى مانند. اين قطعات به خاطر سرعت زيادى كه در گردش به دور زمين دارند براى ديگر ماهواره ها و موشك ها و شاتل هاى فضايى بسيار خطرناك هستند به همين دليل سعى بر اين است كه مواد سازنده ماهواره به گونه اى باشد كه در هنگام برخورد با جو كاملاً بسوزد.