دكتر محسن رازافشاء
هنوز چندهفته از فاجعه كاترينا و ريتا نگذشته كه توفان ديگرى در راه رسيدن به سواحل ايالت فلوريداست. اين توفان سواحل مكزيك را درنورديده و در راه است تا سواحل فلوريدا را نيز همانند نيواورلئان و سواحل تگزاس در هم كوبد و ويرانه اى از آنچه انسان ساخته بر جاى گذارد. آيا به راستى مادر طبيعت در مقابل انسان لشگركشى مى كند تا انسان و ساخته دستهاى تواناى او را به نابودى كشاند يا اين خود انسانها هستند كه خشم مادر طبيعت را شعله ور مى كنند؟
با شكل گيرى توفان ويلما wilma حدود چهل اينچ باران در كوهستانهاى كوبا باريده و بسيارى از مردم اين مناطق خانه هاى خود را رها كرده و به نقاط امن تر گريخته اند. شواهد نشان مى دهد كه احتمالاً اين توفان روز يكشنبه يا دوشنبه به سواحل فلوريدا حمله خواهد كرد. گفته مى شود اين توفان با سرعتى حدود ۱۴۰مايل در ساعت در رده يك يا دو قرار مى گيرد. دانشمندان آن را با توفان كاترينا كه دلتا را درنورديد، همسنگ دانسته و حتى معتقدند ممكن است از آن مخرب تر باشد. توفان Fema كه همين سواحل فلوريدا را درنورديد و از نظر شدت قابل قياس با كاترينا و ويلما نبود نزديك ۱۳۱ ميليون دلار براى دولت آمريكا هزينه به بار آورد. به يقين عملكرد دولت بوش در مورد توفان ويلما با توفان كاترينا در لوئيزيانا متفاوت خواهد بود. تجربه توفان ريتا در هيوستون تگزاس اين موضوع را روشن مى كند. مردم ايالت فلوريدا و هيوستون تگزاس از سفيدپوستان آمريكا هستند. مسؤولان كاخ سفيد اظهار مى دارند كه آنچه در مورد كاترينا در خليج مكزيك و نيواورلئان انجام شد كاملاً اشتباه بوده است و ما بايد از اين اشتباهات در برخورد با توفان ويلما درس بگيريم. البته بايد توجه داشت دولت بوش كوتاهى هاى نژادپرستانه خود را به دليل بى تجربگى جلوه مى دهد، اما مردم آمريكا مى دانند كه خاستگاه و علت اين قصور چه بوده است.
روز به روز فشارهاى وارده به بوش به دليل توفانهاى متعدد افزايش مى يابد. سياهپوستان ايالت لوئيزيانا كه تبعيض را به صورتى واضح تجربه كرده اند حالا در برابر نژادپرستان قرار مى گيرند. چند پليس در شهر نيواورلئان سياه پوست بيگناهى را تا سر حد مرگ كتك مى زنند. در برخى از مناطق آمريكا حركتهايى از سوى تعدادى ننونازليست مشاهده مى شود كه چندان بى ارتباط با بى تفاوتى دولت بوش در برخورد با سياهپوستان نيست. البته در آينده اى نه چندان دور بايد منتظر حركتهاى سياهپوستان عليه اين وضعيت باشيم.
سواحل غربى ايالت فلوريدا احتمالاً مورد هجوم توفان ويلما قرار خواهد گرفت. مردم از هم اكنون اقدامات پيشگيرانه خود را آغاز كرده اند. خانه ها را به طرق مختلف محكم مى كنند، ايمنى قايق ها را افزايش مى دهند و بسيارى پنجره  خانه و محل كارشان را با ورقه هاى فولادى مى پوشانند. كسى نمى داند قدرت واقعى اين توفان چقدر خواهد بود و كدام مناطق را تخريب خواهد كرد، اما به هر حال اين توفان خواهد آمد . در رأس ايالت فلوريدا كه به صورت نوارى در اقيانوس پيش رفته منطقه اى است كه از طريق يك پل و جاده به بقيه ايالت مرتبط مى شود، اين منطقه هفتادو پنج هزار جمعيت دارد كه بيشتر از مردم ساير مناطق درخطر حمله توفان قرار دارند و تنها راه ارتباطى آنها با فلوريدا همان جاده اى است كه بخشى از آن پل است. اگر به هر دليل در اين پل ارتباطى اشكالى پيش آيد مردم اين منطقه به شدت در مقابل خطر توفان قرار مى گيرند و در دامى خطرناك گرفتار مى آيند.
پى آمد مهم توفانهاى كاترينا - ريتا و ويلما افزايش تقاضا براى سوخت و در نتيجه بحران انرژى است. يكى ديگر از علل بحران انرژى هدف قرار گرفتن پالايشگاههاى داخل هيوستون تگزاس در اثر توفان ريتا است. با وجود اين پس از توفانهاى ذكر شده بحرانى در ارائه و مصرف انرژى در آمريكا پيش آمده كه هم جمهورى خواهان و هم دموكراتها در اين زمينه اتفاق نظر دارند. به همين دليل براى مقابله با اين بحران دوباره معادن ذغال سنگ كه در صد سال گذشته در حاشيه بوده اند فعال مى شوند. معادل ذغا ل سنگ سالها بود كه هيچ كارگرى استخدام نمى كردند، اما حالا به دليل اين بحران كارگران جديد استخدام مى كنند. ميزان توليد ذغال سنگ در سال جارى به مراتب بيشتر از سالهاى گذشته شده كه اين خود سابقه نداشته است. جالب توجه است كه معادن ذغال سنگ با وجود خطرهايى كه براى كاركنانش دارد و مردم نيز آن را مى دانند دوباره كارگر جديد استخدام مى كنند. فقط يكصد هزار نفر در طول سالها كار در معادن ذغال سنگ به دليل بيمارى ريوى مرده اند، بسيارى از كارگران به دليل ريزش معدن جان خود را از دست داد و عده اى نيز زنده زنده در زير آوار معادن مدفون شده اند.
با آنكه همگان مى دانند كه شغل معدن بسيار خطرناك است، اما به دليل بحران انرژى اين معادن دوباره فعال مى شوند. در دهه۷۰و ۸۰ كار در معادن ذغال سنگ افت شديدى كرد، بسيارى از كارگران اين كار را ترك كردند و هيچ كارگر تازه اى استخدام نشد. در حال حاضر بسيارى از اين معادن دوباره بازگشايى مى شوند. وزارت انرژى آمريكا به دليل بالا بودن قيمت سوخت حداقل ۲۰درصد توليد ذغال سنگ را افزايش داده است. به تازگى تكنولوژى بسيار پيشرفته اى براى استخراج ذغال از عمق ۸۰۰فوتى زيرزمين ابداع شده است. وزارت انرژى آمريكا فعلاً قصد دارد از اين سوخت به عنوان جايگزينى براى نفت در برخى موارد استفاده كند.
يكى از صاحبنظران انرژى آمريكا مى گويد: «من هيچ گاه در وال استريت چيزى راجع به تحرك معادن ذغال سنگ نديده و نخوانده ام تا اينكه توفانهاى كاترينا - ريتا و ويلما اتفاق افتاد.» يكى از صاحبان معادن ذغال سنگ كه چهارنسل او به اين كار اشتغال داشته با خوشحالى مى گويد: «من مى دانستم كه روزى دوباره اين معادن ذغال سنگ فعال خواهند شد و رونق خواهند يافت و امروز آن روز فرا رسيده است.»
با آنكه به نسبت جمعيت و وسعت بيشترين ميزان انرژى در جهان از هر نوع در ايالات متحده مصرف مى شود باز هم توفانهاى پيش آمده بحرانى خلق كرده اند كه نشاندهنده ضعف دولتمردان در برنامه ريزى انرژى است.
تغيير ديپلماسى آمريكا چه در حوزه سياست و چه در حوزه انرژى سبب تعديل در بحران انرژى در داخل آمريكا خواهد شد. جو ضدآمريكايى موجود در جهان كه با افزايش آگاهى هاى سياسى مردم روز به روز افزايش مى يابد نيز يكى از دلايل اين بحران است. البته دولتمردان آمريكا به خوبى از اين جو آگاهند و گاهگاهى راه حل هاى مقطعى را دنبال مى كنند. مثلاً در زلزله پاكستان از كليه ادوات جنگى بويژه هلى كوپترهاى نظامى كه در جنگ افغانستان استفاده مى شده براى نجات مجروحان اين فاجعه استفاده مى شود و بلافاصله خبرنگار آمريكايى با نجات يافتگان در مورد عملكرد نظاميان آمريكا در كمك به مجروحان حادثه مصاحبه مى كند و طبيعى است كه پاسخ هاى كليشه اى نيز از سوى آنها ارائه مى شود. اما علل بحران انرژى در آمريكا را مى توان در موارد زير جست وجو كرد:
۱) افزايش تقاضاى سوخت به دليل نقل و انتقالات زياد
۲) جو روانى ايجاد شده به دليل توفانهاى كاترينا - ريتا و ويلما
۳) يكى از مهمترين علل افزايش قيمت نفت خود كمپانى هاى نفتى آمريكا هستند كه فقط به سود جزيى خود فكر مى كنند و هيچ گونه حركتى براى كاهش سود و در نتيجه كاهش قيمت انجام نداده اند.
۴) به نظر نمى آيد كه opec تحركى براى افزايش قيمت آن هم در شرايطى كه مردم آمريكا تحت فشار شرايط مصيب بارند، كند. زيرا غالب اعضاى مسلمان اوپك جنبه هاى انسانى را در تجارت خود لحاظ مى كنند و آن دسته هم كه اين تفكر را ندارند از دوستان آمريكا محسوب مى شوند كه طبيعتاً دست به چنين حركتى نخواهند زد.
۵) كشورهاى صنعتى جهان و در رأس آنها آمريكا با افزايش محصولات صنعتى بخصوص آن دسته از صنايع را كه به صورت مونوپل در اختيار دارد، باعث افزايش قيمت نفت مى شوند. جهانيان بويژه آمريكا بايد اين نكته را بداند كه قرن بيست و يكم سوختهاى فصيلى پايان مى يابد و از هم اكنون بايد به فكر جايگزينى اين انرژى آلوده كننده با انرژى هاى ديگرى نظير انرژى هسته اى باشيم. همانطور كه همه كشورهاى جهان از سوختهاى فسيلى استفاده مى كنند اين حق را دارند كه از سوخت و انرژى هسته اى براى حركت - گرماى خانه ها، حركت توربين هاى مولد برق، مصارف پزشكى چه براى درمان و چه براى تشخيص و... استفاده كنند.