مريم ستوده
زرد... سفيد... نارنجى! درست مثل خود زندگى... به آسمان ابرى و گرفته نزديك غروب،با بوق كشدار اتومبيل هايى كه پشت چراغ قرمز صف كشيده اند... و راننده هايى كه ثانيه هاى معكوس را مى شمارند،تصوير تاكسى هاى زرد،سفيد و نارنجى را هم اضافه كنيد...تاكسى هاى هميشه خيابان هاى شلوغ شهر با راننده هايى خسته!تاكسى ها شايد آخرين تصوير از خيابان هاى خاكسترى شهر در ذهن شما باشند،اما باور كنيد،آنها هم مى توانند سوژه يك گزارش شوند،درست مثل خود زندگى!
براى جماعت راننده تاكسى سخت ترين كار دنيا همين رانندگى است؛تاكسى دارى در شهرهاى شلوغ و پر رفت و آمد...آنها چهره هاى آشناى خيابان هاى شهر هستند؛انگار كه طالع شان گره خورده باشد با طالع خيابان...براى آنها كار يعنى ترافيك،بوق و شلوغى!بين تمام اين كلمات دوست نداشتنى «سرعت» رؤياى هميشه آنهاست؛ رؤيايى كه در خيابان هاى شهر رنگ كهنگى گرفته است...داخل جعبه هاى چهار چرخ زرد، سفيد و نارنجى، جماعت راننده خيلى زود از رؤيا بيرون مى آيند...حالا ديگر «كار» تنهادغدغه آنهاست براى گذران زندگى،حتى اگر خودشان هم نخواسته باشند رؤياهايشان پوست انداخته اند.رنگ عوض كرده اند...
سعيد.ك را شايد همين رؤيا ،پابند خيابان هاى شلوغ تهران كرد.دليل هرچه كه بود،حالا ۱۴ سال است كه چرخ هاى تاكسى او شبها با طعم آسفالت خيابان آزادى به خواب مى روند:« ۵سال بود كه از سربازى آمده بودم،كار پيدا نمى كردم.دوست پدرم گفت كه براى تاكسى گرفتن درخواست بدهيم...گفتم اين راه را هم تجربه كنم...كلاً رانندگى را دوست داشتم...چندماهى طول كشيد،تا اينكه اواخر بهار تاكسى دار شدم.»
خرداد امسال كه بيايد،سعيد پانزدهمين بهار عمرش را پشت فرمان تاكسى تمام مى كند...او حالا فرعى هاى خيابان هاى تهران را بهتر از هر كسى مى شناسد...همانقدر كه تاكسى قديمى اش،حفره هاى روى آسفالت خيابان ها را!
با اينحال براى سعيد،تنها صراط مستقيم تهران مساوى است با مسيرميدان آزادى تا امام حسين:« آنقدر توى اين مسير رانندگى كرده ام كه بيشتر مسافرهاى ثابت را مى شناسم...آنهايى كه محل كارشان فردوسى است و پشت چراغ قرمز ميدان پياده مى شوند...آنهايى كه تا خود امام حسين بى هيچ حرفى مى نشينند و صفحه هاى روزنامه ها را ورق مى زنند...»
آدم هايى كه روزنامه مى خوانند،به پياده رو هاى شلوغ و ويترين رنگارنگ مغازه ها چشم مى دوزند و البته،حرف مى زنند!اينجاست كه خيلى ها مى گويند حرف هايى كه درون تاكسى زده مى شوند ،نشانه اى از افكار عمومى يك جامعه هستند...شايد ضرب المثل قديمى «مشت نمونه خروار »داخل اجتماع كوچك تاكسى بيشتر از هميشه معنا پيدا كند...اما بحث هاى بين جماعت مسافر با راننده هاى پشت فرمان هميشه ادامه دارد...بحثى داغ كه حرارت خود را از وقايع و رويداد هاى زنده اجتماع مى گيرد...حالا شايد بتوان گفت اگر تاكسى ها نبودند زندگى چيزى كم داشت!
زنان پشت فرمان تاكسى هاى شهرى
شنيدن اين خبر براى بسيارى از بانوان تهرانى مايه خوشحالى است؛ زنانى كه بارها با مشكلات و مصائب تاكسى سوارى برخورد كرده اند؛ تجربه هايى ناخوشايند كه اميدوارند تكرار نشود!
مديرعامل اتحاديه سازمان هاى تاكسيرانى شهرى كشور، مى گويد: در آينده زنان با الگوبردارى از آژانس هاى ويژه بانوان، وارد ناوگان تاكسيرانى درون شهرى خواهند شد.
جواد صادقى مجد، مديرعامل اتحاديه سازمان هاى تاكسيرانى شهرى كشور، مى افزايد: در حال حاضر طرح ورود زنان به ناوگان تاكسيرانى درون شهرى به صورت پايلوت در تهران در حال بررسى است. وى، با بيان اينكه در حال حاضر ۱۰۰ دستگاه تاكسى با راننده زن وارد ناوگان حمل و نقل درون شهرى تهران شده اند، ادامه مى دهد: اين طرح هيچ گونه محدوديت قانونى ندارد و زنان به هر ميزان كه متقاضى باشند، مى توانند پس از تصويب طرح وارد ناوگان شوند. صادقى مجد خاطرنشان مى كند: اين طرح ها براى برخى از مكان ها نظير سرويس مدارس دخترانه داراى اولويت است و ثبت نام براى آن شروع شده، ولى هنوز هيچ اقدام عملى صورت نگرفته است. او همچنين مى افزايد: فرمانداران، شهرداران و مسؤولان استان ها بايد به اين امر توجه كرده، مزاياى آن را مدنظر قرار داده و براى تسهيل ورود زنان به ناوگان تاكسيرانى شهرى، تلاش هاى لازم را انجام دهد.
مديرعامل سازمان مديريت و نظارت بر تاكسيرانى شهر تهران از انتخاب ۱۰۰ نفر از بانوان واجد شرايط متقاضى براى فعاليت در بخش تاكسيرانى شهر تهران خبر مى دهد.اميرمحمود دهلوى مى گويد: اين رانندگان تا پايان امسال با كار بر روى تاكسى هاى بى سيم فعاليت خود را در سطح شهر تهران آغاز خواهند كرد. او با اشاره به شرايط تأييد صلاحيت بانوان علاقه مند متقاضى حضور به عنوان راننده تاكسى، مى گويد: متأهل و متعهد بودن، نداشتن سوء پيشينه، سلامت جسمى، روانى و اخلاقى و ... از جمله شرايط گزينش بانوان متقاضى احراز اين شغل است.
و اما نحوه فعاليت رانندگان زن: اين رانندگان مانند ساير رانندگان تاكسى هاى بى سيم بوده و مسافران آنها نيز صرفاً زنان و كودكان و دانش آموزان مدارس هستند.
به هرحال اين بحث كه با استقبال زنان تهرانى مواجه شده ،بازتاب هاى مختلفى بين مسؤولان داشته است. دكتر نسرين سلطانخواه رئيس مركز امور زنان و خانواده در خصوص زنان راننده تاكسى مى گويد: با توجه به اين كه بسيارى از سرويس گيرندگان از آژانس ها زن بوده و از سوى ديگر برخى از زنان سرپرست خانوار فاقد مهارت براى امرار معاش خود هستند، يكى از راهها براى اين زنان اشتغال در اين شغل مى تواند باشد و اين بحث يك عرصه است كه اگر زنان آمادگى داشته باشند، مشكلى وجود ندارد. وى در ادامه مى افزايد: در بحث رانندگان زن تاكسى اين افراد در خط هاى امن كه مسير رفت و برگشت مشخصى دارد مشغول خواهند بود، كما اين كه تاكسى هاى آنها مجهز به سيستم رديابى است تا امنيت آنها تضمين شود.
با اين حال زنان راننده براى تأمين مخارج زندگى به اين شغل روى مى آورند نه براى مطرح شدن در مطبوعات اما با اين تفاسير هيچگونه حمايتى از آنها صورت نمى پذيرد. اولين گروه زنان تاكسيران كشور از سال ۱۳۸۲ فعاليت خود را در شهر كرج آغاز نمودند كه از همان ابتدا با مشكلات فراوانى مواجه شدند. .مريم شاه مرادى، اولين زن تاكسيران كشور درباره شغل خود به خبرنگار مهر مى گويد :« از ساعت ۶ صبح تا ۱۰ شب خارج از منزل مشغول كار هستيم تا بتوانيم وضعيت مالى خود را سامان دهيم و اين كار را براى تأمين معاش خانواده انجام مى دهيم.» او ضمن اينكه خواستار بيمه شدن زنان راننده است، مى افزايد : «اكثر مردان راننده دو شغله هستند اما اين امر براى زنان مقدور نيست و اگر از صبح تا شب كار كنيم نمى توانيم از لحاظ مالى خانواده مان را تأمين كنيم و بيمه كردن راننده هاى زن مى تواند مقدارى از فشارهايى را كه بر زن سرپرست خانوار تحميل مى شود كم كند.»
خانم سيرگانى ديگر تاكسيران كرجى نيز مى گويد:«حمايتى از زنان راننده صورت نمى گيرد مثلاً مردان به سرعت مى توانند خط تاكسى دريافت كنند، ولى من بعد از پنج ماه نتوانسته ام خط تاكسى بگيرم.»
او درباره ديدگاه جامعه مى گويد: «در برخى مسيرها كه از بافت فرهنگى مناسبى برخوردار است رفتارها نيز مناسب است اما در مسيرهايى نيز نحوه برخورد افراد بسيار تأسفبار است.»
سيرگانى عقيده دارد اگر خط ويژه بانوان راه اندازى شود و در آن خط، تمام راننده ها زن باشند از يك سو امنيت افزايش مى يابد، اما از سوى ديگر محدوديت هايى ايجاد مى شود كه به تبع آن با كاهش درآمد مواجه خواهيم شد. او با تأكيد بر اينكه جزو اولين زنان راننده كشور است، تصريح مى كند: « با تمام تلاش هاى صورت گرفته، مشكلات ما همچنان باقى است.» مديرعامل سازمان تاكسيرانى كرج نيز مى گويد: از دو سال گذشته بانوان كرجى در حوزه حمل و نقل بويژه تاكسيرانى فعاليت خود را آغاز كردند و در حال حاضر ۴۸ زن در اين شهرستان صاحب تاكسى هستند كه از اين تعداد ۱۵ نفر به عنوان راننده تاكسى مشغول جابه جايى مسافران درون شهرى هستند. عبدالله شجاعى خاطرنشان مى كند: با توجه به شرايط فيزيكى و روحى زنان سعى شده خطوطى را در اختيار آنان قرار دهيم كه از نظر بافت فرهنگى و طول مسير مناسب با شرايط آنان باشد.وى مى افزايد : در حال حاضر در سازمان تاكسيرانى موضوع زنان راننده بسيار با اهميت است و بر اساس آيين نامه اجرايى تنها زنان متأهل و زنان سرپرست خانوار مى توانند مجوز تاكسى دريافت كنند.
افسانه تاكسى هاى پرنده
اين افسانه حقيقت دارد! بحث حضور «هلى تاكسى» ها در آسمان كشور درحالى مطرح شده است كه اين تاكسى هاى پرنده مدت هاست در كشورهاى ديگر به جابه جايى مسافر مى پردازند. براى مسافرانى كه از ترافيك و صداى ناهنجار بوق اتومبيل ها در عذاب بوده اند،«هلى تاكسى ها» شايد تحقق يك رؤيا باشند؛چون بسيارى از آنها هميشه در اوج ترافيك چشمى هم به پهنه گسترده آسمان بالاى سرشان داشته اند؛آسمان خلوت بدون ترافيك!براى جماعت مسافر هلى تاكسى ها شايد وسيله اى باشند براى تحقق رؤياى «زود و راحت رسيدن»! در هرحال بحث هاى مختلف پيرامون حضور اين تاكسى هاى پرنده در آسمان همچنان ادامه دارد؛اولين مسير فعلاً مسير طولانى تهران - فرودگاه امام خمينى است.
نورالله رضايى نياركى دراين خصوص به خبرگزارى فارس مى گويد: تاكنون سازمان خدمات هلى كوپترى و چند شركت ديگر تقاضاى انتقال مسافران را از فرودگاه امام(ره) به نقاط مختلف شهر ارائه داده اند كه اين درخواست ها توسط سازمان هواپيمايى كشورى درحال بررسى است. او درباره مشكلات اجراى اين طرح مى افزايد: مشكل اساسى دراين زمينه عبور هلى تاكسى ها از روى مناطق مسكونى است كه به هيچ وجه مورد تأييد سازمان نمى باشد.سرپرست سازمان هواپيمايى كشورى تصريح مى كند: هلى كوپترها بايد از روى بزرگراه ها يا محيط هاى بازمانند رودخانه ها عبور كنند تا مزاحمتى براى ساكنان فراهم نشود. او مى افزايد: انجام پرواز هلى كوپترها از روى فضاهاى نظامى نيز بايد در كميته دائمى فضاى كشور مورد بررسى قرارگيرد. نياركى ادامه مى دهد: هرشخص حقوقى با تهيه سه فروند هلى كوپتر حداقل دو موتوره مى تواند براى دريافت مجوزهاى لازم از سازمان هاى هواپيمايى كشورى اقدام كند. سرپرست سازمان هواپيمايى كشورى درباره هزينه هلى تاكسى ها مى گويد: اين هزينه هنوز به طور كامل برآورد نشده است ولى به احتمال زياد براساس طول مسير تعيين خواهدشد.
سرپرست سازمان هواپيمايى كشورى ،همچنين مى گويد:قيمت هلى تاكسى(هلى كوپتر كوچك) و اير تاكسى(هواپيماى كوچك) مناسب بوده و حتى ارزش آنها بسيار كمتر از خودروهاى در حال تردد در كشور است.
نورالله رضايى نياركى با بيان اينكه تهران مى تواند پذيراى ۱۰ فروند هلى تاكسى باشد، تأكيد مى كند: باتوجه به اينكه پروازهلى تاكسى ها در آسمان تهران و يا ديگر شهرها در چارچوب قانون، نوعى فعاليت هوانوردى است، از اين رو هيچ مشكلى از لحاظ مجوز ندارد.
وى با اشاره به اينكه هم اكنون هلى تاكسى هاى ارزان قيمت در جهان وجود دارد، مى افزايد: رابينسون،۲۲ هلى كوپتر دو نفره است كه توانايى پرواز از تهران به نوشهر را دارد و قيمت آن ۷۰ هزار دلار است. اين درحاليست كه قيمت بسيارى از خودروهاى در حال تردد بيش از ۷۰ هزار دلار برآورد شده است. نياركى با اعلام اينكه هم اكنون تعدادى مجوز هواپيماى شخصى را گرفته اند، تصريح مى كند: از اين نوع هواپيما مى توان درمسيرهاى كوتاه نظير تهران- سمنان و تهران - اراك استفاده كرد.
داستان تكرارى كرايه ها
براى زود و راحت رسيدن،تاكسى ها به عنوان اولين گزينه در شهرهاى جديد مطرح شدند.اما مدت هاست كه دستيابى به اين خودرو ناوگان عمومى به كارى سخت و طاقت فرسا تبديل شده است!
پيدا كردن يك تاكسى خالى،كه احياناً مقصدش با مسير پيشنهادى شما يكى باشد،گاهى آنقدر كلافه كننده مى شود كه ترجيح مى دهيد پياده خيابان هاى شهر را طى كنيد.قبل از هر گله و شكايتى پيرامون كمبود تاكسى حرف هاى مديرعامل تاكسى رانى تهران را بخوانيد: براى تأمين نيازهاى جامعه به خودروهاى سوارى جهت جابه جايى مسافر، آن بيست و پنج درصد (سوارى هاى شخصى مسافركش) و مورد نياز بايد تحت نظارت سازمان تاكسيرانى قرار بگيرند تا مردم نيز از يك وسيله مطمئن و رانندگان داراى پرونده و گزينش شده در سازمان از امنيت اجتماعى با ضريب بيشتر برخوردار شوند. سازماندهى سوارى هاى شخصى مسافركش يكى از كارهاى سازمان تاكسيرانى است كه مى بايد انجام شود كه اين امر در حال حاضر در جريان است؛ پذيرش و عضوگيرى با داشتن شرايط مورد نظر و ضوابط سازمان و سپس به كارگرفتن در جاهاى لازم. چنين اتفاقى، كمبود تاكسى در شهر تهران را برطرف مى كند.
دهلوى در ادامه مى افزايد:بحث تبديل به احسن و كم كردن عمر فرسودگى ناوگان يكى از مهمترين اقدامات سازمان است كه الان مورد پيگيرى است. ما به دنبال آن هستيم كه خودروهاى فرسوده از رده خارج و خودروهاى نو جايگزين شوند. برطبق برنامه تدارك شده، بيست درصد از اين نياز را تا آخر سال ۸۴ نوسازى و وارد سيستم خواهيم كرد. اين برنامه به عنوان يك سياست در سالهاى آينده هم انجام خواهد شد.در همين راستا حركت ديگر در شرف انجام، تحقيق و بررسى براى كارا كردن سيستم خطوط تاكسيرانى و افزايش جابه جايى هاست. در اين ارتباط به منظور رفع موانع و كاستى ها دنبال جايگزين كردن عملى خودرو «ون» با ظرفيت ۱۱ _ ۱۰ نفره هستيم، شهردارى اين خودرو را تأمين و روى پروژه آن كار مى كند ولى به نتيجه نهايى نرسيده است. ما از جزئيات اين پروژه هيچ اطلاعى نداريم.
اما اجراى طرح استفاده از كمربند ايمنى و ممنوعيت سوار كردن مسافر دوم در صندلى جلو كه از چند روز پيش در حال اجراست ضمن بلاتكليف ماندن مسافر پنجم سبب افزايش كرايه تاكسى ها و مسافربرهاى شخصى نيز شده است. هرچند كه رعايت ماده ۲۲۲ آيين نامه راهنمايى و رانندگى سبب كاهش آمار تصادفات مى شود اما اجراى اين آيين نامه پس از ۸ سال از تصويب ،سبب بروز اختلالاتى در شهر شده است، اين روزها به دليل بلاتكليف ماندن مسافر پنجم ضمن افزايش مسافران مترو و اتوبوس و شلوغى ايستگاه هاى اين دو وسيله نقليه به رغم تأكيد مسؤولان بر عدم افزايش كرايه ها، خواسته يا ناخواسته كرايه مسافر پنجم بر كرايه ساير مسافران افزوده شده است.
اين افزايش كرايه ها درحالى است كه مدير عامل سازمان تاكسيرانى، آن را كارى غير قانونى مى شمارد و از شهروندان مى خواهد كه رانندگان متخلف را به سازمان تاكسى رانى معرفى كنند: «شهروندان مى توانند در صورت مشاهده تخلف افزايش كرايه ها به بهانه سوار كردن چهار مسافر با برداشتن شماره پلاك و در مورد تاكسى هاى خطى با اعلام نام خط مورد نظر، مراتب را به واحد نظارت و بازرسى سازمان تاكسيرانى با شماره تلفن ۳۳۷۳۶۶۶۶و ۳۳۷۳۷۷۷۷ گزارش دهند.»
با تمام اين تفاسير حتى اگر به عقيده اسكار وايلد، ساختن خانه اى روى آتشفشان سخت ترين كار دنيا باشد! براى رانندگان تاكسى، رانندگى در فضاى آشفته شهرهاى شلوغ سخت ترين كار دنياست!به نظر شما چطور؟!
