شنبه ۵ آذر ۱۳۸۴ -
Sat, Nov 26, 2005
كتاب و كتابخوانى
۳۳۲۱
sLogo.gif

> جستجوى پيشرفته
PDF Edition
سياسى
داخلى
سلام ايران
ديگه چه خبر؟
ديپلماتيك
زنان
ايران اقتصادى
اجتماعى
بين الملل
گزارش
فرهنگ و انديشه
جوان
فرهنگ و هنر
گفت و گو
ايران زمين
قيمت سكه و طلا
اقتصادى
حوادث
ورزشى
صفحه آخر
اوقات شرعى
فرهنگ و پايدارى
كتاب و كتابخوانى
مهرگان
ماجرا
آرشيو
RSS
معرفى سايت
به بهانه انتشار كتاب «فرهنگ نمادها و نشانه ها در انديشه مولانا»
معرفى سايت
سايت اختصاصى انتشارات اميركبير
www.amir- kabir.com
انتشارات اميركبير يكى از قديمى ترين انتشاراتى هاى ايران است كه ۱۲آبان ماه ۱۳۲۸ كار خود را با فروشگاهى در خيابان ناصرخسرو شروع كرد. سايت اختصاصى اين انتشارات از طراحى جذابى برخوردار است و در همان صفحه اصلى بيننده سايت مى تواند براى تمام نيازمندى هاى خود، در گوشه گوشه صفحه راه چاره اى بيابد. سايت از سه نوع جست وجو برخوردار است.
همچنين يك فهرست موضوعى با ۱۳ عنوان روانشناسى و تربيتى، ادبيات، اديان و مذاهب، علوم اجتماعى، علوم عملى، علوم و فنون، علوم پايه، زبان و فرهنگ هاى ادبى، تاريخ و جغرافيا، هنر، كودكان، كليات فلسفه و منطق نيزدرآن تهيه شده است كه با كليك كردن برروى هر عنوان نام تمامى كتب منتشر شده در انتشارات اميركبير در آن موضوع به كاربر داده مى شود.
ديگر بخش خواندنى اين سايت بخش اخبار فرهنگى آن است كه آخرين اطلاعات درباره بازار نشر را به كاربران ارائه مى دهد. انتشارات اميركبير با استفاده از اين فناورى روز، فروش آنلاين نيز دارد و كاربر مى تواند با عضويت در اين سايت از امكانات فروش آنلاين هم برخوردار شود. ديگر ويژگى خوب اين سايت سرعت خوب آن است كه به راحتى صفحات بازمى شوند.
از گوشه و كنار جهان كتاب
237522.jpg
خدا را شكر اين روزها اينترنت كار همه را راحت كرده و مى توانيد با صرف هزينه اى اندك در كوتاه ترين زمان ممكن، تمام دنيا را زيرنظر بگيريد. با ما گشتى در دنياى كتاب بزنيد. اجازه بدهيد ، پيش از همه به كشور ژاپن برويم كه قصد دارد، حكومت خود را بر دنياى اينترنت بيش از پيش گسترش دهد. اين روزها سايتى ژاپنى به نام Jinbo-cho توانسته است تبديل به كعبه آمال، دوستداران كتاب شده و در برابر غولى چون آمازون قد علم كند. اين سايت كه به گفته مسؤولان آن اصلاً دلش نمى خواهد به چنين غول هايى ببازد، با تمام ناشران و فروشندگان بزرگ كتاب در سراسر جهان ارتباط دارد. اخيراً با توجه به ركودى كه داشته تدابيرى نو انديشيده است و دگرگونى هاى عظيمى در سايت خود به وجود آورده است تا ديگر بار مخاطبان خود را بازيابد. حالا در اين سايت مى توان با يك كليك به تمام كتاب ها حتى كتاب هاى كمياب دسترسى داشت.
با ما به فرانسه بياييد. شينجيان گائو كه در اصل چينى است اما اكنون در فرانسه زندگى مى كند و به بيان دقيق تر به آن جا تبعيد شده است، سال ۲۰۰۰ توانست اولين نويسنده چينى شود كه توانسته است به افتخار رسيدن به جايزه نوبل ادبيات نايل آيد. او اكنون نيز موفق شده در نمايشگاهى كه در سنگاپور برپا شده، عنوان بهترين نقاش را به دست آورد.
بعد از فرانسه مى رسيم به انگلستان، در زمانى نه چندان دور نه تنها در اين كشور كه در همه جاى دنيا از جمله كشور خودمان. كتاب هاى ادبيات گل سرسبد انتشاراتى ها بودند و بيشترين سهم را در ميان فروش كتاب ها، و كتاب هاى حوزه ادبيات داشتند. اما گويا در هزاره جديد، خوانندگان تغيير ذائقه داده اند و به شكم بيش از انديشه متمايل شده اند. طبق آمار ارائه شده از سوى «نيلسن بوك اسكن» كتاب هاى آشپزى درصدر فروش كتاب هاى انگلستان قرار گرفته اند و پس از آن نيز كتاب هاى كودكان ويترين كتابفروشى ها را به تسخير خود درآورده اند. اگرچه اين آمار نااميدكننده به نظر مى رسد و انسان را به اين فكر فرو مى برد كه بشر به كدام جهت حركت مى كند.
از اسپانيا خبر رسيده است كه خواكين رودريگز بارگاس، مترجم تواناى اسپانيايى كه تاكنون كتاب هاى فارسى زبان بسيارى از جمله گلستان سعدى را به اسپانيولى ترجمه كرده است، كتاب سو و شون اثر سيمين دانشور را به اين زبان زنده دنيا ترجمه كرده و در انتشارات ال كوبره اسپانيا به دست چاپ سپرده است كه طى يكى دو هفته آينده در بازار نشر اين كشور توزيع خواهد شد.
اگر اهل سينما باشيد حتماً يكى از جملات فيلم «داستان بى پايان» اثر پر سر و صداى كارخانه رويابافى هاليوود، را به ياد مى آوريد كه :اگر بشر تخيل را از دست بدهد، زندگى را از دست داده است.» پس در كشور مهد «رويا» اين خبر بايد هم خوشايند باشد كه فروش كتاب هاى علمى تخيلى آمريكا نسبت به ۵ سال قبل رشدى ۸‎/۵ درصدى داشته است. البته اين رشد قابل توجه مديون خانم جى كى رولينگ و سرى كتاب هاى هرى پاتر اوست كه اين روزها فروش اش و نمايش فيلم جديدى برمبناى اين كتاب چشمگير بوده است.
كتاب ايران
به ازاى هر چهار نفر تنها يك كتاب
در كتابخانه هاى عمومى وجود دارد
دبير كل هيأت امناى كتابخانه عمومى كشور گفت: هم اكنون به ازاى هر چهار نفر يك جلد كتاب در كتابخانه هاى عمومى كشور وجود دارد. «محمدحسين ملك احمدى» در گفت وگويى با ايرنا افزود: اين در حالى است كه بر اساس استاندارد هاى جهانى براى هر نفر بايد ۲‎/۵ جلد كتاب وجود داشته باشد. ولى با بيان اين كه هم اكنون ۱۵ ميليون جلد كتاب در كتابخانه هاى عمومى كل كشور وجود دارد، اضافه كرد: بايد به نحوى عمل كنيم كه ظرفيت كتاب ها در كتابخانه هاى عمومى كشور به مراتب بيشتر از اين ميزان شود. به گفته وى، در شرايط كنونى به ازاى هر ۴۰ هزار نفر يك كتابخانه در كشور وجود دارد و ما بايد تلاش كنيم بتوانيم اين رقم را كاهش دهيم.

نمايش تصويرگران كتاب كودك

اين نمايشگاه توسط واحد هنرهاى تجسمى فرهنگسراى جوان برگزار مى شود. سحر حق گو، نسرين ياورى و مهر آفرين كشاورز، تصويرگران كتاب كودك با مجموعه هاى «آفرين به آفتاب»، «اتل متل»، «چطورى نيشت بزنم؟»، «برگ راننده» و... آثار خود را به معرض نمايش مى گذارند. به گزارش خبرگزارى مهر نمايشگاه مذكور ۲۴ آبانماه لغايت ۳ آذرماه از ساعت ۹ الى ۲۰ در نگارخانه جوان واقع در ميدان خراسان، خيابان خاوران برگزار مى شود.

نمايشگاه «تازه هاى كتاب»
در سه نقطه كرج برپا مى شود

به مناسبت هفته كتاب و كتابخوانى، از سوى اداره فرهنگ و ارشاد اسلامى كرج، نمايشگاهى از تازه هاى كتاب از ۲۸ آبان ماه به مدت ۱۰ روز در كرج برگزار مى شود. در اين نمايشگاه دو هزار عنوان كتاب با موضوعات اجتماعى، اقتصادى، فرهنگى، هنرى، سياسى، ادبى، علمى، هنرى و... با ۲۵ درصد تخفيف به فروش مى رسد. مسؤول انتشارات اداره فرهنگ و ارشاد شهرستان كرج در توضيحات بيشتر به مهر گفت: در شرايطى كه در شهرستان كرج به دليل عدم وجود بازارهاى مناسب جهت عرضه كتاب و نيز پايين بود سطح اطلاع رسانى مناسب در زمينه معرفى كتاب به شهروندان، وضعيت كتابخوانى مردم شهر كرج نابسامان است، برپايى چنين نمايشگاه هايى بسيار مفيد و ضرورى به نظر مى رسد. كتابخانه اميركبير واقع در خيابان دانشكده، كتابخانه علامه امينى واقع در فرديس و كتابخانه الزهرا(س) واقع در پارك رسالت عظيميه براى برگزارى اين نمايشگاه مهيا شده است.

ارشاد خراسان خريد كتاب
از ناشران را متوقف كرد

مدير نشر ايوار مشهد خبرداد: با متوقف شدن خريد كتاب توسط اداره ارشاد مشهد، ناشران مجبورند كتابهاى خود را براى وزارتخانه در تهران ارسال كنند كه اين مسأله ناشران را با مشكلات جدى مواجه ساخته است. به گزارش مهر، محمود رضا اكرامى فر با اعلام اين خبر افزود: در شهر مشهد اصلاً چيزى به عنوان توزيع و پخش كتاب وجود ندارد و آن چيزى هم كه وجود دارد به شدت مشكل دارد و بد است. پيش از اين كتابى كه چاپ مى شد طبق روال به اداره ارشاد فرستاده مى شد و ارشاد هم ۱۰۰ تا ۵۰۰ نسخه از هر كتاب را خريدارى مى كرد و هم اكنون هم اين موضوع متوقف شده است. اين ناشران در ادامه افزود: بعد از چاپ هر كتاب ۱۰۰۰ يا ۲۰۰۰ نسخه اى ناشر بخشى از شمارگان كتاب را به كتابفروشى هاى موجود در سطح شهر مى سپارند و مابقى كتاب ها را در انبار نگهدارى مى كنند.
كتاب صلواتى
به بهانه هفته كتاب اين خبر را هم بشنويد كه فرهنگسراى انديشه تهران براى روى آوردن نوجوانان و جوانان به كتاب و كتابخوانى كتاب هاى كتابخانه خود را به اين عزيزان اجاره مى دهد. البته اجاره بهاى هر كتاب بين ۵ تا ۱۴۰۰ صلوات است. اين فرهنگسرا از موجران كتاب هيچ شماره تلفن و يا آدرسى دريافت نمى كند تا اصل امانت را در بين نوجوانان و جوانان نهادينه سازد.

برگزارى سيزدهمين نمايشگاه كتاب در اسلامشهر

همزمان با سيزدهمين دوره هفته كتاب جمهورى اسلامى ايران از ۲۸ آبان ماه تا ۹ آذرماه سال جارى نمايشگاه كتاب در چهارنقطه اسلامشهر برپا مى شود.
على جعفرى با اعلام اين مطلب گفت: اين نمايشگاه به منظور ترويج كتاب و كتابخوانى، آشنايى با تازه هاى نشر و دسترسى آسان به كتاب از بيست و هشتم آبان ماه به مدت دوازده روز از ساعت ۹ الى ۱۸ در كتابخانه هاى عمومى شهيد مطهرى، شهيد مصطفى خمينى، شهداى واوان و ساختمان معاونت فرهنگى اجتماعى شهردارى چهاردانگه برگزار مى شود. رئيس اداره فرهنگ و ارشاد اسلامى اسلامشهر در ادامه افزود: بيش از ۲۰۰۰ عنوان كتاب با موضوعات دينى و مذهبى، اجتماعى، تاريخ و جغرافيا، ادبيات، روانشناسى، علوم، كامپيوتر، كودك و نوجوان و... در نمايشگاه مذكور با تخفيف ۲۵درصد عرضه خواهد شد.
معرفى كتاب
237537.jpg
نقش آفرينان سوم تير
كتاب حاضر نوشته سيد امير سياح به بازخوانى سلسله تحولاتى كه به پديده سوم تير ۸۴ دور دوم انتخابات رياست جمهورى اخير انجاميد، مى پردازد. پديده اى كه در صورت خاموش كردن چراغ تعصب و تكبر و روشن كردن چراخ خرد و تدبير مى تواند راه آينده سياست ورزان ايران اسلامى را روشن كند.
سياح در كتاب خود پس از شرحى كوتاه درباره وقايع شش ماه اول سال ،۸۳ به شرح وقايعى كه پس از آذرماه اين سال روى داد و به انتخاب محمود احمدى نژاد در تيرماه سال ۸۴ انجاميد، مى پردازد. وقايع هرماه از اين شش ماه در فصلى جداگانه بررسى شده است. نيمى از كتاب را اين وقايع خلاصه وار دربرمى گيرد، نيمه ديگر كتاب حاوى شرح مفصل وقايع مربوط به ده روز آخر مانده به انتخابات است و بيش از همه به مبارزات انتخاباتى احمدى نژاد و رقيب سرسخت اش، هاشمى رفسنجانى پرداخته مى شود. يكى ازويژگى هاى بارز كتاب اين است كه تمامى عقايد مطرح شده، مخالف و موافق محمود احمدى نژاد را درج كرده است ضمن آنكه متن كامل فيلم تبليغاتى هاشمى رفسنجانى و بيانيه هاى مشهور انتخابات نهم از ديگر بخش هاى خواندنى كتاب هستند.
كتاب نقش آفرينان سوم تير با بهاى ۱۵۰۰ تومان دراختيار علاقه مندان است.
نظريه اجتماعى سياست بين الملل
كتاب حاضر ترجمه اى از اثر الكساندر ونت يكى از نام آورترين محققان روابط بين الملل است كه در سال ۱۹۸۷ تاكنون دراين حوزه به تلاش و تحقيق مشغول است. كتاب حاضر، «نظريه اجتماعى سياست بين الملل» نوشته او كه در سال ۱۹۹۹ ازسوى انتشارات كمبريج به چاپ رسيد، يكى از مطرح ترين و موردتوجه ترين آثار نظرى منتشرشده در يكى دو دهه اخير است.
الكساندر ونت در مقدمه اى كه بر ترجمه اين كتاب نوشته، متذكر شده است، زمانى كه براى اولين بار به فكر ترجمه كتاب خود به زبانى ديگر افتاده است، آرزو كرده و اميدوار بوده به سه زبان عربى، چينى و فارسى هم ترجمه شود كه حميرا مشيرزاده در ايران به اين كار همت گمارد و كتاب حاضر را به زبان فارسى سليس ترجمه كرد.
كتاب حاضر در انتشارات وزارت امورخارجه به چاپ رسيده و با بهاى ۵ هزارتومان روانه بازار نشر شده است.
به بهانه انتشار كتاب «فرهنگ نمادها و نشانه ها در انديشه مولانا»
شرحى از آن هزاران
237546.jpg
«فرهنگ نمادها و نشانه ها در انديشه مولانا» كتاب جديد على تاجدينى به تحليل نمادها و نشانه هاى شعر مولانا اختصاص دارد.مثنوى مولانا جلال الدين رومى، يكى از مفصل ترين منظومه هاى فارسى به شمار مى رود كه مولانا خود آن را «صيقل ارواح» مى ناميد و دوستانش آن را «قرآن فارسى» نام نهاده بودند و جامع ترين و كامل ترين كتاب مولانا از حيث بيان انديشه ها و آرا و عقايد اوست. او در سرايش اين كتاب «قصه» را پيمانه «معنى» شمرده و با اين پيمانه «دانه معنى» را به اهل آن عرضه داشته است. كار مولانا در مثنوى بيان يك قصه در ظاهر است و اين برعهده خواننده و شنونده شعر است كه پوسته ظاهرى قصه را بشكند و معنا را دريابد كه «چون پرده برافتد نه تو مانى و نه من» مولانا براى درلفافه سخن گفتن، از نمادها و نشانه ها در شعر خود استفاده مى كند.
در كتاب فرهنگ اصطلاحات ادبى جهان «رمز» (نماد) چنين تعريف شده است: «رمز عبارت از چيزى است كه نماينده چيز ديگر باشد اما اين نماد بودن نه به علت شباهت دقيق ميان دو چيز بلكه از طريق اشاره مبهم يا از طريق رابطه اى اتفاقى يا قراردادى به وجود مى آيد». كارى كه مولانا در سراسر كتاب مثنوى خود بارها انجام داده است:
چند در دهليز قاضى اى گواه
حبس باشى؟ ده شهادت از پگاه
تا بندهى آن گواهى اى شهيد
تو از اين دهليز كى خواهى رهيد
دفتر پنجم ابيات ۱۷۹ و ۱۸۰
دهليز، دالانى است تنگ و دراز كه رهگذر آن جايى براى گريز ندارد. از اين جهت مولانا در شعر خود دهليز را معادل دنيا تصور مى كند كه وقتى انسان آن را به پايان برساند، به فضايى وسيع و دلگشا مى رسد. زيرا روح در اينجا اسير است اما در دنياى بعدى بى بال و پر خواهد پريد.
استعاره و كنايه دو آرايه اى هستند كه در به كارگيرى نماد بيشترين مورد استفاده را دارند. به عبارتى با توسل به اين آرايه ها است كه يك تك واژه ظاهرى تبديل به نمادى ژرف و عميق مى شود. و درست به همين دليل نيز فلاسفه اسلام و شرق معتقدند نبايد به كنايه، استعاره و تمثيل تنها به ديد «يك آرايه ادبى» نگريست كه:
آن گل سرخ است تو خون اش مخوان
سست عقل است او تو مجنون اش نخوان
نمادهايى كه در شعر مولانا و در قالب استعاره وكنايه به كار رفته اند بسيارند از همين رو مى توان آنها را در يك دسته بندى علمى جاى داد. در اينجا به اختصار به اين دسته بندى اشاره مى كنيم: عناصر طبيعت (آب، آتش، آسمان، خسوف و كسوف ، شب و روز و...) ، اشيا ، حيوانات (كه بر سه دسته اند، درنده، رام، خيالى) ، خوراكى ها ، اسامى خاص(جالينوس ، موسى ، داوود) ، اصطلاحات جغرافيايى (جزيره، جزر ومد) ، حالات و اندام انسانى (خنديدن ، تشنگى ، غمزه، دست وپا) ، مشاغل و.... يكى از اين دسته بندى ها خوراكى ها هستند.
خوراكى هايى كه در مثنوى به عنوان نماد به كار برده مى شوند، دو دسته اند، يا شيرين هستند يا ترش. خوراكى هاى شيرين نماد امورى مثبت هستند.
انار شيرين نماد باطن شيرين و پرفايده است كه همه از آن استفاده مى كنند. انگور رسيده و شيرين نيز در ذهن مولانا نمادى از انسان كامل و اخوت ايمانى است:
صورت انگورها اخوه بود
چون فشردى شيره واحد شود
شكر نيز ذوق روحانى و عسل نشانه نعمت و نمادى از انبيا است. همچنين شير با طعم گواراى خود كمال پختگى را مى رساند. در بين خوراكى هاى شيرين، حلوا و قند مى توانند هم نماد خوبى ها مثل لذت هاى روحانى و معنويت و شهود حق باشند، هم نماد زشتى مثل لذت هاى نفسانى و دنيا و شهوات.
بر خلاف خوراكى هاى شيرين و گوارا، خوراكى هاى ترش و نامطبوع، نماد امورى منفى هستند. انار خراب همانند باطن فاسد افراد است. غوره كه هنوز به مرحله پختگى و انگور شدن نرسيده، نماد سالك مبتدى است كه ممكن است به مرحله تعالى نرسد:
غوره و انگور ضدانند ليك
چون كه غوره پخته شد، شد يار نيك
غوره اى كو سنگ است وخام ماند
در ازل حق كافر اصلى اش خواند
دفتر دوم ۳۷۱۸ - ۳۷۱۷
كتاب «فرهنگ نمادها و نشانه ها در انديشه مولانا» حاوى ۳۱۹ نماد و نشانه در اشعار مثنوى است. در اين فرهنگ همان قدر كه به نمادها و نشانه هايى بديهى همچون خورشيد (شمس) اشاره و به تفصيل به آنها پرداخته شده است، نمادها و نشانه هايى نيزمورد توجه قرار گرفته اند كه شايد از چشم اهل ادب دور مانده باشند. نمادهايى مثل «يخ» كه يكى از نمادهاى نادر شعر مولانا است و از آن تعبير به جسم آدمى شده است.
مى ستاند اين يخ جسم فنا
مى دهد ملكى برون از وهم ما
دفتر ششم بيت ۸۸۱
همچنين است تمساح كه نماد دنيا است، عجوزه هزار دامادى كه براى صيد خود طعمه مى گسترد و او را از هم مى درد:
كرد تمساحى دهان خويش باز
گرد دندان هاش كرمان دراز
از بقيه خور كه در دندانش ماند
كرم هارويندو بر دندان نشاند
مرغكان بينند كرم و قوت را
مرج پندارند آن تابوت را
چون دهان پر شد ز مرغ او ناگهان
دركشدشان و فرو بندد دهان
اين جهان پر زنقل و پر ز نان
چون دهان باز آن تمساح دان
دفتر ششم ابيات ۴۰۸۲ - ۴۰۸۷
يا نماد سمندر كه از آن تعبير به عارفان صاحب يقين مى شود كه بى واسطه در آتش ذات الهى مى افتند
اندر آتش كى رود بى واسطه
جز سمندر كو رهيد از رابطه
دفتر پنجم بيت ۲۲۹
همچنين است نمادهاى جارو، جالينوس، جزيره ، دوغ و...
يكى از كاستى هاى فرهنگ هايى از اين دست اين است كه از برخى عناصر گذرا عبور مى شود. در اين فرهنگ نيز در برخى نشانه ها و نمادها به ذكر يك بيت نمونه بسنده شده است.ضمن آنكه گاه جاى خالى برخى نمادهاى شعر مولانا كاملاً احساس مى شود نمادهايى همچون «برگ» كه بارها در مثنوى به كار رفته و از آن مى توان معناى «مرگ» را استخراج كرد:
كه چرا قبله نكردم مرگ را؟
مخزن هر دولت و هر برگ را
دفتر ششم بيت ۱۴۵۸
از چه نام برگ را كردى تو مرگ؟
جادويى بين كه نمودت مرگ برگ
دفتر ششم بيت ۱۳۸۴
كه در پى آن مى توان به نماد «برگ بى برگى» نيز توجه كرد كه حاكى از حيات پس از مرگ است:
گر بريزد برگ هاى اين چنار
برگ بى برگى اش بخشد كردگار
دفتر اول بيت ۲۲۴۸
برگ بى برگى تو را چون برگ شد
جان باقى يافتى و مرگ ، شد
دفتر دوم بيت ۱۳۸۲
همچنين است واژه هايى چون غول كه در معناى نفس به كار رفته و بيابان، صفير، ناموس، شاه (سلطان) و عكس.
جامعه در ادبيات
237549.jpg
«سيماى جامعه در آثار سنايى» تأليف جديدى است در ادبيات امروز، جامعه شناسى در ادبيات و نگرش محققانه كه به رگه هاى پنهان جامعه دانسته يا ندانسته (ناآگاهانه) در تمام اشعار و آثار نويسندگان سايه افكنده است. تحقيقى كه اگر در همه بخشهاى ادبى جامه عمل بپوشد، مى توانيم با لايه هاى حوادث تاريخى آشنا شويم و تاريخ چند سويه از خلال آن به دست آوريم كه تنها به شخصيتهاى پادشاهان و يا بيدادگران نپردازيم. بلكه با اين نگرش تلاش ملتى كهنسال را كه در افت و خيز تاريخ تجربه فراوان اندوخته است، بشناسيم. كتاب حاضر حاصل تلاش دكتر «مينو فطوره چى» محقق و پژوهشگر پژوهشگاه علوم انسانى است كه درباره اين تأليف با ايشان گفت وگو كرديم.
گفت و گو از: مريم سادات گوشه
*  جامعه شناسى ادبيات كار گسترده  اى است، چه انگيزه اى باعث شد كه با اين وسعت كار، تأليف كتابتان را شروع كنيد؟
-  زمانى كه در دوره تحصيلم، اساتيد راجع به اشعار عرفانى فارسى سخن مى گفتند و سنايى به عنوان پدر شعر عرفان فارسى مطرح مى شد، به اين موضوع علاقه پيدا كردم و وقتى راجع به زندگى و انديشه و شعر سنايى بخصوص آن ويژگى دوران سازى كه او داشت و تحولى كه در شعر فارسى به وجود آورد صحبت مى شد، شوق زيادى در من براى مطالعه آثار سنايى به وجود آمد و بيشتر از همه جنبه هاى نقد اجتماعى كه در اين اشعار مطرح مى شد براى من بسيار قابل توجه شده و وقتى من اين كار را به عنوان موضوع تحقيق انتخاب كردم، بجز آن جنبه هاى نقد اجتماعى كه داشت به موضوعات ديگرى كه در قالب تشبيهات و استعاره ها و كنايه ها بود، رسيدم و بسيارى از حقايق آن روزگار را از لابه لاى آثار سنايى استخراج كردم.
*  به نظر شما «سيماى جامعه در آثار سنايى» به جامعيت مورد نظر رسيده است؟
-   تا حدودى فكر مى كنم كه در اين زمينه من سعى ام را كرده ام، البته باز هم روى اين كتاب كارهاى ديگرى مى شود انجام داد، اما تا جايى كه شده سعى كرده ام كنجكاوانه و دقيق اين نگرش را داشته باشم. چه بسا هيچ كارى نمى تواند كامل باشد.
*  فكر نمى كنيد كه بعضى از سرفصلها در زمينه هاى ديگر جاى بحث بيشترى داشته است؟
-  من تا جايى كه توانسته ام از ديدگاه خودم اين سرفصلها را بسيار جامع و دقيق فراهم كردم.
شايد از ديدگاههاى ديگر بتوان كار بيشترى انجام داد كه بعداً به صورت مقاله هايى منتشر شود كه در برخى از قسمتهاى سرفصلها فرصتى براى گنجاندن آن در كتاب نبوده است.
*  تصويرى كلى از جامعه اى كه در كتاب شما ترسيم شده را برايمان شرح مى دهيد؟
- به طور كلى جامعه شناسى ادبيات كوشش مى كند كه تاريخ را از خلال ديوان شعرا بازسازى كند چون آنچه كه در تاريخ مى آيد حقيقت نيست.
مقدارى مدح است و نيز توضيحاتى است كه راجع به زندگى پادشاهان و امرا داده شده است يا در مورد اجتماع آن روزگار است. ولى آنچه كه در ديوان شعرا مطرح مى شود حقيقتاً هدف اين نيست كه واقعاً شاعر خواسته باشد كه اين مسائل را مطرح بكند. چون حقايق شعر به طور ناخود آگاه در خلال تشبيهات و كنايه ها و استعاره ها مطرح شده است كه از دل اين اشعار مى توان اين حقايق تاريخى را بيرون كشيد. برداشت كلى من از آثار سنايى و ساير منابع كه توانستم آن را ترسيم كنم، اين بوده است كه به طور كلى آشفتگى اجتماعى ايران در دوره غزنويان، خلأ روحى و معنوى در جامعه به وجود آورده بوده است و در هم ريختن ارزشهاى انسانى باعث شده است كه سنايى به پا خيزد و افشا گرى كند. در كارم به مواردى بر خوردم كه بيشتر گوياى نگرش حكيمانه سنايى به اطرافش بود. اين كتاب قسمتهاى مختلفى دارد كه بخشى از آن نشان دهنده فضاى سياسى دوران سنايى است كه تا چه حد ناپايدار و بى سامان بوده است و جامعه تا چه حد تلون اخلاقى داشته و در دوره او چگونه ارزشهاى اخلاقى دگرگون شدند و تضادهاى اجتماعى و فاصله طبقاتى آشكارتر و نيز چگونه فقر و تنگدستى ناشى از تحميل خراج و ماليات گزاف موجب عصيان مردم شده است.
سنايى در آثارش هر جا كه فرصت كرده به افشاى زشتيها و نارواييها پرداخته است و فرياد اعتراض به احوال بد زمانه سرداده است. به پادشاهانى كه درگاه خود را بر دادخواهان سد سكندر ساخته بودند، بر عالمان بى عمل، خرقه پوشان دروغين، مالداران بخيل، حاجيان حج فروش و به طور كل ستمگرانى كه در دوره او بوده اند، آشكارا تاخته است. در جامعه فرهنگى سنايى آنطور كه من بررسى كردم به اين نتيجه رسيدم كه تمام هنرمندان و حكيمان گوشه نشين، شاعران در فقر، اما نادانان در وضعيت بسامانى زندگى مى كردند. و نيز خودكامگى و ستم حاكمان باعث شده است كه اقتصاد ناهنجارى پى ريزى شود.
به طورى كه اثر آن در ضرب سكه هاى تقلبى، حرام خوارى، ربا، رشوه و دزدى آشكار مى شود. فاصله طبقاتى بسيار بوده است و پيامد آن فقر و ناامنى و فساد در جامعه بوده است.
من از خلال آثار سنايى توانستم نژادهاى گوناگون برده ها را پيدا كنم. چون برده و برده دارى در آثار سنايى بازتابى نمايان دارد. در اين دوره بين اديان و فرقه هاى مذهبى جدال فراوانى وجود داشته است. تعصبات مذهبى بسيار شديد بوده است به طورى كه كسانيكه مسلمان نبودند محكوم به زنار بستن بودند. سنايى در آثارش به ۴۰ فرقه و مذهب اشاره كرده است. خانواده در آثار سنايى با نگرش سنتى و مرد سالارانه بازتاب پيدا كرده است با دقت استعارات و كنايات اشعار سنايى مى توان به ويژگى هاى زنان و مردان، پايگاه آنان در خانه و جامعه، ازدواج، چند زنى، رواج طلاق و ... پى برد.
*  به نظر شما در تاريخ ادبيات ما، چنين كتابهايى كه بسيار موشكافانه به جامعه شناسى ادبى دوره يك شاعر يا نويسنده بپردازد سابقه داشته است؟
-  من انگيزه اين كار را از كتابى به نام «زندگى ايرانيان در خلال روزگاران» آقاى مرتضى راوندى گرفتم كه مى تواند از خلال آثار شعرا و ادبا به حقايق تاريخ ايران پى برد و به نحوه زندگى اجتماعى مردم در روزگاران گذشته آشنايى يافت كه جرقه اين كار از اين كتاب در ذهن من ايجاد شد.
*  در تاريخ ادبيات چطور، چنين كتبى داريم؟
-  بله، اما از زاويه ديد ديگرى.
*  چه مدت زمانى براى اين كتاب صرف شد و نيز چه مراحلى براى تأليف اين كتاب گذرانديد؟
-  يك سال و نيم طول كشيد. ابتدا از حديقه سپس ديوان و بعد از آن به مطالعه مثنويهايش پرداختم. و هر آنچه كه مسائل مختلف آن روز را در بر مى گرفت را فيش بردارى كردم، منابع تاريخى اى كه هم زمان و همدوره سنايى بود مثل «تاريخ بيهقى»، «سياستنامه خواجه نظام الملك طوسى»، «تاريخ سلاجقه»، «راحة الصدور راوندى»، «تجارب السلف هندوشاه» و ... مطالعه كردم. در كل تنظيم و گرد آورى منظم فيشها براساس موضوع كار گسترده اى بود كه من آن را گردآورى و نتيجه گيرى كردم.


|   شناسنامه   |   آرشيو   |