Iran Newspaper - فرهنگ و هنر

مترجم : اميلى امرايى
مارگارت ات وود را مى توان به درستى ساحره داستانهايش معرفى كرد (البته اين نويسنده صاحب سبك از حيث ظاهر هم كمى شبيه ساحره هاى مهربان افسانه هاى قديمى است)؛ ات وود اين روزها يكى از نويسندگان موردعلاقه بانوان آمريكاى شمالى است كه نمى توان او را يك فمنيست معرفى كرد. او با تمام نويسندگان و مردانى كه در عرصه داستان نويسى قلم مى زنند همگام است و با استفاده از شگردهاى خاص خود سخن از دنياى امروز را در گذشته هاى دور و آينده نه چندان دورتر مى گويد.
او قادر است به راحتى اتمسفرى هولناك را پيش روى خواننده ترسيم كند و خواننده را با روايتى هولناك تر و تكان دهنده تر تسخير كند.
اين نويسنده كانادايى متولد ۱۹۳۹ در استان «آنتاريو» كانادا است. شايد بخشى از اعجاب داستانهاى امروز او از كودكى هاى پرفراز و نشيب اش نشأت بگيرد ، او بيشتر كودكى اش را در طبيعت بكر و وحشى كانادا سپرى كرده است. او در نوجوانى ميان جنگل هيچ وسيله اى براى سرگرم كردن خود نداشت و در نتيجه به سمت وسوى كتاب سوق پيدا كرد. مى گويد در شش سالگى شعر و نمايشنامه مى نوشتم ؛ حتى آن وقتها داستان بلندى نوشتم كه شخصيت اصلى اش يك مورچه بود. درست ده سال بعد به اين نتيجه رسيد كه به قول چخوف ،« بايد بنويسد؛ آن قدر تا قلم دست اش بشكند.» ات وود مى گويد: پدر و مادرم هميشه هراس اين را داشتند كه نويسندگى مرا از شدت فقر به كام مرگ برساند، اما من به هراس مردن از گرسنگى اهميت نمى دادم و تنها مى نوشتم. او حالا به عنوان مدرس زبان انگليسى در دانشگاه British Colombia مشغول به كار است. او جزو يكى از نويسندگان فعال در عرصه فعاليت هاى حزبى و سنديكايى است. بين سالهاى ۱۹۸۱ تا ۱۹۸۲ رياست اتحاديه نويسندگان و از سال ۱۹۸۴ تا ۱۹۸۶ رياست انجمن pen كانادا را به عهده داشت.
او بارها و بارها جوايز معتبر ادبى همچون بوكر و نشان طلايى نويسنده را به خود اختصاص داده است.
داستانهاى او تا امروز به ۳۰ زبان زنده دنيا ترجمه شده است و حتى به تازگى به همت خالد حسينى داستانهايش به زبان افغانى هم برگردانده شده اند.
سبك بديع، انديشه عميق ، خلاقيت شاعرانه و قدرت عجيب او در شخصيت پردازى هميشه مورد تحسين منتقدان بوده است. ماهنامه «نيويوركر» داستان هاى او را به هيجانى تشبيه كرده است كه پيش تر هرگز از سوى خواننده تجربه نشده اند. ات وود به عنوان يك نويسنده به عناصرى همچون تصوير؛ اهميت ذهن و مسأله زن بيش از هر چيز ديگرى اهميت مى دهد.
سرگذشت نديمه ، يكى از برجسته ترين رمانهاى اين نويسنده كانادايى است كه تمام اين خصوصيات را يك جا و با هم در خود گنجانده است.
ات وود در« سرگذشت نديمه » داستان زنى را حكايت مى كند كه در حكومت دين سالار جليد اسير است؛ حكومتى كه به انجيلى تكيه زده است كه به قفل و زنجير كشيده اند. با اين حال برخى از منتقدان هم به اين اثر روى خوش نشان ندادند و معتقدند او اين بار در «سرگذشت نديمه » موفق عمل نكرده است و فضاى داستان هايى كه در حكومت هاى توتاليتر و فاشيستى مى گذرد را با داستان هاى علمى - تخيلى در مورد تسخير زمين توسط آدم فضايى ها ادغام كرده است و فضايى را كه در آستانه قرن بيستم ترسيم مى كند بيش از حد غيرقابل باور است. در مقابل منتقد روزنامه واشنگتن پست مى نويسد: «مگر كسى باور مى كرد كه قرار است روزى يك عرب به كمك حكومتى چون افغانستان؛ ۱۱ سپتامبر را براى تاريخ ثبت كند.» در سرزمين آفريده ات وود ازدواج دوم براى زنان يك گناه نابخشودنى است و اين زنان حتى صلاحيت تربيت فرزندان خود را ندارند. تنها مقامات عالى رتبه اى كه ات وود در اين داستان به ما نشان مى دهد فرماندهان هستند كه در صورت زاد و ولد نديمه هايشان ارتقاى مقام پيدا مى كنند. مرد در داستان ات وود نقش كمرنگى دارد و اين بار هم زن محور اصلى داستان اوست.
«سرگذشت نديمه » حكايت زنانى است كه از همسر و فرزندان خود دور افتاده اند و تنها زمانى ارزش دارندكه توان زاد و ولد داشته باشند. دنياى دردناكى كه ات وود خلق مى كند به گفته نيويورك تايمز جهان سرد و بى روح و حتى گاهى وحشتناك است ؛ حامل دردى كه تنها در لحظه اتمام كتاب حس مى شود.
«افرد» شخصيت اصلى رمان ؛ يكى از هزاران زنى است كه در حكومت تئوكراتيك جديد از آنها به عنوان يك وسيله استفاده مى شود. زنانى كه هويت خود را از دست داده اند و از ساده ترين حقوق اجتماعى (داشتن اسم) محرومند؛ آنها به اسمى صدا مى شوند كه در هرخانه براى نديمه شان انتخاب شده است. زندگى شخصيت اول در زمان حال داستان با خاطراتش ادغام مى شود . دنيايى را كه نويسنده خلق كرده است گاهى وقتى خواننده را به ياد «۱۹۸۴» جرج اورول مى اندازد. زنان داستان سرنوشت شان از پيش رقم خورده است. آنها يا قدرت بارورى دارند كه دراين صورت در اختيار نخبگان (فرماندهان) قرار مى گيرند و يا مى ميرند. زيرا تداوم نسل در جليد اهميت دارد، جليد سرزمينى است كه همه راههاى آن دوباره به جليد ختم مى شود. نديمه ها حتى امكان خواندن هم ندارند و تنها روزى يك بار مى توانند براى خريد بيرون بروند. خريد از فروشگاههايى كه به جاى حروف از اشكال استفاده مى كنند و به جاى پول ژتون دريافت مى كنند.عنوان رمان ات وود ؛ ما را ياد داستان هاى كانتربرى نوشته «جفرى باسر» مى اندازد. آدم هاى سرگذشت نديمه هيچ يك خوشبخت نيستند؛ حتى فرماندهان و زنان آنها. فرماندهان هنوز اشياى پرزرق و برق گذشته را نگه داشته اند تا نديمه هاى محروم از همه چيز را به اين واسطه به سمت خويش بكشند. فرمانده تابع مقررات است و تنها در حضور همسرش مى تواند با نديمه حرف بزند. زنان قصه همگى دسته بندى شده اند، عمه ليديا؛ جنين؛ مادر افرد همگى در واقع نماينده چيزى بيشتر از خودشان هستند؛ رنگ لباس تنها نمايانگر شغل است و داستان سراسر هراس است ؛ هراس از مجازات هايى كه براى نافرمانى در نظر گرفته شده است.
ات وود خود نيز تا حدى مرعوب اين هراس شده است و در اين باره مى گويد: «هر كتابى درست مثل ابرى است كه وزنه اى سنگين روى آن افتاده باشد و يك دفعه از وسط يك زندگى «گرومپ» بيرون زده باشد. من هميشه به بررسى رژيم هاى توتاليتر و فاشيستى علاقه مند بودم و به شما اطمينان مى دهم كه ريشه هاى اين كتاب به آموخته هاى من مربوط است. اگر شما با پورتين هاى آمريكا آشنا باشيد آنها جامعه اى ساخته بودندكه در آن دموكراسى نبود؛ جامعه دين سالارى كه حذف و اضافات بسيارى در كتاب مقدس انجام داده بودند . من پيش از نوشتن اين رمان به طور روزافزونى حواسم به عقايد و اعلان هاى مقامات مذهبى ايالات متحده بود.
پس از ظلم هايى كه در اقصى نقاط دنيا و كشورهايى همچون افغانستان بر زنان اعمال شد همه اينها دست به دست هم دادند تا من « سرگذشت نديمه» را بنويسم. همه اتفاقاتى كه در اين رمان افتاده اند هركدام به نوعى در جايى از اين كره خاكى اتفاق افتاده اند. من براى نوشتن اين رمان يك فايل پر از بريده هاى روزنامه جمع كرده بودم. ات وود مى گويد: «به نظرم سرگذشت نديمه چيزى شبيه به «دنياى شجاع نو» و «۱۹۸۴ » است .
قصد اورول از نوشتن چنين داستانى ترسيم يك فضاى علمى - تخيلى نبوده و سرگذشت نديمه هم چرخش گردونه زندگى است. از طرفى نگاه من به رمان وسيله اى براى سرگرمى نيست ، بلكه چيزى فراتر از سرگرمى است.
«من دراين اثر اتفاقاتى را مطرح مى كنم كه در دنياى واقعى ما به نوعى اتفاق افتاده اند. من با زنان سنت گراى زيادى برخورد داشته ام كه معتقدند جاى زن فقط در خانه است و در مقابل زنانى كه فضيلت را دراين مى بينند كه با مردان و زنان ديگر مشاركت داشته باشند.از سويى در جامعه اى كه نرخ رشد جمعيت پايين است ، اگر «افرد» نوعى بميرد قطعاًجايگزينى براى او نداريم. طبق آخرين آمارى كه گرفته اند اگر همين روند ادامه داشته باشدتا سال ۲۰۲۰ هيچ آلمانى باقى نمى ماند و آلمان تبديل به تركيه مى شود. همه اينها عواملى هستند كه سبب مى شوند من به جاى اينكه همه جهان را در نظر بگيرم اين مسأله را در يك حكومت دنبال كنم.»
ات وود دنيايى را خلق مى كند كه هيچ درى به بيرون ندارد.