|
به مناسبت هفته پژوهش در دانشگاه
حضور و غياب را فراموش كنيد، لطفاً!
|
|
|
سميرا سامانى samirasamani@gmail.com
هر طرف شهر را نگاه مى كنى، يك پوستر بزرگ به چارچوب بسته «هفته پژوهش» را به تو تبريك مى گويد. پاى دانشگاه و دانشكده هم كه مى رسيد يك پارچه نصب شده از اين سوى در به آن سوى در، تبريك هاى سطح شهر را تكميل مى كند، برايت.
پا داخل دانشگاه يا دانشكده ات مى گذارى، به اميد ديدن ديدنى هاى جديد .گويا اين هفته با همه هفته هاى ديگر فرق مى كند. اما تفاوت چندانى نمى بينى جز ليست برنامه هايى كه به مناسبت اين هفته توسط دانشگاه تدارك ديده شده و بر در و ديوار خودنمايى مى كند.
چند سال است كه هفته اى به نام «هفته پژوهش» تقويم هجرى شمسى را آذين كرده است. اين يعنى توجه به پژوهش و تحقيق اما گذشت اين سال ها يك سؤال برايت باقى گذاشته است كه تو هنوز پاسخ آن را به روشنى نمى دانى.
جايگاه پژوهش در اين كشور به واقع كجاست؟ به دنبال يافتن پاسخ اين سؤال به سراغ شما آمديم.
***
«در هر برهه اى كه آموزش در كشور ما به دلايلى همچون كمبود امكانات، بى انگيزگى دانشجويان به رشته تحصيلى و مطالعه، اطلاعات محدود بسيارى از اساتيد و از همه مهم تر كم بها شدن ارزش علم و عالمان در جامعه مهجور مانده است، نمى توان چشم انداز مثبتى براى پژوهش در كشور ترسيم كرد.»
عليرضا كتابدار، دانشجوى ارشد علوم ارتباطات، جايگاه پژوهش در دانشگاه ها را بيشتر از لحاظ كيفى مورد نقد قرار مى دهد و معتقد است پژوهش هاى انجام شده در جامعه ما چه از بعد كمى و چه از بعد كيفى با محدوديت هاى جدى روبرو است اما مشكل اصلى به لحاظ كيفى است.
«در بيشتر كشورهاى توسعه يافته و در حال توسعه، از پايان نامه ها به عنوان مرجع و منبعى براى پژوهش استفاده مى شود ولى بيشتر دانشجويان ما تنها پايان نامه را به عنوان رفع تكليف و به صورت سرسرى انجام مى دهند. در ميان اندك پايان نامه هاى قوى، موارد كاربردى محدودى يافت مى شود كه بتوان از آن به عنوان «نياز جامعه» ياد كرد و ضرورت آن را به صورت ملموس مشاهده نمود.»
عليرضا اما همين كاربردى نبودن پايان نامه ها و پژوهش ها را از جهت ديگرى نيز قابل نقد مى داند. در واقع او معتقد است، پيوندى ميان تئورى و عمل در جامعه ما وجود ندارد، بدين معنا كه اندك پژوهش هاى قوى و كاربردى معمولاً در گوشه كتابخانه هاى دانشگاه ها خاك خورده و يا استفاده بسيار محدودى از آن ها مى شود.
استادان نيز در اين ماجرا مصون از بى توجهى نيستند اما به گفته عليرضا وقتى استادان به دليل تنگناهاى مالى كه متأثر از وضعيت اقتصادى جامعه ايران است، بيشتر وقت خود را صرف فعاليت هاى درآمدزا مى كنند و حتى از «فرصت مطالعاتى» كه راهكارى براى پژوهش و كند و كاو تحليلى در مورد موضوعات تخصصى است به عنوان فرصتى براى استراحت و جهانگردى ياد مى كنند.
عليرضا فعاليت هر فرد و به تبع آن جامعه را تابعى از وسعت اطلاعات تئوريك و ديدگاه هاى افراد آن جامعه دانست و پژوهش را زيربنا و اساس شكل گيرى حوزه هاى جديد تئوريك خواند. به همين دليل معتقد است با بى توجهى به اين اصل زيربنايى نمى توان چشم انداز روشنى براى آينده كشور متصور بود.
***
«از رأس حكومت تا مسؤولان جزء به موضوع پژوهش و تحقيق اهميت مى دهند كه اين بسيار خوب است.»
احمد سهيل دانشجوى بنگلادشى علوم اجتماعى توجه مسؤولان ايرانى به امر پژوهش را مثبت ارزبابى مى كند اما او پژوهش ها ، سمينارهاو همايش ها را در سطح عالى و قابل قبولى نمى داند.
او معتقد است، ايرانيان ديگر بايد به سطح كيفى پژوهش و تحقيق و به روز آمد كردن روش ها توجه كنند.
***
پويايى علم در گرو پژوهش است و بسترى كه علم در آن توسعه پيدا مى كند، دانشگاه است و اگر در دانشگاه پژوهش نباشد، علم رو به زوال مى رود يا حداقل دچار ركود مى شود.
ميترا مبرم، دانشجوى ارشد مهندسى مكانيك، پژوهش را امرى هزينه بر مى داند؛ هزينه زمانى و هزينه مادى. او معتقد است به اين دو اصل امكان دهى در راستاى انجام پژوهش بى توجهى مى شود. «بودجه دانشگاه ها به طور كلى كم است. از اين مقدار كم هم اغلب كم ترين مقدار را به پژوهش اختصاص مى دهند. البته وقتى دانشگاهى در هزينه مخارج معمولى چون خوابگاه، غذا، سايت اينترنتى و... كسرى بودجه دارد شايد نتوان دانشگاه ها را به بى توجهى به اين موضوع محكوم كرد.»
ميترا بر اين باور است كه سازمان ها، مؤسسات و وزارتخانه ها به مانند گوشت قربانى به هزينه پژوهش نگاه مى كنند براى همين اختصاص دادن بخشى از بودجه شان به آن در اولويت هاى آخر است. ميترا مى گويد بايد نگاه به صرف هزينه پژوهش اصلاح شود وگرنه نه در دانشگاه و نه در سازمان هاى ديگر شاهد پژوهشى كاربردى نخواهيم بود.
***
«برگزارى چنين هفته هايى يك امر ظاهرى است. سالى يك بار به تعدادى محقق جايزه دادن و تقدير كردن، هيچ وقت باعث رشد پژوهش نمى شود.»
شهرزاد رفيعى دانشجوى زيست شناسى، معتقد است هفته پژوهش كه به پايان برسد فايل توجه و اهميت به پژوهش بسته مى شود، تا سال آينده كه از چند ماه قبل به تب و تاب انتخاب پژوهشگران جوان و مؤسسات پژوهشى برتر و... مى افتند.
شهرزاد مراربى كيفيت پژوهش در دانشگاه ها را هم مربوط به رفتار دانشجويان و هم مربوط به رفتار استادان مى داند. به گفته شهرزاد وقتى در ابتداى سال تحصيلى، استاد از تحقيق صحبت به ميان مى آورد، آنقدر دانشجويان چك و چانه مى زنند تا تحقيق را به يك ترجمه اى، نقد كتابى يا حداكثر يك تحقيق كتابخانه اى تبديل كنند، از طرفى استادان حال و حوصله برخورد منطقى با دانشجو و مجاب كردن آن ها را ندارند و خيلى راحت از مواضع خود پايين مى آيند.
***
«از ابتداى تأسيس دانشگاه تاكنون كسى پايان نامه را به عنوان واحد اختيارى نگرفته است.»
سيما سپهرپور، دانشجوى ارشد روزنامه نگارى چندى پيش از زبان رئيس دانشگاهش متوجه مى شود كه دانشجويى پايان نامه كه واحد اختيارى كارشناسى روزنامه نگارى است را انتخاب كرده اما با آن موافقت نشده است.
سيما گفت وقتى پايان نامه گذراندن امرى بى سابقه در يك رشته تحصيلى باشد شما از اين مجمل، مفصل بخوانيد. تا حالا دانشجويى زير بار تحقيق نرفته بود حالا هم كه دانشجويى پيدا شده كه از سر ميل پا در اين گود گذاشته است، كسى حاضر نيست پاسخگوى مطالبات او باشد.
سيما بر اين باور است كه معنى تحصيل در كشور مابه كلاس رفتن دانشجو و جزوه گفتن هاى استاد خلاصه مى شود و البته حضور و غياب، فراموش نمى شود، هرگز.
|
