- پرويز بابايى مترجم و فسلفه پژوه متولد: ۱۳۱۱
-ويراستار بسيارى از مؤسسات انتشاراتى بزرگ كشور از جمله مؤسسه اميركبير و انتشارات علمى و فرهنگى
- همكارى با شوراى فرهنگى بريتانيا به مدت ۳ سال
- تسلط كامل به زبان انگليسى و متون فلسفى
- برخى از مهمترين ترجمه هاى او عبارتند از: «از سقراط تا سارتر»، «زمينه تكامل اجتماعى» (با بيش از ۱۵ بار انتشار)، «تايخ عرب در قرون جديد»، «چند مقوله فلسفى»، «منتخب آثار پلخانف»، «مسائل تاريخ فلسفه»، «كانت و فلسفه معاصر»، «تاريخ مردمى جهان» (در دست چاپ)، «فلسفه تجربه گرا از لاك تا پوپر» و...
از كتاب هاى بنام و شهره اى كه در چند سال اخير در عرصه فلسفه ترجمه شده است، كتاب خوب «كانت و فلسفه معاصر» اثر «لوسين گلدمن» است. نام لوسين گلدمن در ايران براى بسيارى از فلسفه پژوهان و علاقه مندان فلسفه كانت آشناست. دكتر محمد تقى غياثى كه در حوزه نقد و نظريه ادبى، مترجم شناخته شده اى است، كتابى از او با عنوان «نقد تكوينى» ترجمه كرده است. گلدمن منتقدى ساختگراست كه ساختگرايى را نزد ژان پياژه روانشناس نامدار سوئيسى آموخته است. يكى از معروف ترين آثار گلدمن در عرصه فلسفه كتاب «فلسفه روشنگرى» اوست كه طرفداران بسيارى در ميان علاقه مندان فلسفه در ايران دارد. لوسين گلدمن به سال ۱۹۱۳ در بخارست رومانى متولد شد. او حقوق را در دانشگاه بخارست و فلسفه را در وين پيش از عزيمت به پاريس در سال ۱۹۳۴ گذراند. مطالعه آثار ماركس و لوكاچ از او يك ماركسيست ساخت. او تحصيلاتش را در سوربون ادامه داد. مدتى در سوئيس زندانى شد و با وساطت ژان پياژه از زندان آزاد شد و دو سالى هم با او همكارى كرد و كتابى در مورد كانت نوشت كه نامش «كانت و فلسفه معاصر» است. كتابى كه توسط پرويز بابايى ترجمه شد. مترجم كم كارى كه به رغم تعداد ترجمه هاى پايينش، ترجمه هاى خوبى را از خود به يادگار گذاشته است.
پرويز بابايى، اولين كتاب خود با عنوان «تاريخ عرب در قرون جديد» را در سال ۱۳۴۹ منتشر كرد و همين كتاب نام او را بر سر زبان ها انداخت. كتاب بعدى او «زمينه تكامل اجتماعى» نام دارد كه در سال ۱۳۵۲ ترجمه شد و پس از آن كتابى از پلخانف به چاپ رساند. پلخانف در سال ۱۸۵۶ در خانواده متوسطى در يكى از ولايات سنت پترزبورگ زاده شد. پدرش صاحب ملك كوچكى بود و مادرش تأثير چشمگيرى برفرزند خود گذاشته بود. پلخانف پس از پايان تحصيلات متوسطه در سال ۱۸۷۴ در رشته شيمى معدن به تحصيل پرداخت و يكى از سازمان دهندگان نخستين تظاهرات سياسى عليه استبداد در روسيه بود. او فعاليت ادبى، اجتماعى و سياسى خويش را هنگامى آغاز كرد كه موقعيت انقلابى در روسيه، پس از جنگ ۷۸-۱۸۷۷ روس و تركيه رو به اوج نهاد. پلخانف عليرغم اعتقادات ماركسيستى اش، اختلاف شديدى با دستگاه حاكم در شوروى سابق داشت و عليرغم آن كه از بنيانگذاران حزب سوسيال دموكرات كارگرى روسيه بود اما اختلافات عميق و ژرفى با سران استالينگراد داشت. چه او معتقد بود، سرمايه دارى بايد ابتدا رشد كند تا سوسياليسم ممكن گردد و از همين رو بادولت شوروى مخالف بود.
علاوه بر پلخانف، پرويز بابايى تمايل بسيارى به فلسفه و بويژه فلسفه كانت دارد و ترجمه «مسائل تاريخ فلسفه» از «تئودور اويزمان» از كارهاى خوب او در اين عرصه است. او در پاسخ به اين سؤال كه «طى سال هاى اخير ۳ كتاب ويژه فلسفى با ترجمه شما منتشر شده، آيا انتخاب و ترجمه اين آثار تصادفى بوده يا نه به ضرورت فرهنگى ترجمه آن ها توجه داشته ايد؟» انگيزه خود را از رجوع به آثار فلسفى چنين بيان مى كند: « درزمانه اى كه بسيارى از تفكر علمى روى برمى گردانند و به ستايش رازورزى و خردگريزى مى پردازند و در شرايطى كه بحران هاى سياسى _ اجتماعى جامعه اى نظير جامعه ما، تفكر فلسفى وعلوم انسانى را به حاشيه مى راند، من احساس مى كنم ترجمه آثارى از اين دست بر نياز ما به عقلانيت مبتنى بر علم و تجربه بيش از هر چيز پاسخ مى دهد.»
با اين همه مهمترين كتاب پرويز بابايى در عرصه ترجمه متون فلسفى همان كتاب «كانت و فلسفه معاصر» اثر لوسين گلدمن است كه پيش از اين از او نوشتيم. بابايى درباره اين كتاب مى گويد: «كانت نقطه عطفى در تاريخ فلسفه به شمار مى رود و نگاه لوسين گلدمن به او در اين كتاب نگاه ويژه اى است. گلدمن به بررسى شرايط اجتماعى _ اقتصادى دوران كانت پرداخته و بويژه مسائل اجتماع انسانى در تفكر و فلسفه كانت را جالب توجه يافته است. از اين رو اين كتاب وجوه ديگرى از انديشه كانت را نشان مى دهد.»
در كتاب «كانت و فلسفه معاصر» آمده كه «جهان نگرى كانت در دوران زندگى وى شاخص ترين نظام فلسفى بورژوازى آلمان را تشكيل مى داد.» در اين باره پرويز بابايى به نقل از «گلدمن» نويسنده كتاب مى گويد: «آزادى، خردمدارى و برابرى در برابر قانون سه عنصر جهان نگرى است كه با وساطت بورژوازى اروپا پيدا شدند. اين ۳ عنصر در خردگرايى فلسفه كانت شكل بيانى ممتاز مى يابند. چرخش تفكر بورژوازى به خردگرايى حادثه اى در دوران گذار از فئوداليسم به جامعه مدنى بود. در واقع اين نظريه بنيان فلسفى انقلاب فرانسه را تشكيل مى داد و كانت از اين رو ستايشگر انقلاب فرانسه بود.»
او ادامه مى دهد: «نزد كانت انسان موجود خردمندى است و از آن جا كه خرد متضمن عموميت و اجتماع است، انسان موجودى نسبتاً اجتماعى است. به نظر كانت اما اين اجتماع و اين عالم ناكامل اند زيرا واكنش هاى انسان هنوز زيرسلطه غرايز نيرومند و منافع خود پرستانه اى كه او را به ضد همنوعانش سوق مى دهد.»
«ماركسيسم شايد قوى ترين سنتى باشد كه در طول يك سده و اندى كه از عمر شاخه جامعه شناسى به عنوان يك علم مى گذرد، توانسته در اين شاخه از علوم انسانى ميدان دارى كند. گفتمان هايى كه به صورت رقيب و موازى ماركسيسم حركت كرده اند گرچه نفوذ بسيارى در جامعه شناسى دارند اما هيچ كدام نفوذشان به گستردگى ماركسيسم نبوده است. البته اين حرف به معناى آن نيست كه ماركسيسم را مترادف با آن چيزى بدانيم كه مثلاً در اتحاد جماهير شوروى به وقوع پيوست. ماركسيسم سنت بسيار گسترده اى است كه پيشتر با نقد نظام سرمايه دارى گره خورده است.» آنچه آمد مقدمه اى است بر يكى ديگر از كتاب هايى كه توسط پرويز بابايى ترجمه شده است و در سال ۸۲ براى بار پانزدهم به بازار آمده است. اين كتاب «زمينه تكامل اجتماعى» نام دارد كه متشكل از آثار ۳ نويسنده است: ر.ك متروپولسكى، ى.ا.زوپرتيسكى و و.ل.كروف.كتاب مذكور دو فصل اصلى دارد. فصل اول به جامعه پيشا سرمايه دارى مى پردازد و فصل دوم به جامعه سرمايه دارى. اين كتاب در اصل براى تدريس به دانشجويان دانشگاه دولتى پاتريس لومومبا نوشته شده است كه توسط نشر «دست آزادمهر» در سال ۸۲ به بازار كتاب ايران راهيافت.
پرويز بابايى متولد سال ۱۳۱۱ تهران است چنانكه پيش از اين آمد اولين كتابش «تاريخ عرب در قرون جديد» نام دارد كه در سال ۱۳۴۹ توسط انتشارات سپهر و توسكا منتشر شده بود. او علاقه خاصى به «لوسين گلدمن» دارد و درباره اش مى گويد: «لوسين گلدمن بر اين باور است كه كانت همان هگل و ماركس و لوكاچ در سده هجدهم است با محدوديت هاى شناخت علمى آن زمان. به نظر وى مقوله هاى كانت از جمله تعارض ميان اجتماعى بودن انسان از يك سو و فرديت گرايى او از سوى ديگر همان مقوله تضاد ديالكتيكى هگل و مبارزه طبقاتى ماركس است. ماركس و انگلس قبول «شىء فى نفسه» كانت را كه نوكانتى ها مى كوشيدند از فلسفه كانت حذف كنند، نوعى ماترياليسم شرمگين خوانده اند.»
او ادامه مى دهد: «گلدمن را براى نخستين بار زنده ياد غفار حسينى در ايران شناساند در همين آثار هم گلدمن به تأثير فلسفه و جامعه شناسى بر ادبيات پرداخته و جنبه فنى ادبيات را در نظر داشته است. در واقع گلدمن همچون استادش لوكاچ چهره برجسته اى در فلسفه و جامعه شناسى به شمار مى رود و نگاه وى به ادبيات بيشتر جنبه فلسفى و جامعه شناسى داشته است.»
پرويز بابايى درباره كانت مى گويد: «كانت نقطه عطفى در تاريخ فلسفه به شمار مى رود و از همين رو فلسفه شناسان گوناگون از زواياى مختلف به وى پرداخته اند. بديهى است نگاه لوسين گلدمن به كانت نگاه ويژه اى است. گلدمن به بررسى شرايط اجتماعى و اقتصادى دوران كانت پرداخته و مخصوصاً علاقه كانت به انقلاب كبير فرانسه و تأثير انديشه هاى روسوبر وى را جالب توجه يافته است. اين نكته از اين جهت جالب است كه كانت بشدت مخالف روش هاى خشونت آميز براى انتقال قدرت بوده است.
پرويز بابايى زندگى پر فراز و نشيبى داشته است. او كه كار خود را در عرصه نشر را با كارگرى در چاپخانه آغازيده بود شايد هرگز گمان نمى برد كه روزگارى كتابى چون «زمينه تكامل اجتماعى» را ترجمه كند كه ۱۵ بار تجديد چاپ شود. او تمام هم و غم خود را صرف يادگيرى متون فلسفى و زبان انگليسى كرد و با چاپ كتاب «تاريخ عرب در قرون جديد» سر و صدايى به راه مى اندازد.
پرويز بابايى علاقه بسيارى به كانت دارد. چه او معتقد است كانت در زمينه نظريات اجتماعى نظريات مترادفى با نظريات ضد جامعه طبقاتى داشته است و او انسان را هدف مى دانست نه وسيله. بابايى همچنين به آزادانديشى كانت احترام فراوانى مى گذارد و مى گويد: «كانت به آزادى خيلى اهميت مى داد و اين قابل احترام و ارج است.»
« از سقراط تا سارتر» از ديگر كتاب هايى است كه بابايى آن را در سال هاى اخير ترجمه كرده است. كتابى كه پروفسور لدوين استاد مشهور دانشگاه جورج واشنگتن آن را نگاشته و مدت ها دستمايه تدريس در بسيارى از دانشگاه هاى معتبر جهان بوده است. بابايى يك سال تمام از وقت خود را صرف نوشتن اين كتاب كرده است و مى گويد: روزى ۸ ساعت براى ترجمه آن وقت گذاشته ام.» كتاب مذكور را مؤسسه انتشارات نگاه به چاپ رسانده است.
ديگر كتابى كه پرويز بابايى در ساليان اخير ترجمه كرده است كتاب «فلسفه تجربه گرا از لاك تا پوپر» است. كتابى كه «جورج نواك» آن را نوشته و نقدى است بر تجربه گرايى و پوزتيسم فلسفى. پرويز بابايى علاوه بر فلسفه تخصصى و تسلط بسيارى بر تاريخ معاصر بويژه از شهريور ۱۳۲۰ به بعد دارد كه با نوشتن نقدهاى ژرف و دقيقى كه از او در نشريات گوناگون چاپ شده است اين تسلط را به رخ علاقه مندانش كشيده. كتابى كه بابايى در حال حاضر در دست ترجمه دارد كتابى است تحت عنوان «تاريخ مردمى جهان» كه تاريخ را نه از نگاه حكام كه از نگاه ملت ها مى بيند. بابايى آرزو دارد بتواند فرهنگى جامع از فلسفه را تأليف و تدوين كند. او كه سال ها به عنوان ويراستار در مؤسسات نشر بزرگ اين مملكت براى فرهنگ مرز و بومش تلاش كرده مى گويد: «آرزويم اين است كه تا پيش از مرگ بتوانم كتاب مذكور را تأليف نمايم.»