محمدسليم جو
امروزه ديگر روابط عمومى، صرفاً با كاركنان، سازمان و مشتريان خود روبرو نيست، شرايط پيرامونى به سرعت درحال تغيير است كه بنا به عقيده بسيارى از آگاهان در علوم ارتباطات، بحران بعدى روابط عمومى ها، كاركنان آموزش نديده براى شرايط جديد است.امروزه روابط عمومى ها به دليل شرايط بسيارمتحول شده، ديگر استراتژى هاى بلندمدت ندارند. در دنياى معاصر، روابط عمومى ها، سازمان هاى ۲۴*۷ ناميده مى شوند كه به معنى ۲۴ ساعت كار در هفته است كه اين البته به معنى الزام به حضور فيزيكى در محل كار نيست. بلكه ارائه خدمات روابط عمومى ديجيتال است، بسيار زياد است و تبديل روابط عمومى هاى سنتى به روابط عمومى هاى ديجيتال، يك ضرورت است.
نشريه روابط رسانه هاى خودى در مقاله اى در شماره آوريل خود مى نويسد: در فرم سنتى روابط عمومى انتقال اطلاعات به طور ناقص و يا هدردادن هزينه ها صورت مى گيرد. روزنامه نگاران مى گويند: روابط عمومى ها به صورت مجموعه هايى كه گويى به رسميت شناخته نشده اند و با ناچيزشمردن وقت وسرمايه سازمان و مراجعه كنندگان اداره مى شوند... به طورمتوسط ۳۴ درصد روزنامه نگاران آمريكايى در هرهفته مجموعه هايى را از روابط عمومى ها دريافت مى كنند كه بدون بازشدن دورانداخته مى شوند.در مقاله مذكور به اشتباهات فراوان و اشكالات بسيار در متن و نحوه توزيع اطلاعيه هاى روابط عمومى ها ازجمله نشانى هاى غلط، ارسال ديرهنگام، عنوان اشتباه و ارسال مكرر يك اطلاعيه به يك نشانى اشاره شده است كه موجب دورانداخته شدن مجموعه ها ازسوى دريافت كنندگان مى شود.
اين افزايش هزينه اشتباهات ممكن است گرايش به وسايل الكترونيك را كه هزينه كمترى دارند، تسريع كند. درحقيقت بسيارى ازافراد حرفه اى دركار روابط عمومى خواستار چنين سرعتى بويژه در گسترش استفاده از پست الكترونيك و اينترنت هستند.جان سى دووراك (۱) مفسر مباحثه  گر شناخته شده صنعت كامپيوتر نيز مطرح مى كند.دووراك طى نامه اى سرگشاده به انجمن روابط عمومى هاى آمريكا كه در خبرنامه اى وابسته به كمبريج در آگوست ۱۹۹۴ انتشار يافته، مى نويسد: «اكنون زمان مناسبى است كه افراد بازارياب، ارتباط گران و مؤسسات تجارى روابط عمومى به پايان يافتن قرن بيستم توجه كنند و بپذيرند براى ادامه احمقانه ضايعات كاغذ در اين شغل توجيهى باقى نمانده است.»
دووراك ادامه مى دهد: «من با استفاده از پست الكترونيك همه چيز را حداكثر ۵ دقيقه پس ازارسال دريافت مى كنم و زحماتى كه براى بازكردن و دسته بندى بسته هاى پستى بايد كشيد نيز دركار نيست. به علاوه با استفاده از پست الكترونيك هرگاه لازم باشد مطلب جديدى به مطلب قبلى اضافه شود، مى توان آن را به آسانى از حافظه دستگاه بيرون كشيد...»ارتباط شفاهى، رسانه دوران شكار بود؛ نوشتن، رسانه دوران كشاورزى و چاپ و... و رسانه هاى الكترونيكى نيز ويژه جوامع مبتنى بر اطلاعات هستند. سرعت زياد، هزينه كم، قابل درك بودن در سطح جهان از ويژگى هاى عمده پيام الكترونيكى است. با افزايش تعداد كانال هاى ارتباطى و تخصصى آنها، ارتباطات فردى آن طور كه با تلگراف و تلفن آغاز شد، مجدداً گسترش پيدامى كند.
درخصوص نقش رسانه ها در ارتباطات برون سازمانى با توجه به ورود رسانه هاى جديد درحال تغييرات يك نظرسنجى انجام شده كه در سال ۱۹۹۸ توسط بنياد بين المللى روابط عمومى (IPRF) اين تغيير را نشان مى دهد.
۱۶۰۰ مدير اجرايى و ارتباطى شركت هاى بزرگ اروپايى از مجموع ۱۴ وسيله ارتباطى در ارتباطات برون سازمانى طى سال گذشته به ترتيب اهميت رتبه بندى كرده اند از ۱۴۲ پاسخ دريافتى استفاده از روابط عمومى سنتى با ۹۴ درصد رتبه اول، مطبوعات ۸۸ درصد رتبه دوم ، وب سايت ۷۳ درصد رتبه سوم را به دست آورد ساير رسانه ها به ترتيب عبارت بودند از: سمينار براى مشتريان پست مستقيم، بازاريابى مستقيم، آگهى در مطبوعات ، ارتباط با مشتريان ، تلويزيون ، تابلو ، پوستر ، راديو، آگهى در اينترنت و ساير ابزار ارتباطى كه بين ۲۳ تا ۶۱ درصد از اهميت كاربرد دررديف هاى ۴ تا ۱۴ قرار گرفتند.در همين بررسى نسبت به درجه اهميت رسانه ها در پنج سال آينده اظهار نظر پاسخ دهندگان چنين بود: وب سايت در رديف اول (۵۵ درصد ) پست مستقيم، رديف دوم (۵۱ درصد ) روابط عمومى سنتى ، رديف سوم (۴۶درصد)، نتيجه اين بررسى نشان داد اينترنت جاى روابط عمومى سنتى را خواهد گرفت ضمن آنكه گرايش سازمانها در عرصه تجارى به ارتباط مستقيم و شخصى با مخاطبان و مشتريان است. زيرا توزيع پيام بين مخاطبان خاص جاى پخش و نشر براى مخاطبان توده وار را خواهد گرفت.بررسى ديگر روى مطبوعات آمريكا نشان مى دهد اينترنت وسيله ارتباطى مسلطى در برقرارى روابط بين سازمانها و مطبوعات است. دراين كشور در سال ۱۹۹۸ ، ۷۶ درصد از روزنامه نگاران به صورت الكترونيكى كار مى كردند و ۶۵ درصد از آنان خبرهاى شان را از طريق پايگاههاى وب دريافت مى داشتند. در ضمن ۸۰ درصد از دبيران سرويس هاى عكس مطبوعات از سيستمى ديجيتال استفاده مى كردند. پست الكترونيكى مهم ترين وسيله ارتباطى خبرنگاران محسوب مى شود و سايتZdent و Cent بيشترين كاربرى بين خبرنگاران را داشته اند. (Holtz:1999).
از سوى ديگر واحدهاى روابط عمومى در اين كشور از وب سايت به عنوان اتاق خبر مجازى استفاده مى كردند كه در آن اطلاعيه هاى خبرى ، سخنرانى مديران، گزارشهاى فصل يا سالانه ، گزارش نشست هاى سالانه سهامداران ، مصاحبه ها ، عكس، زندگى نامه ، آگهى و اطلاعات آموزشى منتشر مى شود.
علاوه بر مطبوعات ، خبرگزاريهاى بين المللى، ملى و تخصصى اقتصادى و سنديكاهاى خبرى، خصوصى يا متعلق به گروه هاى ذينفع داراى دفاتر مجازى روى اينترنت فراهم كردن گروه هاى فشار اينترنتى است كه به عملكرد سازمانها انتقاد مى كنند. از معروف ترين آنها درآمريكا دو سايت Rouge و Urbalegnds هستند.
پايش (مونيتورينگ) اين گونه سايت ها از وظايف عمده واحدهاى نظرسنجى روابط عمومى مجازى است.
روابط عمومى الكترونيكى نحوه به كارگيرى فناورى هاى جديد ارتباطى و شيوه هاى نوين اطلاع رسانى در جهت ارائه خدمات منطبق بر خواسته هاى مخاطبان به صورت لحظه اى online به منظور تحقق اهداف روابط عمومى است.
روابط عمومى الكترونيكى فقط در ارائه خدمات بهتر و سريع تر به مردم خلاصه نمى شود. با وجود چنين ابزارى است كه مردم مى توانند نظرات خودرا بسيار راحت تر و بدون گذراندن فيلترها و سدهاى مستحكم به سمع و نظر مسؤولان سازمان برسانند بى اغراق سرعت در اطلاع رسانى ، اصلى ترين عنصرى است كه روابط عمومى الكترونيكى را به روابط عمومى سنتى تحميل كرده است، كارگزاران روابط عمومى براى بهره بردارى از اين سرعت و دقت طلايى، لازم است تكنيك هاى نوين رقابت را بياموزند. اگر آنها نتوانند از ابزارهاى جديد ديجيتال استفاده كنند دراين كشاكش بازنده خواهند بود. از اين رو، روابط عمومى الكترونيكى يك الزام است و انتخاب نيست.مهمترين وظيفه روابط عمومى ديجيتال در جامعه اطلاعات آينده ، برقرارى ارتباط دوسويه و متعامل بين سازمانهاو مردم ، ارائه خدمات و اطلاعات موردنياز شهروندان به طور مداوم و شبانه روزى است. روابط عمومى ديجيتال اين وظايف را به بهره گيرى از فناورى هاى نوين ارتباطى و از جمله اينترنت انجام خواهد داد.
اهم وظايفى كه روابط عمومى ديجيتال در يك جامعه اطلاعاتى انجام خواهدداد، عبارتند از : ساده سازى نحوه ارائه خدمات به شهروندان و سازمانها و نهادها و تسهيل دسترسى آنان به اين خدمات.   بهبود كارايى و اثر بخشى نهادها و سازمانها و مؤسسات از طريق حذف لايه هاى ساختارى.
تلاش در تسهيل دسترسى شهروندان و مخاطبان سازمان ها به اطلاعات مورد نياز از طريق جايگزينى شهروندمدارى و اجتماع مدارى به جاى بوروكراسى مدارى.
بهبود پاسخگويى و اطلاع رسانى به مخاطبان و تضمين پاسخگويى و اطلاع دهى در خصوص نيازهاى شهروندان و سازمانها.
افزايش خلاقيت از طريق به كارگيرى مكانيسم هاى ارتباطى و اطلاع گيرى و اطلاع رسانى در امور دولتى و غيردولتى كه منجر به افزايش بهره ورى و كارايى نهادها و سازمانها و بهبود امور جارى خواهد شد.
متخصصان روابط عمومى در آينده
صنعت روابط عمومى به دليل تأثير رسانه هاى الكترونيك تغييراتى را در نوع افرادى كه به اين حرفه روى مى آورند تجربه خواهد كرد. نيكوليچ اين موضوع را چنين بيان مى كند: «...آنچه اكنون در حال روى دادن است اين است كه نوع افرادى كه جذب روابط عمومى شود، تغيير كرده است چرا كه در آينده شما با افرادى سروكار داريد كه به ويدئو علاقه مند هستند. زمينه تكنولوژيك دارند و به ارتباطات راه دور علاقه مندند.نياز به ارتباط گران ماهرتر كه بتوانند به عنوان گردانندگان تكنولوژيك عمل كنند، نياز اصلى آينده خواهد بود و آن ارتباط گران ماهر در محيطى كار خواهند كرد كه تمركز بر روى «رابطه» كليد موفقيت است.»
منابع
۱- روابط عمومى ديجيتال، نشريه كارگزار روابط عمومى - ۳
۲- روابط عمومى مجازى، روزنامه دنياى اقتصاد ۲۹ فروردين ۸۳
۳- روابط عمومى رايانه اى در آينده نشريه: هنر هشتم بهار ۸۰
۴- روابط عمومى الكترونيكى، روزنامه آسيا مهر ۸۱
۵- خدمات در تمامى ساعات، روزنامه شرق ۹ آبان ۸۳
۱- .J.CDvorak

على محمد سابقى
زبان چينى با شكل نگارشى خاص خود، رمزنامه اى از اشارات ظريف است كه هيچ مانندى در جهان ندارد و هيچ زبانى در سادگى و رساندن انديشه هاى بسيار در قالب عبارتهاى كوتاه با آن برابرى نمى كند. دراين زبان هيچ چيز مستقيم بيان نمى شود بلكه طرحى است كلى كه به مفهوم اصلى اشارت دارد و براى هرآنچه در جهان موجود است نشانه ويژه اى دارد. يك نشانه ساده نگارشى در اين زبان بار معنايى بسيارى از كلمات را در زبانهاى ديگر در خود جاى داده است. به همين دليل برخى گمان برده اند ، زبان چينى بيش از اندازه اشاره اى و مبهم است، در حالى كه به نظر مردم چين نگاه ابهام گويى كمتر از پرگويى است.
در تمام زبان هاى مردم متمدن جهان، فرا گرفتن خواندن و نوشتن، با هم توأم است در حالى كه در زبان چينى قضيه بر خلاف آن است. هستند بسيارى كه به چينى خوب حرف مى زنند در حاليكه از خواندن و نوشتن آن عاجزند. در واقع چينى گفتارى و چينى نوشتارى در حكم دو زبان جداگانه هستند كه رسانه يكى شنيدارى و ديگرى ديدارى است. لذا مى توان ادعا كرد چينى گفتارى يكى از ساده ترين و چينى نوشتارى يكى از دشوارترين زبان هاى دنيا است.
در اين زبان خط نماينده معنا است نه آوا، و به اصطلاح خط انديشه نگارى است نه الفبايى، كه نگاره هاى پايه اى آن بيانگر اشياى طبيعى هستند، و همين ويژگى سبب شده كه مردمان اين سرزمين پهناور در طول تاريخ با وجود زبان ها و گويش هاى گوناگون، در ادبيات مكتوب با هم پيوند داشته باشند. و هركس به زبان خود متن ها را بخواند و بفهمد. خط چينى در طول تاريخ رشته يگانگى مردم اين سرزمين بوده و هر چينى با سواد مى توانست تمام آثار ادبى و نوشته هاى سده ها و هزاره هاى پيشين كشور خويش را بخواند و بفهمد. اين خط بى بديل با هنر خوشنويسى برجسته آن يكى از جلوه هاى هنر چينى و ظرافت آن است كه آموختن آن نيازمند رياضت وتمرين درازمدت و ذوق خاصى است. (۱)
تحول در خط چينى
سرنوشت خط چينى در سرزمين اصلى با پيروزى حزب كمونيست در سال ۱۹۴۹ دچار تحول شده و ازحالت قديمى و به شدت متكى به علايم نوشتارى سنتى به سوى سهولت و ساده نگارى گرايش پيدا كرد. در حالى كه در سرزمين پيرامونى همچون تايوان، هنگ كنگ و ماكاتو و حتى سنگاپور ومالزى بر ادامه همان سبك و سياق گذشته اصرار داشتند. اين اختلاف نگارشى موجب فاصله اى نه چندان كم بين خط در سرزمين اصلى و مناطق پيش گفته شده و پس از گذشت حدود نيم قرن از آن ، خواندن نوشته هاى دو سوى مرز براى ساكنان طرف ديگر مشكل آفرين شد. لذا خواندن آنچه در چين كمونيست منتشر مى شود، براى چينى هاى خارج از سرزمين اصلى دشوار و قرائت نشريات مناطق فوق براى ساكنان سرزمين مادرى ناآشنا و سخت است، اين درحالى است كه تلفظ هر دوى آنان يكى است. البته اين اختلاف در تلفظ حتى در سرزمين اصلى و بين ساكنين مناطق مختلف سرزمين پهناور چين نيز وجود دارد و ممكن است يك كلمه را ساكنان مناطق شمالى به نوعى تلفظ كنند اما همان كلمه در مناطق جنوبى تلفظى كاملاً متفاوت داشته باشد، اين تنوع در تلفظ غير از تفاوت در لهجه ها و گويش ها است كه حتى دو روستاى همجوار زبان يكديگر را نمى فهمند، اگرچه خط نوشتارى هر دو يكى است.
با شروع اصلاحات اقتصادى در اواخر دهه هفتاد ميلادى و ميل و گرايش شديد برخى روشنفكران به انجام تغييرات در هرآنچه مربوط به گذشته بود، كم كم نزديك بود دامن خط و زبان چينى را هم بگيرد. برخى از روشنفكران وحاميان خارجى آنان به شدت ايده كنار گذاشتن خط وحروف چينى و استفاده از حروف لاتين را مطرح و تبليغ مى كردند كه علت اصلى عقب ماندگى چين استفاده از خط وحروف چينى است. درست همان تفكرى كه برخى از روشنفكران وطنى در گذشته هاى نه چندان دور در مورد خط و زبان فارسى مطرح مى كردند اما سرانجام فرهيختگان سنتگرا با تلاش هاى فراوان مانع پياده شدن اين ايده شده و از خط و زبان كهن و ريشه دار چينى حراست كردند.
ورود به بازار جهانى
اگرچه هزاران علايم نوشتارى ودشوارى تلفظ، زبان چينى را يكى از سخت ترين زبان هاى دنيا براى يادگيرى كرده و زبان شناسان آن را در گروه چهار زبان هاى سخت دنيا قرارداده اند. (۲) و تا چند دهه پيش كسى جرأت و رغبتى براى يادگيرى آن از خود نشان نمى داد. اما امروزه اين دشوارى ها نه تنها نتوانسته مانع گرايش وتمايل ميليون ها نفر در سراسر جهان براى يادگيرى اين زبان شود، «توسعه اقتصادى چين طى دو دهه گذشته» و «حضور فعال سرمايه گذاران خارجى در اين كشور» و «اتخاذ سياست درهاى باز از سوى دولتمردان چينى» نيز موجب شده اين زبان دشوار و مهجور، در قرن بيستم و يكم در آستانه تبديل شدن به يك زبان بين المللى قرار گرفته و براى جهانى شدن و همدوش شدن با زبان انگليسى، زمينه سازى كند. افزايش سرسام آور زبان آموزان چينى در سراسر جهان و ايجاد كرسى هاى تدريس آن در دانشگاه هاى معتبر شرق و بويژه غرب و سرازير شدن سالانه دهها هزار دانشجوى خارجى به چين به منظور يادگيرى زبان و فرهنگ چينى، گواه روشن اين واقعيت است.
براساس آمار منتشر شده در وزارت آموزش چين، هم اكنون بيش از ۳۰ ميليون نفر در سراسر جهان و در سطوح مختلف از مدارس ابتدايى و متوسطه گرفته تا دانشگاه ها و مراكز علمى - پژوهشى ، سرگرم يادگيرى زبان چينى هستند. (۳) طبق اين آمار در حال حاضر بيش از ۲۵۰۰ دانشگاه در يكصد كشور جهان اقدام به راه اندازى كرسى هاى آموزش زبان چينى كرده ودر انگلستان و آمريكا هزاران مدرسه ابتدايى و متوسطه زبان چينى را در زمره زبان هاى انتخابى دانش آموزان قرار داده اند(۴) و در شرق آسيا بيش از بيست هزار معلم به امر آموزش زبان چينى به داوطلبان اشتغال دارند كه اين مقدار پاسخگوى خيل داوطلبان نيست. (۵)
وزارت آموزش چين سالانه علاوه بر اعزام صدها معلم داوطلب براى تدريس زبان چينى به ديگر كشورها، دانشجويان چينى شاغل به تحصيل در كشورهاى خارجى و يا زبان آموختگان همان كشورها را به كار گرفته تا بتواند بخشى از نياز سيل مشتاقان به يادگيرى زبان چينى را پاسخ دهد. اين وزارتخانه كه از سال ۱۹۵۱ مسؤوليت آموزش زبان چينى به علاقه مندان خارجى را برعهده گرفت، در سال ۱۹۹۸ جهت ايجاد وحدت رويه در سيستم آموزشى و متون درسى و برگزارى آزمون يكسان و صدور گواهينامه معتبر براى زبان  آموختگان، اقدام به برگزارى آزمون سراسرى تحت عنوان «آزمون مهارت زبان چينى» (HSK) همچون آزمون سراسرى تافل كرد. اين آزمون در سال ۲۰۰۴ در ۱۵۱ حوزه امتحانى در ۳۴ كشور جهان به صورت همزمان براى بيش از ۹۰ هزار زبان آموز برگزار و گواهينامه معتبر كسب مهارت در زبان چينى براى آنان صادر شد. (۶)
طبق آمار منتشر شده در وزارت آموزش چين، ميزان داوطلبان شركت كننده در آزمون بين المللى HSK سالانه ۴۰ درصد رشد داشته است. (۷) در حالى كه در سال ۲۰۰۴ تنها بيش از ۸۶ هزار دانشجوى خارجى براى تحصيل در رشته زبان و ادبيات و فرهنگ چينى، در بيش از ۳۰۰ دانشگاه اين كشور ثبت نام به عمل آورده اند.
موج فراگيرى زبان چينى و يا به تعبير ديگر، تب چينى آموزى، در سراسر دنيا اين ايده را در بين برخى از تحليلگران به وجود آورده است كه با توجه به موج مهار نشدنى توسعه اقتصادى چين طى دودهه گذشته، امكان جهانى شدن زبان چينى نيز غيرمحتمل نخواهد بود. زبانى كه هم اكنون مورد استفاده يك چهارم جمعيت دنيا است و اقتصاد آن قدرت هاى بزرگ اقتصادى و توليدى و تجارى جهان را به چالش كشيده و آنها را وادار كرده در مقابل توليد انبوه و ارزان قيمت كالاهاى چينى زانو زده و يا به نحوى با آن كنار بيايند.
در حال حاضر جهان به اين واقعيت پى برده است كه در آينده ناچار به توسعه روابط اقتصادى و همكارى هاى تجارى و سياسى و فرهنگى با چين است و براى منطقى كردن اين روابط نيازمند تفاهم و گفت وگو و شناخت روحيات و زبان و فرهنگ مردم اين كشور است. از اين رو از اواخر قرن گذشته و به ويژه اوايل قرن جارى به زمينه سازى انجام اين گفت وگو از طريق يادگيرى زبان و فرهنگ چينى پرداخته و با اعزام سالانه دهها هزار دانشجو به چين، مقدمات اين تبادل را فراهم ساخته است. هم اكنون تعداد زيادى از سفرا، ديپلمات ها، تجار ، مسؤولان پروژه ها و مديران اجرايى شركت هاى بزرگ بين المللى كه در چين كار مى كنند را همين فارغ التحصيلان و دانش آموختگان و زبان آموزان چينى كشورهاى سرمايه گذار تشكيل مى دهند. آنان به دليل تسلط به زبان چينى و آشنايى با فرهنگ و خلقيات و روحيات اجتماعى مردم اين كشور، به راحتى با مسؤولان و مقامات عالى رتبه و تكنسين ها و كارشناسان و حتى كارگران چينى به زبان خودشان صحبت كرده و ارتباط برقرار مى كنند. طرف هاى چينى نيز بدليل ناآشنايى با زبان خارجى از اين امر كه كار آنان را آسانتر ساخته است، استقبال كرده و هر دو طرف از اين قضيه سود مى برند. (۸)
سياست هاى دولت چين براى جهانى كردن زبان چينى
از ديد دولت چين، فراگير شدن آموزش زبان چينى در جهان از يكسو به گسترش فرهنگ سنتى و تمدن كهن و زبان و ادبيات چين و شناخته شدن بهتر اين كشور در جهان و نيل به هدف تنوع فرهنگى مى انجامد و از سوى ديگر موفقيت تجارى و اقتصادى و گسترش مبادلات كالاهاى توليدى چين را در دنيا در پى خواهد داشت. (۹) دولت چين براى نيل به اين اهداف برنامه ريزى هايى صورت داده است كه اين تجربه ها مى تواند براى جمهورى اسلامى ايران نيز در زمينه توسعه زبان و ادبيات فارسى مفيد فايده باشد.
از جمله فعاليت هاى دولت چين ايجاد گروه دولتى آموزش زبان چينى به عنوان يك زبان خارجى بوده است كه در واقع مسؤوليت اصلى سياست گذارى ، حمايت، هدايت وتأمين مواد آموزشى و كمك آموزشى فراگيرى زبان چينى در خارج از كشور را به عهده داشته و زير نظر شوراى دولتى چين فعاليت مى كند. اصلاح روش هاى آموزشى، سيستم هاى برگزارى آزمونهاى بين المللى، سهل الوصول و كاربردى كردن آنان و استفاده از روشها و فن آورى نوين و بررسى و مطالعه سيستم هاى موفق آموزش زبان دنيا از جمله TOFEL و IELTS و الگوگيرى از آنان براى بهبود روشهاى تدريس و كتابهاى آموزشى (۱۰) از ديگر اقدامات دولت چين بود. آنان با برگزارى كلاس ها و آزمون هاى كوتاه مدت ويژه براى شاغلان در امر تجارت با چين، گردشگران و دانش آموزان (۱۱) و همچنين با تهيه و تدوين و انتشار كتاب و ساير موارد آموزش زبان چينى به آن دسته از زبان هاى زنده دنيا كه بيشترين داوطلبان فراگيرى زبان چينى را دارد (وتاكنون كتابهاى آموزشى مذكور به زبان هاى انگليسى، فرانسوى، آلمانى، روسى ، ژاپنى ، اندونزيايى، كره اى ، اسپانيايى و عربى چاپ و منتشر شده است) (۱۲) به توسعه زبان و ادبيات چينى پرداختند.
شوراى دولتى چين نيز براى تقويت گسترش زبان چينى در خارج از كشور، به عنوان عامل مهمى در توسعه مبادلات فرهنگى و تجارى برنامه هايى و اقداماتى را شروع كرده است(۱۳) از جمله مؤسسه  غيرانتفاعى «كنفوسيوس» را در خارج از كشور تأسيس كرد. مهمترين وظيفه اين مؤسسه گسترش زبان و فرهنگ چينى در جهان است. دولت در نظر دارد تا سال۲۰۱۰ بيش از يكصد مؤسسه از اين قبيل را در سراسر جهان تأسيس كند. البته تاكنون نيز با همكارى دانشگاههاى معتبر جهان بيش از ۲۷مؤسسه دركشورهايى همچون كره جنوبى، آمريكا، فرانسه، آلمان، انگليس و ژاپن داير كرده است.
توسعه و بهبود برنامه ها و نرم افزارهاى آموزشى نوين چند رسانه اى همچون «chengo Chinese« و »Great Wall Chinese» و ارسال آن به مراكز مختلف آموزش زبان چينى در سراسر جهان ديگر اقدام شوراى دولتى چين براى تقويت و گسترش زبان چينى بوده است. در حال حاضر بيش از ۱۵هزار مدرسه در سراسر آمريكا از طريق اينترنت از برنامه هاى آموزشى «Great Wall Chinese» استفاده مى كنند.
كمك به اجرا و توسعه برنامه آموزشى Advanced Placement در ۲۵۰۰ دانشگاه و مركز آموزش عالى آمريكا در سال۲۰۰۶ ميلادى، كمك به اجرا و توسعه پروژه «تدريس داوطلبانه زبان چينى توسط معلمان بين المللى» و «هماهنگى براى صدور گواهينامه بين المللى شايستگى تدريس زبان چينى» براى علاقه مندان به تدريس اين زبان در سراسر جهان، بهبود كيفيت سؤالات امتحانى و برگه هاى آزمون بين المللى HSK و تأمين كتابهاى آموزشى و وسائل كمك آموزشى مراكزى كه به آموزش زبان چينى مى پردازند از ديگر اقدامات شوراى دولتى چين بوده است.
ضمن آنكه توسعه و تجهيز كتابهاى دانشگاهها و مراكزى كه به آموزش زبان چينى مبادرت مى ورزند، تأمين اساتيد مورد نياز اينگونه مراكز از بين داوطلبان تدريس زبان چينى، برگزارى اولين كنفرانس بين المللى آموزش زبان چينى در خارج از چين (كه در ماه ژوئيه با حضور بيش از ۳۰۰نفر از معلمان با تجربه و محققان و مدرسان زبان چينى از هفتاد كشور جهان در شهر پكن برگزار شد و در آن به بحث و بررسى موضوعاتى از قبيل «ارتباطات چند فرهنگى و نياز به يادگيرى زبان چينى»، «يافتن مكانيزم عملى براى آموزش و فراگيرى زبان چينى در عصر جديد» و «چشم انداز توسعه آموزش زبان دوم در جهان در قرن بيست و يكم» پرداختند) (۱۴) و تأسيس مركز پژوهش هاى چين شناسى در خارج توسط فرهنگستان علوم اجتماعى چين در سال۲۰۰۴ را نبايد فراموش كرد.
دولت چين در اين راستا سعى كرده است با فراهم كردن زمينه مناسب در دانشگاههاى مختلف داخل چين تعداد هر چه بيشترى از دانشجويان خارجى را جذب كند و با استفاده از درآمد هنگفت آن براى گسترش زبان چينى بكوشد. به نحوى كه روند رو به رشد پذيرش دانشجويان خارجى، موجب ايجاد مؤسسات مختلف رسمى فراوان براى جذب دانشجويان خارجى شده و اغلب با همكارى دانشگاههاى معتبر چينى به صورت گروهى با داير كردن نمايشگاههاى آموزشى در كشورهاى مختلف و ارائه تسهيلات و اطلاعات، به جذب دانشجو مى پردازند و از اين طريق درآمد ارزى فراوانى براى دانشگاهها جذب و كم كم بخش صنعت آموزشى در حال شكل گيرى است. براساس آمار منتشر شده در وزارت آموزش چين از سال۱۹۹۲ تا ۲۰۰۴ بيش از ۵۶۰هزار دانشجوى خارجى در ۳۰۰دانشگاه چينى به تحصيل اشتغال داشته اند كه ۸۶ هزار نفر آنان در سال۲۰۰۴ ثبت نام كرده اند. (۱۵) قابل ذكر است پس از حاكميت حزب كمونيست در چين و آغاز پذيرش دانشجويان خارجى در دانشگاههاى اين كشور تاكنون، كمتر از ۱۵۰نفر دانشجوى ايرانى به صورت بورسيه و آزاد در چين تحصيل كرده اند. اين در حالى است كه بيش از ۲۵هزار دانشجوى كره جنوبى به حال تحصيل در دانشگاههاى چين علاقه نشان داده اند و تنها در دانشگاه پكن ۱۵۰۰دانشجوى كره اى در حال تحصيل هستند. (۱۶)
در كل براساس اخبار منتشر شده در سايت خبرگزارى شين هوا (مورخ۲۳ماه ژوئيه۲۰۰۵) دولت چين طى دو سال گذشته بيش از ۲۰۰ميليون دلار براى گسترش زبان چينى در خارج از كشور هزينه كرده است.
جايگاه زبان چينى در جمهورى اسلامى ايران
با وجود روابط تاريخى ديرينه بين ايران و چين كه جاده قديم ابريشم زمينى و دريايى در هزاره هاى گذشته نماد آن محسوب مى شود و با وجود ميزان بالاى مبادلات تجارى بين دوكشور (بيش از ۷ميليارددلار در سال گذشته) (۱۷)، در حال حاضر مسؤولان و سياستگذاران جمهورى اسلامى ايران در اين زمينه توجه كافى را مبذول نكرده و از ساير رقبا عقب مانده اند. در حال حاضر تعداد افرادى كه در ايران به زبان چينى آشنا هستند و در دستگاه سياست خارجى ما مشغولند كمتر ازنصف انگشتان يك دست است و در دستگاههاى اقتصادى و تجارى هم تعداد چنين افرادى نزديك به صفر است. تعداد دانشجويان ايرانى شاغل به تحصيل در چين اعم از بورسيه وآزاد نيز كمتر از تعداد دانشجويان كشورهاى دسته چندم جنوب آسيا است. بخش غيردولتى هم كه هنوز به صورت سنتى با چين مراوده بازرگانى دارد و به دليل عدم آينده نگرى، خود را از سرمايه گذارى در اين زمينه بى نياز مى داند. اغلب تجار ايرانى در سفر به چين فارسى آموختگان چينى را به چينى آموختگان ايرانى ترجيح مى دهند. (۱۸) كه خدا مى داند در اين بين چقدر كلاه بر سر آنان گذاشته مى شود و تاوان آن را مصرف كنندگانى ايرانى مى پردازند.
تنها دانشگاهى كه در آن زبان چينى تا سطح ليسانس آموزش داده مى شود، دانشگاه شهيد بهشتى است كه طى بيش از ۸سال پس از تأسيس كرسى زبان چينى، قريب به يكصدنفر دانشجوى رشته زبان و ادبيات چينى فارغ التحصيل داشته است كه به جز چندنفر، بقيه را پس از اتمام دروس به امان خدا رها كرده و شايد به حق اشتغال و استفاده مناسب از اين نيروها را خارج از حوزه وظايف و مسؤوليت خود مى داند.
اين دانشگاه از نظر تربيت استاد و كادر آموزشى مجرب نيز وضعيت مطلوبى ندارد و معلم اعزامى از چين به دليل پايين بودن سطح علمى نتوانسته اين تنها مركز رسمى آموزش زبان چينى را در ايران فعال سازد. در كنار بخش زبان چينى به همت مسؤولان دانشگاه يك مركز چين شناسى نيز داير شده كه صرفاً نام مركز را يدك مى كشد و تاكنون هيچ نوع فعاليت علمى و پژوهشى قابل ملاحظه اى از آنان مشاهده نشده است. فارغ التحصيلان اين شته خود نيز به دلايل مختلف تاكنون نتوانسته اند تشكل منسجمى براى بهره ورى مناسب از توانايى هاى خود ايجاد كنند و هر كدام در گوشه اى يا بيكار بوده و يا به شغل هاى غيرمرتبط با رشته تحصيلى خود پرداخته اند. (۱۹)
همه اين نابسامانى ها در حالى است كه رابطه تاريخى گذشته بين ايران و چين، مشتركات فرهنگى، ديدگاههاى مشترك منطقه اى وجهانى، حجم مبادلات تجارى، همسويى در سياستهاى بين المللى وچشم انداز آينده روابط بين دو كشور، فراتر از اين ميزان را مى طلبد. حتى چينى ها هم در زمينه تربيت نيروهاى فارسى دان و استفاده از نيروهاى تربيت شده در اين زمينه از ما جلوتر هستند. در حال حاضر در چهار دانشگاه چين رشته زبان و ادبيات فارسى تا سطح ليسانس و در دانشگاه پكن تا مقطع فوق ليسانس داير است و تاكنون بيش از سيصدنفر در اين رشته از دانشگاههاى پكن، زبانهاى خارجى شانگهاى و لويانگ فارغ التحصيل شده و هيچ كدام از آنان نيز بيكار نيستند و همگى در بخشهاى مختلف دولتى اعم از سياست خارجى، بازرگانى، مطبوعات و رسانه اى، نظامى و انتظامى كه به نحوى با مناطق فارسى زبان دنيا (ايران، افغانستان، تاجيكستان) مرتبط هستند به كار گمارده شده اند و در بخشهاى علمى و پژوهشى نيز دهها جلد كتاب از جمله هفت مورد از شاهكارهاى ادبى ايران را تأليف و ترجمه و منتشر ساخته اند كه همت بلند آنان جاى تقدير و تشكر دارد.(۲۰)
به نظر مى رسد براى عقب ماندن از قافله جهانى لازم است در خصوص فراگيرى زبان چينى در حد و اندازه مورد نياز بخشهاى مختلف كشور سرمايه گذارى و در اين زمينه از امكانات و تسهيلاتى كه دولت چين در اختيار اين نوع مراكز آموزشى قرار مى دهد استفاده شود. از نيروهاى فارغ التحصيل در اين رشته در بخشهاى مختلف سياسى، فرهنگى و بويژه اقتصادى و بازرگانى استفاده به عمل آيد و متناسب با سطح روابط بين دوكشور به تربيت نيروهاى مورد نياز پرداخته شود. بخشها و مراكز پژوهشى و تحقيقاتى كشور پديده چين معاصر، توسعه اقتصادى، توسعه فرهنگى، راههاى رسيدن به اين جايگاه، تاريخ و ادبيات و فرهنگ سنتى، اخلاقيات و روحيات و ارزشهاى فرهنگى اجتماعى، تحولات سريع و فزاينده اين كشور را مورد تحقيق و پژوهش قرار داده و مشتركات فرهنگى گذشته و راههاى مشترك فراروى آينده بين دوكشور در سطح دو جانبه، منطقه اى و جهانى را مشخص و از توانايى هاى دوطرف براى بهبود روابط دوجانبه و تأثيرگذارى در سطح بين المللى استفاده نمايند. ايران و چين در خيلى از زمينه ها سرنوشت مشتركى داشته و بيش از آن در آينده راه مشتركى دارند كه بايد بپيمايند. طى اين مسير بدون شناخت از يكديگر و بدون همكارى فكرى و فرهنگى دشوار خواهد بود و پرداختن به اين امور منافع هر دو كشور را در پى خواهد داشت و مبادله تجارب ذيقيمت ودستاوردهاى به دست آمده در هر دوكشور هزينه و راه رسيدن به اهداف و منافع دوطرف را كاهش خواهد داد.
پى نوشتها:
۱- داريوش آشورى، نگاهى به سرزمين، تاريخ، جامعه و فرهنگ چين از ديرينه ترين روزگار تا پايان سده نوزدهم.
۲- روزنامه چاينا ديلى ۱۹ژوئيه۲۰۰۵
۳- خبرگزارى شين هوا ۱۵ژوئن ۲۰۰۵
۴- روزنامه چاينا ديلى ۱۹ژئن ۲۰۰۵
۵- خبرگزارى شين هوا ۱۵ژوئن ۲۰۰۵
۶- روزنامه چاينا ديلى ۱۹ژوئن ۲۰۰۵
۷- خبرگزارى شين هوا ۱۵ژوئن۲۰۰۵
۸- مشاهدات حضورى از سال۱۳۷۹ تا ۱۳۸۴ (به عنوان رايزن فرهنگى)
۹- روزنامه چاينا ديلى ۱۹ژوئن۲۰۰۵
۱۰- همان
۱۱- خبرگزارى شين هوا ۱۵ژوئن۲۰۰۵
۱۲- روزنامه چاينا ديلى ۲۳ژوئيه۲۰۰۵
۱۳- خبرگزارى شين هوا ۱۵ژوئن۲۰۰۵
۱۴- همان
۱۵- نشريه چاينا نيوز ۱۵مارس۲۰۰۳
۱۶- مشاهدات حضورى از سال۱۳۷۹ تا ۱۳۸۴ (به عنوان رايزن فرهنگى)
۱۷- مصاحبه سفير جمهورى اسلامى ايران با خبرگزارى شين هوا ۲۱ژوئن۲۰۰۵
۱۸- مشاهدات حضورى از سال۱۳۷۹ تا ۱۳۸۴ (به عنوان رايزن فرهنگى)
۱۹- گفت وگوى حضورى با تعدادى از فارغ التحصيلان رشته زبان چينى دانشگاه شهيد بهشتى
۲۰- مشاهدات حضورى از سال۱۳۷۹ تا ۱۳۸۴ (به عنوان رايزن فرهنگى)۲