- آيت الله سيدمحمدموسوى بجنوردى
عالم دين و حقوق
متولد ۱۳۲۲ ، نجف اشرف
- تلمذ و شاگردى بزرگانى چون آيت الله العظمى سيدميرزا حسن موسوى بجنوردى(پدرشان) ، امام خمينى (ره) و آيت الله العظمى خويى و...
- دكتراى حقوق از دانشگاه تهران
- دكتراى تطبيق اديان از دانشگاه بين المللى هاوايى
- عضويت در هيأت شوراى عالى قضايى - آموزش از سال ۶۰
- عضويت در هيأت علمى دانشگاه هاى شهيد بهشتى، تربيت مدرس، دانشگاه تهران، دانشگاه آزاد و دانشگاه بين المللى هاوايى و...
- عضو هيأت علمى مؤسسه عالى بانكدارى
- رياست كميسيون حقوق بشر اسلامى
- عضويت در شوراى عالى دايرة المعارف بزرگ اسلامى
- سردبير مجله پژوهشى متين و مجله علوم انسانى دانشگاه تربيت معلم
برخى از آثار تأليفى او عبارتند از: قواعد فقهيه، علم و اصول، مصادر التشريع عندالاماميه والسنيه، عقد ضمان، فقه تطبيقى، مجموعه مقالات فقهى وحقوقى - اجتماعى فلسفى در ۳ جلد
- چهره ماندگار در همايش چهره هاى ماندگار ۱۳۸۴
- استاد راهنما و مشاور بيش از ۱۴۰ پايان نامه در مقطع كارشناسى ارشد
- استاد راهنماى بيش از ۴۰ رساله دكترا
- از او در داخل كشور بيش از ۴۰ مقاله در مجلات علمى و مقالات فراوانى در دانشگاه هاى معتبر بين المللى به چاپ رسيده است.
در ميان اسلام شناسان دوران معاصر و به ويژه سالهاى اخير چهره هاى تابان بسيارى درخشيده و مى درخشند. اما كمتر استاد اسلام شناس و فقيه و حقوقدانى سراغ داريم كه علاوه بر استقبال دانشجويان ايرانى، مورد تأييد نظر دانشگاه هاى معتبر دنيا باشند و به عنوان استاد مدعو به تدريس و تحقيق در آن مراكز علمى بپردازند. گرچه مى توان نام هايى چون دكتر سروش و سيدحسين نصر و... را معرفى كرد اما در ميان روحانيون نيز كم نيستندكسانى كه اشتياق شنيدن حرفها وسخنانش حتى در ميان دانشجويان ينگه دنيا و فرنگ نيازى ضرورى جلوه كند و آيت الله سيدمحمدموسوى بجنوردى از آن جمله است.
مطلب را از اين وجه آغاز كرديم چون امروز، روز بزرگداشت شيخ مفيد نيز هست؛ هم او كه فرق مختلف اسلامى را تشويق كرد تا اختلافات جزئى را كنار نهاده و در اصول متحد شوند. سخنان او پذيرنده مخالفان وموافقان بود. سيدمحمدموسوى بجنوردى هم اين چنين است. منتها او براساس مقتضيات امروز، چهره امروزى ترى نيز نسبت به مشى برخى از روحانيون به خود گرفته است، حضور در مجامع بين المللى و باور به گفت وگوى اديان و فرهنگ ها بر اين مدعا تأكيدمى كند.
بجنوردى در سالهاى ۱۳۷۱ تا بعد تدريس در دانشگاه بريتيش كلمبيا كانادا را آغاز كرد و در همان سال به دعوت دانشكده حقوق آن دانشگاه به مدت يك ترم حقوق اسلامى درس داد و در پايان نيز يك رساله دكترا در موضوع «حقوق كودك در اسلام» را راهنمايى كرد.
اودر همان سالها از كانادا به آمريكا رفته و در دانشگاه كاليفرنيا جلساتى را به مدت دو ماه برگزار كردكه مقارنه بين حقوق اسلام و حقوق غرب بود. اين جلسه نهايتاً ترجمه ودرآن دانشگاه به چاپ رسيد. به دنبال همين جلسه مسؤولان دانشگاه از ايشان خواستند كه به مدت چهار سال استادى آن دانشگاه را عهده دار شود كه وى به علت ارجحيت دادن حضور در ايران اين پيشنهاد را نپذيرفت.
يك سال بعد مسؤولان دانشگاه جرج تاون واشنگتن دى سى به واسطه دكتر سيدحسين نصر پيشنهاد تصدى گرى مسؤوليت بخش علوم اسلامى آن دانشگاه را به او دادند ولى موسوى بجنوردى اين پيشنهاد را نيز نپذيرفت. در سال ۱۳۷۴ نيز آيت الله موسوى بجنوردى به مدت يك ترم در دانشكده حقوق دانشگاه آكسفورد تدريس داشت كه در انتها راهنمايى رساله دو دانشجو در موضوعات «سيستم حكومت در اسلام» و «بررسى حقوق خصوصى در بعد مسائل مالكيت خصوصى » را عهده دار شد.
موسوى بجنوردى از اواسط دهه هفتاد ارتباطات علمى مستمرى با دانشكده حقوق دانشگاه محمدالخامس مراكش داشته است. او رفت و آمد و تدريس در مراكش را بسيار مفيد دانسته و از اين بابت بسيار خرسند است.
در سال ۱۳۸۰ نيزبه دانشگاه سن ژوزف (القديس يوسف) لبنان دعوت شد و جلسات علمى را در آن دانشگاه كه شاخه اى از دانشگاه سوربن است برگزار كرد. به دنبال اين جلسات دعوتنامه اى از دانشگاه سوربن براى تدريس در ترم پاييز در سال ۱۳۸۱ برايش ارسال شد ودر ارديبهشت همان سال به دعوت طنطاوى شيخ الازهر به مصر رفت.و ضمن ارائه جلساتى در خصوص «نقش عقل»در يكى از جلسات جالب علمى آيت الله موسوى بجنوردى در دانشگاه بريتيش كلمبيا به تدريس خصوصى پرداخت. موريس كاپيتورن كميسر عالى حقوق، استاد دانشگاه بريتيش كلمبيا است كه در آن سال كه هنوز نماينده سازمان حقوق بشر در ايران نبود، جلساتى درباره «حقوق جزا در اسلام»را به صورت خصوصى نزد آيت الله موسوى بجنوردى گذراند.
سيدمحمد موسوى بجنوردى متولد سال ۱۳۲۲ است ودر نجف اشرف به دنيا آمده ولى درشناسنامه وى ۱۳۲۴ به عنوان سال تولد رقم خورده است. پدر او آيت الله العظمى سيدميرزا حسن موسوى بجنوردى از مراجع تقليد وقت و داراى تأليفات بسيارى در فقه، اصول و فلسفه بود. موسوى بجنوردى كه در ۱۸ سالگى كفايتين را به پايان رساند در تمام ۱۴ سال حضور حضرت امام در نجف در درس خارج امام(ره) شركت كرده و به مدت ۱۲ سال نيز بر سر دروس آيت الله العظمى خويى حاضر شد.
سيدمحمد موسوى بجنوردى در طول مدت اقامتش در نجف اشرف در مسجد جامع نجف اشرف (هندى) رسائل المكاسب و كفايتين را به زبان عربى براى شيعيان كشورهاى عرب زبان همچون عراق، لبنان ، سوريه ومصر تدريس مى كرد.
از شاگردان بنام او مى توان به سيدعباس موسوى و شيخ راغب حرب از چهره هاى برجسته حزب الله لبنان اشاره كرد. در ميان استادانش رابطه استاد وشاگردى آيت الله موسوى بجنوردى با امام چنان محكم و استوار بود كه پس از مراجعت امام از نجف به پاريس وى نيز امام را همراهى كرد.موسوى بجنوردى پس از پيروزى انقلاب به همراه امام به ايران آمد و در دفتر استفتاى ايشان مشغول به كار شد.
اواز سال ۱۳۶۰ به عضويت شوراى عالى قضايى درآمد كه تا ارتحال امام و تغيير در قانون اساسى (كه منجر به حذف شوراى عالى قضايى شد) ادامه داشت.
از ويژگى هاى جالب و بارز او آن است كه همواره على رغم اشتغال به امور اجرايى، تحقيق وتدريس را رها نكرد. او مدرك دكتراى تطبيقى حقوق را از دانشكده حقوق دانشگاه تهران دريافت كرد و به همين دليل در دانشكده حقوق و دانشكده الهيات وهمچنين در دانشكده حقوق دانشگاه هاى قم و شهيد بهشتى و تربيت مدرس تدريس داشته است.
او از سال ۱۳۷۱ عضو هيأت علمى دانشگاه تربيت معلم بود ودر حال حاضر رئيس گروه الهيات اين دانشگاه است. همچنين تاكنون مشاور واستاد راهنماى بيش از ۱۴۰ پايان نامه در مقطع كارشناسى ارشد و استاد راهنماى بيش از ۴۰ رساله دكترا بوده است.
از او در داخل كشور بيش از ۴۰ مقاله در مجلات علمى و ۸ جلد كتاب در موضوعات زير منتشر شده است:
- قواعد فقهيه جلد۱و۲
- مقالات اصولى
- علم اصول
- مجموعه مقالات فقهى، اصولى وفلسفى جلد ۱ و ۲
- فقه تطبيقى
مصادر التشريع عندالاماميه والسنيه (به زبان عربى)
سيدمحمد موسوى بجنوردى ارادت خاصى به حوزه علميه نجف دارد و درباره اين حوزه مى گويد: من به عنوان فرزند حوزه نجف عرض مى كنم: هيچ وقت حوزه نجف در اين مقام نبوده كه دين را از سياست جداكند يا منكر حكومت دينى باشد. آرزوى قلبى همه فقهاى اسلام اين بوده است... كه روزى بتوانند حكومت اسلامى را پياده كنند.چون آرزوى اساسى همه ما است وما مى دانيم اجراى احكام اسلامى، آنجا كه مى تواند تضمين اجراى احكام اسلام كند، در يك حكومت اسلامى است كه مى تواند اجرايش را تضمين كند واين آرزوى همه است.
من خيلى به عقب نروم، كه شروع كنيم از مرحوم صاحب مفاتيح الاصول يا مناصل، سيدمحمد مجاهد، در كربلا اوهمواره وارد جريانات سياسى شد و عليه روس قيام كرده و حكم جهاد داد و خودش هم شخصاً به طرف ايران آمد. بعد از او اگر نگاه كنيم مى بينيم كه مرحوم آقاى آخوند خراسانى، آقا شيخ عبدالله مازندرانى، مرحوم ميرزاى نائينى و ديگران يعنى عمدتاً شاگردان مرحوم آقاى آخوند خراسانى مثل مرحوم آقا سيدابوالحسن اصفهانى و ديگران، اينها همواره بر اين عقيده بودند كه مشروطه، طورى تنظيم بشود كه در قالب حكومت اسلامى شكل بگيرد و مرحوم ميرزاى نائينى اصلاً كتاب تنبيه الامه را كه نوشت و آقايان آخوند خراسانى و شيخ عبدالله مازندرانى برايش تعريض نوشتند، تمام هدفش اين بود كه مشروطه اى كه در ايران بايد پياده شود براساس حكومت اسلامى بايد باشد و از ابتدا مى گويد كه حكومت اسلامى، استوار است برچند اصل.اصولى را كه بيان مى كند مى خواهد تطبيق كند كه مشروطه هم بايد اين باشد. بنابراين هدف اصلى مرحوم آقاى آخوند خراسانى، هدف اصلى آقاى شيخ عبدالله مازندرانى و هدف اصلى مرحوم محمدتقى شيرازى (ميرزاى دوم) كه يكى از اعاظم فقهاى شيعه و در تقوى ضرب المثل بود، در سال ۱۹۲۰ كه انگليسى ها به عراق آمده بودندو اختلال كرده بودند، رسماً فتوا داد براساس قاعده نفى سبيل كه لن يجعل الله للكافرين على للمؤمنين سبيلا، ايشان حكم جهاد داد و انگليسى ها را از عراق بيرون كرد».
او ادامه مى دهد كه :«استقلال عراق مرهون فتواى آقا ميرزا محمدتقى شيرازى و رهبرى و سردمدارى انقلاب ۱۹۲۰ توسط ايشان بود كه كل جهان عرب هم به اين مسأله اذعان دارد. بعد از او انتخاباتى مى خواستند در عراق برگزار كنند كه به نفع انگليسى ها و اختلالگران آن روز بود.مرحوم آقا سيد ابوالحسن اصفهانى، كه بعد از آقا ميرزا محمدتقى شيرازى، مرجع تقليد عام عراق و جهان تشيع بود، اين انتخابات را تحريم كرد و مقابل آنها ايستاد وآخرالامر اين شد كه مرحوم آقا سيدابوالحسن ميرزاى نائينى را حدود۹ماه به ايران تبعيدكردند. اين عزيزان در قم بودند، ولى وقتى متوجه شدند جهان اسلام همه اعتراض مى كنند و شيعيان عراق هم اعتراض دارند، مجدداً درخواست كردند كه اين بزرگواران به نجف برگشتند. زمان مرحوم آقاى حكيم، مرجعيت تقليد آقاى حكيم، بنده شاهد بودم ايشان همواره در مقابل ظالمين مى ايستاد وهدف اصلى اش حكومت اسلامى بود».
سيدمحمدموسوى بجنوردى درباره معضلات و مشكلات دانشگاه امروز مى گويد: «مشكلات عمده دانشگاه هاى ما كمبودهاى شديد علمى، وسايل كمك آموزشى، كتاب ، امكانات رفاهى و تفريحى و مشكلات معيشتى اساتيد هستند و با وجود تمام كاستى هاى موجود، معذلك رشد علمى در دانشگاه هاى ما خوب است و دانشجويان ايرانى جزو دانشجويان ممتاز دانشگاه هاى مطرح دنيا به حساب مى آيند و بنيه علمى خوبى دارند».
او معتقد است : « در تمام مقاطع و سطوح نظام آموزش عالى كشور بايد افرادى در موضع مديريت انتخاب شوند كه از مرتبه و شأن علمى بالايى برخوردار باشند و داراى شخصيت علمى بالايى باشند. در غير اين صورت انتصاب سياسى و يا خطى و گروهى در اين حوزه مى تواند نظام آموزشى ونظم عمومى دانشگاه ها را با مشكل جدى مواجه سازد. »وى با اشاره به وظايف شوراى عالى انقلاب فرهنگى يادآور مى شود: وظيفه شورا، ايجاد تحول در فرهنگ عمومى جامعه است و ما نبايد فرهنگ را منحصر به دانشگاه كنيم. انقلاب فرهنگى مسأله مهمى است و شورا بايد خط مشى بدهد و سياستهاى لازم را در اين راستا به تصويب رساند».
بهتر است پايان مطلب را چون آغاز آن به انجام برسانيم و بنويسيم آيت الله موسوى بجنوردى از معدود بزرگان علم و دين است كه همه خوبى ها را يكجا دارد.