|
گفت وگو بافاطمه قائم مقامى دانشيار
دانشگاه علوم پزشكى تهران
زنان قادر به تشخيص
زود هنگام سرطان هستند
|
|
|
بيتا مهدوى
امروزه در نيمه اول قرن بيستم بيمارى سرطان همواره عده زيادى را به كام مرگ مى فرستد. يكى از شايعترين سرطانهاى زنان كشور ما سرطان سينه است. بطورى كه از هر۸ زن ايرانى يك نفر به اين سرطان مبتلا مى شود.
بعد از سرطان سينه ، سرطانهاى ريه، روده بزرگ و مقعد، رحم، تخمدان و دهانه رحم زندگى زنان ايرانى را تهديد مى كند. اين در حالى است كه ناآگاهى زنان ايرانى مهمترين عامل در عدم تشخيص به موقع سرطان در مراحل اوليه است.
شيوع روز افزون سرطان در كشور ، ما را بر آن داشت درگفت وگويى با دكتر فاطمه قائم مقامى دانشيار دانشگاه علوم پزشكى تهران و فلوشيب سرطان هاى زنان به بررسى اين وضعيت بپردازيم.
درحال حاضر چه سرطانهايى در بين زنان ايرانى شايع تراست؟
سرطان سينه شايع ترين سرطان در زنان و دومين عامل مرگ و مير ناشى از سرطان در خانمها است كه درصد بروز اين سرطان درهر زن از زمان تولد ۱۲/۵۶ درصد است. بعد از آن سرطان ريه قرار دارد كه درصد بروز آن ۵/۶۹ درصد است. سرطان روده بزرگ و مقعد با ۵/۵۵ ، سرطان رحم با ۲/۶۹ ، سرطان تخمدان با ۱/۷۲ و سرطان دهانه رحم با۰/۷۸ درصد در رده هاى بعدى قرار دارند.
سرطان تمام نواحى ۳۸/۱۱ درصد است يعنى از هر سه خانم يك نفر به انواع سرطان مبتلا مى شود.
چگونه مى توان از بروز سرطان سينه پيشگيرى كرد؟
در حاضر حاضر ماموگرافى تنها روش غربالگرى در دسترس براى تشخيص مواردغيرقابل كشف ، درحين معاينه و تشخيص موارد پنهان سرطان سينه است.
اين روش در تشخيص مرحله سرطان و انتشار به غدد لنفاوى نيز كمك مى كند.
ماموگرافى در زنان بيش از سنين ۴۰ تا ۵۰ سال هر ۱ تا ۲ سال و پس از ۵۰ سالگى به صورت ساليانه توصيه مى شود.
البته معاينه سينه توسط خودشخص نيز به سرطان سينه كمك مى كند. آمارها نشان مى دهد ۷۰درصد موارد سرطان سينه را خود بيمار تشخيص داده و به پزشك مراجعه مى كند ولى به طور كلى معاينه سينه بايد هر ۶ ماه يكبار توسط پزشك انجام شود.
كدام عوامل در ايجاد سرطان ريه مؤثر هستند و روش تشخيص اين سرطان چيست؟
سرطان ريه، يكى از علل اصلى مرگ در مردان و زنان است و اعتياد به سيگار از عوامل مؤثر در اين بيمارى است. هيچ گونه شواهدى دال بر شدت مؤثر بودن غربالگرى براى تشخيص سرطان ريه در دست نيست ولى توصيه مى شود درسنين بالاى ۵۰ سال هر سال راديوگرافى ريه انجام شود.
بويژه در موارد اعتياد به سيگار و وجود علائم ريوى اين مسأله بيشتر توصيه مى شود.
براى غربالگرى سرطان روده بزرگ و مقعد چه روشى توصيه مى شود؟
براى غربالگرى سرطان روده بزرگ و مقعد، بعد از سن ۵۰ سالگى ، انجام آزمايش مدفوع از نظر وجود خون مخفى، معاينه ساليانه مقعدى همراه با معاينه زنانگى ساليانه و انجام آندوسكوپى هر ۳ تا ۵سال توصيه مى شود.
البته سن غربالگرى بيمارانى كه فاميل درجه يك مبتلابه سرطان روده بزرگ و مقعد دارند ۴۰ سالگى به بعد خواهد بود. در بيمارانى كه داراى چنين سوابق خانوادگى هستند، بايد مشاوره ژنتيك انجام شود تا بيمارانى كه حامل ژن بيمارى هستند، از زمان بلوغ به طور ساليانه تحت آندوسكوپى قسمت پايين روده و مقعد قرار گيرند.
علت خونريزى هاى غيرطبيعى رحمى در سنين بارورى چيست؟
شايع ترين علت هاى خونريزى هاى اين دوران خونريزى هاى ناشى از عدم تخمك گذارى و هورمونهاست كه به صورت خونريزى هاى طولانى يا شديد به دنبال يك دوره قطع عادت تظاهر مى كند. خونريزى هاى ناشى از عدم تخمك گذارى، ممكن است در اثر استرسهاى روانى يا فيزيكى، تغيير در تغذيه يا افزايش قابل توجه يا كاهش قابل توجه وزن ايجاد شود.
در بعضى مواقع ممكن است اختلال تخمك گذارى به دليل اختلالات تيروييد باشد. به طورى كه بيمار با افزايش وزن زياد، خستگى، يبوست و ورم بايد از نظر تست هاى تيروييدى مورد بررسى قرار گيرد. در بعضى از بيماران ممكن است سردرد و ترشحات سينه با اختلال پريود و خونريزى هاى غيرطبيعى رحم همراه باشد كه بايد از نظر هورمونهاى ترشح كننده شير و مراكز مغزى بررسى شود. گاهى چاقى و پرمويى به همراه اختلال تخمك گذارى و خونريزى هاى غيرطبيعى است كه به دليل اختلال عملكرد تخمدان و سندروم پلى كيستيك تخمدانى ايجادمى شود و بررسى هورمونى و سونوگرافى از تخمدان ها آن را مشخص مى كند.
در بعضى مواقع علت خونريزى غيرطبيعى در اين گروه سنى ناشى از عوارض و مشكلاتى به همراه حاملگى هايى است كه ممكن است بيمار از آن آگاه نباشد. مثلاً سقط ، حاملگى خارج رحمى و ساير حاملگى هاى غيرطبيعى .
علت هاى ديگر خونريزى هاى غيرطبيعى در دوران و سنين بارورى خونريزى به دليل مصرف هورمون ها است.
اختلالات انعقادى اگرچه بيشتر باعث خونريزى هاى غيرطبيعى در سنين بلوغ مى شوند، ولى به هر حال دراين گروه سنى نيز ممكن است در بعضى مواقع علت خونريزى باشند كه البته نادر است وبالاخره اختلالات ساختمان رحم به دليل ميوم با فيبروم رحمى علت ديگر خونريزى هاى غيرطبيعى است كه معمولاً در اين موارد خونريزى به صورت پريود شديد با فواصل نزديك به هم روى مى دهد. اگرچه در ۵۰ درصد خانمهاى بالاتر از ۳۵ سال فيبروم رحمى وجود دارد ولى معمولاً بدون علامت هستند ونيازى هم به درمان نيست. ولى اگر باعث خونريزى غيرطبيعى شود به درمان نياز دارد.
سرطان هم علت نادرى از خونريزى هاى غيرطبيعى رحمى در خانمها در سنين بارورى است، بطورى كه سرطان دهانه رحم درمرحله پيشرفته باعث خونريزى غيرطبيعى مى شود.
در حال حاضر ميزان شيوع سرطان دهانه رحم در كشور چگونه است؟
غربالگرى منظم و مرتب در كشورهاى پيشرفته دنيا باعث شده است اين نوع سرطان بطور كلى ريشه كن شود. متأسفانه در كشور ما ميزان شيوع سرطان رحم از سرطان دهانه رحم بيشتر است كه اين مسأله ناشى از بى توجهى خانم ها به مسأله غربالگرى است.
بسيارى از خانمهاى ما در شهرستانها و روستاها از غربالگرى بى اطلاع هستند و همين عامل سبب شده است به وفور شاهد سرطان رحم باشيم.
لطفاً درمورد غربالگرى سرطان دهانه رحم توضيحاتى بفرماييد؟
سرطان دهانه رحم تنها سرطان قابل پيشگيرى زنان است كه به وسيله تست سلول بردارى دهانه رحم امكان پذير است. اين روش باعث شده ميزان مرگ و مير ناشى از آن در كشورهاى غربى كم شود غربالگرى منظم سرطان دهانه رحم به وسيله تست پاپ اسمير انجام مى شود كه همراه با معاينه لگنى در تمامى زنان سن ۱۸ سال به بالا است.
اين تست را مى توان بعد از سه بار جواب منفى با فواصل طولانى انجام داد.
لازم به ذكر است دوره پنهان اين سرطان طولانى و حدود ۱۰سال است از اين رو اگر سرطان زود تشخيص داده شود، مى توان از روشهاى ساده ترى مانند برداشتن مخاط دهانه رحم يا با ليزر آن را درمان كرد. متأسفانه خانمهاى ايرانى زمانى به پزشك مراجعه مى كنند كه سرطان پيشرفته شده است.
عامل ايجاد كننده سرطان دهانه رحم چيست؟
عامل ايجاد كننده سرطان دهانه رحم ويروسى به نام «پاپيلو ويروس» است كه در اثر ارتباطات زناشويى انتقال پيدا مى كند. معمولاً انتقال اين ويروس در جوامع بى بند و بارهاى اخلاقى سريع تر است. اين سرطان در خانمهايى كه تعدد ازدواج دارند يا همسرشان تعدد ازدواج داشته شايع تر است. همچنين خانمهايى كه در سن كم ازدواج كرده و تعدد حاملگى هاى زيادى داشته اند نيز در معرض اين سرطان هستند. اعتياد به سيگار يكى از عوامل ابتلا به اين نوع سرطان است. با توجه به اينكه سن ازدواج در جامعه ما بالا رفته است و جوانها ارتباطات خاصى دارند، اين نوع سرطان هم شايع تر شده است.
براى پيشگيرى از سرطان رحم چه اقداماتى بايد انجام شود؟
سرطان رحم شايع ترين سرطان دستگاه تناسلى زنان است، ولى چون علائم آن به صورت خونريزى غيرطبيعى ظاهر مى شود، اكثراً در مرحله اوليه تشخيص داده مى شود و از اين نظر پيش آگهى اين سرطان نسبت به بقيه سرطانهاى دستگاه تناسلى بهتر است. غربالگرى آن نياز به تكه بردارى مخاط رحمى دارد و توصيه براى غربالگرى تنها در بيماران چاق با سابقه فاميلى سرطان رحم، كولون، سينه و تخمدان، بيماران باسابقه سيكل هاى بدون تخمك گذارى و بيماران با سابقه درمان جانشينى استروژن بدون استفاده از پروژسترون انجام شود.
در تمام خانمها با خونريزى بعد از يائسگى و يا هرگونه خونريزى غيرطبيعى بعد از ۳۵سالگى، نمونه بردارى از رحم به طور سرپايى يا پس از بسترى در بيمارستان وكورتاژ تشخيصى توصيه مى شود.
روشهاى تشخيصى سرطان تخمدان چيست و براى پيشگيرى از آن چه اقداماتى انجام مى شود؟
سرطان تخمدان دومين سرطان دستگاه تناسلى و در عين حال مرگبارترين سرطان دستگاه تناسلى زنان است، چون اكثراً در مراحل پيشرفته تشخيص داده مى شود و در مراحل اوليه علائم اختصاصى ندارد. سرطانهاى تخمدان بيشتر در سنين بالاى ۵۰سال شيوع دارند و در اين سنين انجام معاينات واژينال هر دو ماه يك بار توصيه مى شود.
اگرچه روشهايى پاراكلينيكى مثل سونوگرافى واژينال و اندازه گيرى يك نشانه شيميايى تومور در خون مى تواند در تشخيص مراحل اوليه سرطان تخمدان كمك كننده باشد. مطالعات انجام شده نشان مى دهد انجام اين روشها در تمام زنان مقرون به صرفه نيست و اين روشها تنها در بيماران با خطر بالاى ابتلا به سرطان تخمدان مثل سابقه خانوادگى در فاميل درجه يك و وجود ژن انتقال دهنده كه با بررسى هاى ژنتيكى ثابت شده باشد، توصيه مى شود. استفاده از قرصهاى پيشگيرى از باردارى در اين افراد مى تواند از بروز سرطان تخمدان در سنين بارورى پيشگيرى كند.
اين روزها شاهد افزايش عمل سزارين در كشور هستيم، علت اين مسأله چيست؟
بيشتر بيماران خود اين شيوه را براى ختم حاملگى ترجيح مى دهند زيرا سزارين، زايمان بدون درد است اين مسأله در بين خانمها شايع شده است كه بعد از زايمان طبيعى تغييراتى در دستگاه تناسلى مانند افتادگى و پارگى رحم ايجاد مى شود كه ممكن است نياز به عمل مجدد پيدا شود. از اين رو خانمهاى جوان بيشتر خواهان سزارين هستند.
مسأله ديگر اين است كه شرايط اقتصادى _ اجتماعى جامعه باعث شده كه خانواده هاى ايرانى داراى يك يا دوفرزند شوند، از اين رو ترجيح مى دهند، سزارين شوند تا فرزندان سالمتر متولد شوند.
نوزادانى كه از طريق طبيعى به دنيا مى آيند، دچار چه مشكلاتى مى شوند؟
يك زايمان طبيعى، مسير طولانى ترى را نسبت به سزارين طى مى كند. پزشك بايد بيمار را تحت نظر خود داشته باشد. در بعضى مواقع ممكن است نوزاد دچار كمبود اكسيژن شود و از نظر هوشى مشكل پيدا كند. منطقى است خانمهايى كه مى توانند زايمان طبيعى راحتى داشته باشند، به اين طريق وضع حمل كنند.
سزارين در چه شرايط توسط پزشك توصيه مى شود؟
سزارين زمانى توصيه مى شود كه زايمان طبيعى با مشكل رو برو باشد و به دستگاه و وسايل خاصى نياز باشد كه ممكن است براى جنين خطرناك باشند و سلامت او را به مخاطره اندازند. متأسفانه امروزه بسيارى از خانمهايى كه معاينه لگنى نشده اند، از بدو حاملگى مى خواهند سزارين شوند.
معايب عمل سزارين چيست؟
نوزادى كه از طريق سزارين متولد مى شود، ممكن است نارس باشد و مشكلاتى برايش پيش بيايد به عنوان مثال ممكن است نوزاد زردى بگيرد و يا از نظر تنفسى دچار مشكل شود. در عمل سزارين نوزاد زودتر متولد مى شود و ممكن است در اين شرايط از نظر مغز و ارگانهاى ديگر بدن كامل نباشد و دچار مشكل شود.
در حال حاضر شاهد افزايش داروهاى سقط جنين در كشور هستيم، استفاده خودسرانه از اين داروها چه پيامدهاى خطرناكى مى تواند داشته باشد؟
متأسفانه داروهاى سقط جنين به صورت تزريقى، خوراكى و استعمال به وفور در اختيار مردم قرار دارد. اين در حالى است كه بايد نظارت خاصى براى فروش اين داروها وجود داشته باشد، پيش از اين استفاده از اين داروها تحت كنترل بود و در شرايط خاصى كه پزشك صلاح مى دانست، استفاده مى شد متأسفانه امروزه اين داروها با قيمتى نازل (حدود ۴هزار تومان) در اختيار همه مردم قرار دارد و اكثر مردم با نام اين داروها و روش استفاده از آن آشنايى دارند كه اين مسأله خيلى عجيب است.
در طى اين سالها شاهد دومورد سقط جنين كه منجر به نازايى شده است، بوده ايم. در يك مورد عفونتهاى زايمانى بر اثر سقط جنين غيربهداشتى انجام شده و باعث بسته شدن لوله هاى تخمدانى شده بود كه باعث نازايى كامل در فرد شده بود و مورد ديگر هم سوراخ شدن رحم توسط غيرپزشك بود كه بيمار نياز به جراحى پيدا كرد.
زمانى كه نوزادى را به دنيا مى آوريد، چه احساسى داريد؟
متولد شدن يك نوزاد احساس خوشايندى است. لذت عجيبى به پزشك دست مى دهد، هميشه احساس مى كنم با تولد يك نوزاد صاحب فرزندانى بيشتر مى شوم. اين احساس بسيار زيبا است.
وضعيت بهداشت مادران و نوزادان در كشور ما چگونه است؟
واقعيت اين است كه بهداشت مادران ونوزادان در بسيارى ازنقاط كشور به حد مطلوبى نرسيده است، قطعاً در اين رشته پرسنل و پزشكان ماهرى وجود دارند ولى متأسفانه امكانات و تجهيزات لازم در بسيارى از نقاط كشور وجود ندارد به طورى كه بسيارى از پزشكان از كمبود امكانات اتاق عمل ناراضى هستند.
|
