• در شرايطى كه تشكيل «صف» در جلوى گيشه ها تقريباً به امرى محال تبديل شده و سينماداران از آن به «آرزو» ياد مى كنند، فيلم هاى در انتظار نمايش صف عظيمى را پشت پرده هاى سينما شكل داده اند. انتهاى اين ليست انتظار هم البته فيلم هاى گروه مخاطب خاص قرار گرفته اند
گروه فرهنگ و هنر - بهمن عبداللهى:
بالا رفتن آمار توليدات سينماى ايران گرچه مايه خوشحالى است، اما در تعمق به اين موضوع، نگرانيهايى به وجود مى آيد. يكى از مسائلى كه همواره موجب بروز نگرانى هايى در امر توزيع و نمايش آثار سينمايى ايران شده است، گروهى از فيلمهاى توليدى است كه تا امروز عناوينى همچون مخاطب خاص، هنرى، نفروش، جشنواره پسند و... را با خود يدك كشيده است.
در شرايطى كه تشكيل «صف» در جلوى گيشه ها تقريباً به امرى محال تبديل شده و سينماداران از آن به «آرزو» ياد مى كنند، فيلمهاى در انتظار نمايش صف عظيمى را پشت پرده هاى سينما شكل داده اند. انتهاى اين ليست انتظار هم البته فيلمهاى گروه مخاطب خاص قرار گرفته اند.
مشكل چيست؟
دست اندركاران سينما، حتى علاقه مندان سينما به خوبى مى دانند كه گره اصلى در سينماى ايران «كمبود سالن نمايش» است. در شرايطى كه سالانه ۷۰ تا ۱۰۰ فيلم در سينماى ايران توليد مى شود، ما در تهران ۷۰ سالن سينما در اختيار داريم كه پخش كنندگان حاضر نيستند در اكران اول فيلم خود را در بسيارى از اين سينماها نمايش دهند.
بنابراين، طبيعى است كه در بازار عرضه و تقاضا طالبان فيلمهاى «بفروش» بيشتر باشد و فيلمهاى «نفروش» كمتر.
درحالى كه فيلمهاى مورد بحث با رويكردى تجربى، حضور در جشنواره ها، آشنايى زدايى از مؤلفه هاى عامه پسند و نخ نما شده ساخته مى شود و عموماً اثرى فرهنگى تلقى مى شوند، سينماداران و پخش كنندگان - كه گردش مالى سينما را مد نظر قرار مى دهند - به اين آثار توجهى نمى كنند، بنابراين نقش دولت و متوليان فرهنگى اهميت پيدا مى كند.
با اين وضع، دولت مى كوشد تا با حمايتهاى لازم و پرداخت يارانه هاى ويژه اين فيلمها را به نمايش درآورد تا سطح سليقه مردم پايين نيايد و عنصر فرهنگ سازى سينما فراموش نشود.
اين سياست پس از سالها بحث ميان نهادهاى صنفى سينما و دولت عاقبت سال پيش نتيجه داد و گروهى با عنوان گروه نمايش دهنده آثار سينمايى با مخاطب خاص به وجود آمد و نام «آسمان باز» به خود گرفت.
آسمان باز با آفتاب كم فروغ
گروه سينمايى آسمان باز قرار بود از ارديبهشت سال گذشته كار خود را با نمايش فيلمهايى همچون «گاوخونى» و «باد ما را خواهد برد» آغاز كند، اما اين وعده عملى نشد. سپس مقرر شد از آخر شهريورماه گروه مخاطب خاص فعاليت خود را آغاز كند و در گفت و گوى رئيس شوراى صنفى نمايش، رئيس كانون كارگردانان (به عنوان مشاور در هيأت امناى سينماى مخاطب خاص) و نماينده خانه سينما با ما در اين شورا مورد تأكيد قرار گرفت، اما باز هم اين اتفاق حادث نشد و عملاً نمايش آثار اين گروه از ۱۹ آذرماه ۸۳ با فيلم «چند تار مو» آغاز شد. در ابتدا قرار بود از ميان ۴۴ فيلم موجود با اين رويكرد ۱۰ فيلم شاخص تر از ميان آثار اكران نشده همچون باد ما را خواهد برد، قدمگاه، خواب تلخ، لاك پشت ها هم پرواز مى كنند، ايران سراى من است، هفت پرده و احتمالاً ده و طلاى سرخ در شش ماهه دوم سال به نمايش در آيد، اما باز هم در واقعيت فيلمهاى چند تار مو (ايرج كريمى)، قدمگاه (محمد مهدى عسگرپور) و خاموشى دريا (وحيد موسائيان) در پاييز و زمستان به نمايش درآمد و در ادامه سيماى زنى در دوردست (على مصفا)، عاشق مترسك (مهدى نوربخش)، امتحان (ناصر رفائى)، كنار رودخانه و دانه هاى ريز برف (عليرضا امينى) در سال جارى به نمايش درآمدند كه پس از نمايش دو فيلم امينى در اواخر ارديبهشت ماه فعاليت اين گروه تعطيل شد و گرچه فيلمهاى ماهى ها عاشق مى شوند (على رفيعى) و خيلى دور خيلى نزديك (رضا ميركريمى) نيز مورد حمايت اين گروه بودند، اما پرونده گروه آسمان باز با دهها فيلم به نمايش درنيامده تا امروز بسته شده است.
سينما، اعتبار، حمايت
سيد ضيا هاشمى مديرعامل خانه سينما كه سال گذشته نماينده خانه سينما در طرح گروه آسمان باز بود، امروز با نگرانى سخن مى گويد. او معتقد است اگر بودجه و اعتبار كافى براى حمايت از اين طرح از سوى وزارت ارشاد اختصاص پيدا كند، مى توان گروه آسمان باز را باز هم فعال كرد. او درباره توقف اين طرح به ما مى گويد: تغيير مديريت دولت باعث شد براى سال ۸۴ به طور كلى برنامه اى براى اين گروه نداشته باشيم و فيلمهايى هم كه امسال به نمايش درآمد، در واقع ادامه برنامه سال گذشته بود. او اضافه مى كند: معاونت سينمايى جديد به ما گفته است درباره اين موضوع «طرح» بدهيم، ما هم در پى آن هستيم اين مسأله را دنبال كنيم و ان شاء الله براى سال ۸۵ طرحهاى جديد و گسترده اى ارائه كنيم. هاشمى تأكيد مى كند اگر طرح آسمان باز نبود، همين تعداد فيلم محدود هم هرگز اكران نمى شدند.
عليرضا امينى كارگردان دو فيلم كنار رودخانه و دانه هاى ريز برف كه از خوش شانس ترين كارگردان فيلمهاى در صف انتظار به شمار مى آيد، درباره گروه آسمان باز مى گويد: حركتى كه شروع شد، خوب بود، با وضع موجود بالاخره بايد يك سازمان جلو مى آمد و چون اين طرح تازگى داشت، به طور طبيعى با مشكلاتى همراه بود.
سيد ضيا هاشمى درباره همكارى صدا و سيما در تبليغات اين گونه فيلمها به ما مى گويد: تلويزيون با ما همكارى نكرد و كمكهايشان به فيلمهاى اين گروه مختص فيلمهاى خودشان (مثل قدمگاه) بود كه البته بسيار مؤثر بود.
سينمادارها حمايت نكردند
وقتى گروه آسمان باز كار خود را آغاز كرد، پس از چانه زنى ها و برنامه ريزى هاى مختلف در نهايت مقرر شد سه سينماى فرهنگ ،۲ فلسطين ۲ و ايران ۲ اين آثار را به نمايش درآورند، اما سينما ايران به سرعت خود را از گردونه خارج كرد و در نوروز ۸۴ دو سينماى فرهنگ و فلسطين باقى ماندند و اين دو سينما نيز اخيراً به سينما فرهنگ تقليل يافت.
فيلم ها در انتظار نمايش
در حال حاضر جدا از حدود ۶۰ فيلمى كه در مراحل مختلف فيلمبردارى تا تدوين، مراحل فنى را پشت سر مى گذرانند، ۲۰ فيلم جديد آماده نمايش است و ۳۲ فيلم نيز از سال گذشته در انتظار نمايش باقى مانده اند. حدود ۱۰ فيلم نيز مشكل مجوز دارند كه در صورت رفع اين مسأله مجموعاً ۱۲۲ فيلم پس از جشنواره فيلم فجر آماده نمايش خواهند بود. قطعاً از ميان اين آثار تعداد قابل توجهى (حدود ۳۰ فيلم) در جدول فيلمهايى با مخاطب خاص قرار خواهند گرفت كه اين رقم نيز جدا از فيلمهايى است كه پيش از سال ۸۳ در انتظار نمايش بوده اند و همچنان رنگ پرده را نديده اند.
به گفته سيد ضيا هاشمى مديرعامل خانه سينما بعضى از اين فيلم ها را مى توان تنها در يك سينما نمايش داد، چرا كه مخاطب آنها بسيار محدود هستند و برخى ديگر را در ۲ تا ۶ سينما و حتى بيشتر.
يك پيشنهاد
در اينكه از فيلمهايى با رويكرد فرهنگى بايد حمايت دولت را در نظر گرفت، شكى نيست. به نظر مى رسد مشكل اصلى در اين فرايند بودجه و اعتبار و سينما نيست، مشكل اصلى در پيوستگى نمايش اين آثار است. در سينماى ما كه داعيه اى فرهنگى دارد، بسيار عجيب است كه يك سينما براى نمايش فيلمهاى مخاطب خاص يا مثلاً فيلم كوتاه يا مستند اختصاص پيدا نكرده است. در صورتى كه يك سينما - به هر تدبيرى - به نمايش پيوسته اين آثار اختصاص يابد. هم آن «صف» طولانى كوتاه تر خواهد شد و هم مخاطب اهل سينما محل مورد نظر خود را شناسايى خواهد كرد، درست مثل برخى سينماهاى كوچك در فرانسه كه نوع خاصى از آثار سينمايى يا سينماى ملل را نمايش مى دهند يا تئاترهايى كه در اروپا تنها آثار شكسپير را به روى صحنه مى برند. اين سينماى كوچك در تهران مى تواند هر دو هفته يكبار (سالانه ۲۶ فيلم) را به روى پرده ببرد.