|
دولت وآلودگى هوا
كلاف سردرگم
|
|
|
معصومه وروانى
روزگار سختى است اين روزها. هوا ناصاف و آسمان ناپاك. كه آسمانى ديگر نمانده.بى ستاره و خورشيد. صد دريغ از يك قطره باران. نه نسيمى، نه بادى و نه بارانى. از آن پاييز رنگ ريز چيزى جز برگ و خاشاكش نمانده و درختانى كه دچار تن لرزه و دل مرده اند. آنقدر تيره و تار است احوالمان كه فراموش مى كنيم بپرسيم چرا؟ چطور شد كه گرفتار دوده هاى مسموم كم تدبيرى خود شديم. همين چند روز پيش بود كه گفتند «در اثر آلودگى شديد هوا در چند روز اخير» مركز اورژانس تهران اعلام كرد: ۹۰۸ تن به دليل بيمارى هاى قلبى و ۷۱۰ تن به علت بيمارى هاى تنفسى راهى اورژانس شدند.» باز «راهى بيمارستان شدن» شنيدنش قابل تحمل تر از خبرى است كه مى گويد: «بنا به يك آمار خوشبينانه آلودگى هوا در يك ماه گذشته ۱۰۷ نفر از شهروندان تهرانى را از پا درآورد.» و اين خبر را هم داشته باشيد كه «مرگ و مير ناشى از آلودگى هوا نسبت به سال گذشته ۴ برابر افزايش يافته است.»
دولت از ناچارى تهران را دو روز تعطيل كرد تا بلكه بادى بوزد و بارانى درگيرد كه به قول معروف «فرجى حاصل شود» كه نشد. كه بدتر شد و ديديم كه چطور جمعه هم آسمانمان تار بود!
شما جاى دولت بوديد چه مى كرديد؟ چه كند دولت كه اين معضل حل شود؟ بگويد خودروهاى ۱۰ سال به بالا بايد از خيابان جمع شود، خوب است؟ مى تواند؟ مى گذارند؟ چند مسافركش را مى شناسيد كه در ميان در و همسايه هستند كه نان شبشان از همان «ابوقراضه» مى گذرد؟ شما باشيد حاضريد نان هزاران نفر را ببريد؟ چه بايد بكند دولت؟ خوب است فرمان صادر كند كه مصرف بنزين حد و اندازه داشته باشد؟ مى تواند؟ مى شود؟ يا مثلاً بگويد «بنزين فلان قيمت!» آيا علاج واقعه همين است؟ گرچه دولتى كه حالا جريان امور را به دست دارد تازه چند ماه است كه به تصدى رسيده و دارد تاوان اشتباهات گذشتگان را پس مى دهد، اما آيا مثلاً نمايندگان مجلس با طرح دولت براى كنترل و كاهش مصرف بنزين موافقت مى كنند؟...
اين همه را پرسيدم تا به جوابى برسم كه نه در دولت كه در خود ماست. مايى كه «داشتن خودرو» را «پز اجتماعى» مى دانيم و هر روز تك به تك سوار مى شويم راهى اداره و كار و... درست است اوضاع حمل و نقل عمومى خراب است. قبول، اما وقتى مسأله و بحران تا پشت شيشه ما آمده؟ وقتى مصيبت ميانمان پرسه مى زند؟
آمارهاى باورنكردنى
«قلم سبز» آمارى داده است باورنكردنى. مى نويسد: در روز شنبه ۱۹ آذر _ كه از فردايش طرح گسترش محدوده اضطرارى آلودگى هوا مطرح شد _ ۲۴۰ ميليون و ۸۰۰ هزار ليتر انواع فرآورده هاى نفتى در سراسر كشور مصرف شد كه شامل ۷۰ ميليون و ۷۰۰ هزار ليتر بنزين، ۳۱ ميليون ليتر نفت سفيد و ۹۶ ميليون و ۸۰۰ هزار ليتر و ۴۲ ميليون و ۳۰۰ هزار ليتر نفت كوره بوده است. بر اساس آمارهاى رسمى شركت ملى پخش فرآورده هاى نفتى ايران، در اين روز در شهر تهران ۱۱ ميليون و ۵۰۰ هزار ليتر بنزين، يك ميليون و ۷۰۰ هزار ليتر نفت سفيد، ۷ ميليون و ۴۰۰ هزار ليتر نفت گاز و يك ميليون و ۱۰۰ هزار ليتر نفت كوره مصرف شد.
اين همه بنزين صرف چه مى شود؟ صرف سوزاندن حلق و كشتن خلق. اين همه بنزين در حالى در ايران مصرف مى شود كه دولت مجبور شد در ماه هاى گذشته بيش از ۵ ميليارد دلار اعتبار براى تأمين كسرى بنزين توليد داخل هزينه كند. آيا اين رقم را اگر صرف رفع آلودگى هواى تهران كنند بد است؟ تلخ و دردناك اينجاست كه دولت در حالى مجبور است اين اعتبار را صرف پر شدن باك هاى خالى خودروهاى فرسوده و پرمصرف كند كه بيش از ۳ ميليون و ۵۰۰ هزار نفر در ايران بيكار قطعى هستند و هنوز بسيارى از استان هاى بزرگ اين كشور پهناور زرخيز، منطقه محروم محسوب مى شوند.
دولت در حالى مجبور است ۲۶ ميليارد و ۸۰۰ ميليون تومان در روز هزينه كند كه مردم تنها ۲ ميليارد و ۳۶۰ ميليون تومان براى مصرف اين حجم فرآورده به دولت مى پردازند و اين واقعاً خارج از انصاف است كه از دولت بخواهيم علاوه بر سوبسيد سنگين و وحشتناكى كه روزانه صرف تأمين سوخت خودروهايى كه كارى جز توليد آلودگى ندارند، مى كند وظيفه رفع آلودگى را هم برعهده بگيرد. مگر دولت چقدر توان دارد؟ چقدر قدرت مالى دارد؟ زمانى هم كه دولت لايحه افزايش نرخ بنزين را _ جهت كاهش مصرف سوخت و به دنبال آن مضرات ناشى از اين مصرف كه يكى هم همين آلودگى هواست _ مورد بررسى قرار مى دهد، واهمه درمى آيد كه مگر قرار نبود عدالت را رعايت كنيد؟ اين ميان كسى نيست كه بگويد «رعايت عدالت هزينه دارد كه قبل از همه خودمان بايد حاضر به تحملش باشيم و نيستيم.»
فرض محال، محال است
فرض كنيد قرار است از فردا مردم براى كاهش آلودگى هوا با خودروى شخصى از منزل خارج نشوند و از وسايل حمل و نقل عمومى استفاده كنند. آيا چنين چيزى امكان پذير است؟ در حالى كه خيابان هاى تهران مملو از خودروهاى تك سرنشين و دو سرنشين شخصى است و انبوه خودروها سرعت تردد در تهران را به ۱۷ كيلومتر در ساعت رسانده و تهران عملاً به پاركينگى بزرگ تبديل شده است، هيچ كس حاضر نيست _ حتى خود من! _ كه وسيله نقليه شخصى اش را كنار بگذارد و سراغ مثلاً اتوبوس برود، چرا؟
چون همين الانش هم كه كسى خودرو شخصى اش را كنار نگذاشته، اتوبوس ها پر از آدم هايى است كه كنار هم فشرده شده اند. اتوبوس ها چنان مملو از آدم است كه اگر قرار باشد فقط چند نفر خودروهاى شخصى شان را كنار بگذارند و اتوبوس سوار شوند، آن وقت بحران كمبود اتوبوس نه به شكل فعلى كه به شكل ديگرى خود را نشان خواهد داد. خطوط مترو تنها منطقه اى محدود از پايتخت را پوشش مى دهد و نارسايى سيستم حمل و نقل سبب شده است مردم چاره اى جز استفاده از خودروهاى شخصى نداشته باشند. در چنين شرايطى دولت چه بايد بكند؟ شما جاى دولت بوديد چه مى كرديد؟ كدام طرف كار را بگيرد كه طرف ديگر لنگ نماند؟
بيش از يك ميليون خودرو فرسوده
اين در شرايطى است كه بيش از يك ميليون خودرو از حدود ۴ ميليون خودروى داراى عمر بالاتر از ۲۰ سال در كشور وجود دارد و شايد كمتر از ۶ هزار خودرو در اين مدت از رده خارج شده باشند. آيا بهتر نيست دولت به جاى پرداخت روزانه ۲۴ ميليارد تومان سوبسيد سوخت، اين پول را صرف از رده خارج كردن خودروهاى فرسوده كند؟ فراموش نكنيم كه ضررهاى اقتصادى ناشى از توليد حجم بالاى مواد سمى طى سال هاى اخير كمتر از اين نيست. چنانكه سالانه بيش از ۳۰۷ ميليارد ريال صرف درمان بيمارى هاى ناشى از آلودگى هوا، ۲۱ ميليارد ريال صرف مواد شوينده و ۴۳ ميليارد ريال صرف آب و برق مورد استفاده در نظافت آلودگى هاى ايجاد شده و... مى شود. علاوه بر اين همان چند روزى را هم كه دولت تعطيل عمومى اعلام كرد _ به ناچار و از سر اضطرار البته _ بيش از ۱۰۰ ميليارد تومان ضرر متوجه اقتصاد كشور شد.
گسترش شبكه حمل و نقل عمومى
گسترش شبكه حمل و نقل عمومى البته بيش از هر چيز و قبل از هر كار نيازمند وجود فرهنگ استفاده از وسايل نقليه عمومى است كه متأسفانه در ميان مردم ما اين فرهنگ جايى ندارد. هر اتوبوس سوار و متروسوار و تاكسى سوارى به محض رسيدن به پولى مناسب در اولين اقدام، خريد خودرويى شخصى را برنامه اصلى خود مى كند تا لااقل زن و بچه اش راحت باشند. با اين حال نمى توان بر اين فرهنگ نيز عذرى وارد ساخت كه اتوبوس هاى ما اتوبوس نيستند و تاكسى هاى ما هم كه فقط «دربستى»سوارند.
با اين همه بايد بدانيم كه مديريت هاى استفاده و گسترش فرهنگ استفاده از وسايل نقليه عمومى در نگاهى فراشخصى به مراتب بيش از استفاده از وسايل نقليه شخصى است و به نظر مى رسد اهتمام دولت نيز بايد در اين سو باشد. در اين باره «روح الله كاظمى»، كارشناس ارشد محيط زيست مى گويد: «اثرات اقتصادى _ زيست محيطى مترو در مقايسه با ديگر وسايل حمل و نقل و نقش آن در كاهش مصرف سوخت هاى فسيلى به مراتب بيشتر است و از آنجا كه طبق پيش بينى ها، جمعيت تهران در سال ۱۴۰۰ به ۱۲ ميليون رسيده و اين امر سبب افزايش چشمگير خودروها و سفرهاى درون شهرى و حومه اى مى شود، بهترين سامانه حمل و نقل مسافر در كلان شهر تهران خطوط ريلى با ظرفيت بالاى جابه جايى مسافر خواهد بود. مترو قادر است در يك سفر دو هزار نفر را در كمترين زمان جابه جا كند، در حالى كه افزايش خودروها باعث تراكم شديد در شهرها، ايجاد تصادفات، افزوده شدن زمان سفرها، توليد گازهاى سمى و افزايش سر و صدا خواهد شد.»
استفاده از مترو و وسايل حمل و نقل عمومى در تمام جهات به نفع اجتماع، مردم و محيط زيست است و جمع كل آثار مثبت اقتصادى در سال ۸۴ در اثر راه اندازى مترو تهران ۴۷۷۹ ميليارد ريال خواهد بود. براساس پيش بينى ها در هر سفر با مترو در سال ۸۴ مبلغ ۰/۱۶۷ دلار در مصرف سوخت صرفه جويى خواهد شد كه با احتساب هر دلار به مبلغ ۸ هزار ريال، جمعاً مبلغ ۵۸۸ ميليارد ريال در مصرف سوخت صرفه جويى مى شود.
نكته تلخ اينجاست كه جابه جايى مسافر با خودروهاى مسافركش در شهرهاى بزرگ جهان ۳ درصد است و با اين همه به دليل كمبود وسايل حمل و نقل عمومى در تهران، سهم خودروهاى مسافركش در جابه جايى مسافران اين شهر بالغ بر ۲۳ درصد است. در حالى كه به دليل فرسوده بودن اكثر خودروهاى شخصى و توقف هاى بيش از حد براى سوار يا پياده كردن مسافر، مصرف سوخت اين خودروها از ۱۸ ليتر در ۱۰۰ كيلومتر فراتر مى رود.
زنگ هشدار اوضاع نابسامان تر آينده در اين ميان همچنان شنيده مى شود و بر ماست كه پيش از انداختن توپ به ميدان اين و آن، اول از خودمان شروع كنيم. گرچه مطمئناً دولت جديد نيز على رغم به سر بردن در زير آوارى از مشكلات تدابير نو و تازه اى اتخاذ خواهد كرد. فراموش نكنيم كه شعار دولت جديد «مى شود، ما مى توانيم» است. فقط كمى حوصله و فرصت لازم است تا دولت بتواند لااقل از اين آوار بيرون بيايد و ما را هم نجات دهد!
|
