رحيم نيكبخت
در پيروزى انقلاب اسلامى عوامل متعددى را مى توان مؤثر دانست. آنچه تاكنون در بررسى هاى مربوط به علل اين رويداد كمتر مورد توجه قرار گرفته است، عوامل و زير ساخت هاى فرهنگى اين انقلاب بزرگ است. در كنار مبارزات سياسى، تلاشهاى فكرى و فرهنگى وجه اهميت شخصيت هاى مبارزى چون آيت الله دكتر مفتح، شهيد مطهرى و شهيد باهنر و ديگران بوده است.
با آغاز نهضت اسلامى به رهبرى امام خمينى در سال ،۱۳۴۱ شاگردان مكتب ايشان به تبعيت از استادشان وارد صحنه مبارزه شدند. دكتر مفتح با سفرهايى كه به نواحى مختلف جهت سخنرانى مى نمود، مردم مسلمان را به وظايف دينى و سياسى آگاه مى كرد. با دستگيرى و تبعيد امام خمينى، مبارزه متوقف نگرديد؛ بلكه تحت تأثير خفقان ايجاد شده، تاكتيك مبارزات تغيير كرد. در اين رويكرد شاگردان امام ضمن مبارزه سياسى به بسترسازى فكرى و فرهنگى به منزله يك اقدام انقلابى توجه خاصى ورزيدند.
آيت الله مفتح علاوه بر حضور قوى در صحنه مبارزات ضد حكومت، داراى سوابق قابل توجه فرهنگى بود. تدريس در دبيرستان دين و دانش كه راه و روش جديدى را در پيش گرفته بود و هم گامى با مؤسسان انديشمند آن، چون دكتر بهشتى و نيز تشكيل كانون دانش آموزان و فرهنگيان قم، از آن جمله است. تأسيس مجمع اسلام شناسى براى پژوهش در مسائل بنيادى اسلامى و انتشار چندين جلد كتاب از اين مجموعه، تحت نظارت دكتر مفتح از فعاليت هاى مهم فرهنگى اسلامى نيروهاى مذهبى به شمار مى رود. گردانندگان اين مجموعه، متفكران و نويسندگانى در حوزه مطالعات اسلامى بودند كه در دو سو مشغول مبارزه قلمى بودند؛ نخست در مقابل استعمار فرهنگى غربى حاكم بر جامعه و ديگرى اصلاح انديشه هاى انعطاف ناپذير برخى اقشار متحجر مذهبى كه خود از عوامل رويگردانى افراد بسيارى از دين و مذهب بودند. در اين مبارزه فكرى و فرهنگى، لازم بود هم آشنايى و تسلط كامل بر اسلام و معارف حقه شيعه در حوزه هاى علميه حاصل گردد و هم با انديشه هاى جديد موجود در دانشگاهها آشنا شود. شناخت اسلام راستين و ناب از يك سو، براى زدودن خرافات و پيرايه هاى بى پايه در ميان اقشار مذهبى و از سوى ديگر براى ارائه در مجامع دانشگاهى ضرورت داشت.
|
|
|
شخصيت هايى چون آيت الله شهيد مظلوم دكتر بهشتى، آيت الله دكتر مفتح، دكتر محمد جواد باهنر، استاد مرتضى مطهرى و ... از آن جمله انديشمندان تربيت شده مكتب امام خمينى بودند كه براى تعديل، تغيير و تصحيح نظر دانشگاهيان نسبت به اسلام و مذهب، قدم در دانشگاهها گذاشته و با تحصيل و يا تدريس و فعاليت گسترده، مروج اسلام ناب در مراكز دانشگاهى شدند. اين انديشمندان براى تأثيرگذارى بيشتر تلاش كردند تا ضمن حفظ وظايف اجتماعى بتوانند در تعليم و تربيت اسلامى جوانان نقش داشته باشند و اگر به فعاليت هاى اجتماعى تبليغى هم مى پردازند، صرف انجام وظيفه باشد، نه نيازهاى روزمره، دكتر مفتح از اين شيوه فعاليت به عنوان (تز روحانى غيرحرفه اى) تعبير مى نمود.
محدوديت روزافزون فعاليت هاى تبليغى و ارشادى، طى سالهاى بعد از تبعيد امام، آيت الله مفتح را مجبور كرد در فعاليت هاى خود خط مشى جديدى را اتخاذ نمايد، زيرا در سال ۱۳۵۱ توسط ساواك ممنوع المنبر گرديده بود. تمركز بر فعاليت هاى آموزشى در دانشكده الهيات و معارف اسلامى، اقامه نماز در مسجد دانشگاه تهران، راهنمايى دانشجويان مقاطع مختلف از جمله اين خط مشى ها بود.
پذيرش امام جماعت مسجد تازه تأسيس جاويد و دايركردن كلاسهاى مختلف حساسيت ساواك را برانگيخت. احضار و اخطار به بانى مسجد و اخذ تعهد كتبى از او، اقدامات صورت گرفته براى جلوگيرى فعاليت در مسجد جاويد بود. سخنرانى آيت الله سيدعلى خامنه اى در مسجد جاويد، هم به دستگيرى ايشان منجر شد و هم به دستگيرى دكتر مفتح. هر دو دستگير و تحويل كميته مشترك ضدخرابكارى گرديدند.
همچنين دكتر مفتح امامت جماعت مسجد قبا را پذيرفته بود،نام اين مسجد هم ، برگرفته از مسجد قباى پيامبر اكرم (ص) بود . به حق هم در تاريخ انقلاب اسلامى نقش مهمى ايفا كرد . نزديكى به حسينيه ارشاد و جوان گرايى دكتر مفتح در فعاليت هاى خود در اندك مدتى ، اين مسجد را به كانون رفت وآمد نيروهاى انقلابى تبديل كرد. برنامه هاى موفق رمضان وبرگزارى باشكوه نماز عيدفطر سال ۱۳۵۶ در تپه هاى قيطريه تجربه اى موفق بود كه در سال بعد - ۱۳۵۷ - به نحو احسن مورد استفاده قرار گرفت.
برگزارى اولين تظاهرات گسترده مردم تهران در روز عيد فطر بعد از اقامه نماز، زمينه ساز راهپيمايى هاى بعدى گرديد. راهپيمايى روز پنج شنبه ۱۶ شهريور در ادامه تظاهرات روز عيدفطر - ۱۳۵۷/۶/۱۳ - دومين حركت گسترده مردم تهران بود. تظاهرات ۱۷ شهريور و كشتار مردم در ميدان ژاله، حركت انقلاب براى سرنگونى سلطنت پهلوى را تندتر كرد.
هماهنگى هايى كه از ساليان قبل بين روحانيون انقلابى وجود داشت ، در اين سال، تشكيلاتى را به نام «جامعه روحانيت مبارز» به وجود آورد تا نهضت را براى حصول پيروزى سازمان دهى و هدايت نمايد. آيت الله مفتح در كنار استاد مطهرى و آيت الله بهشتى از اعضاى مؤسس و اصلى و سخنگو و اولين دبيركل اين تشكيلات بود.
در تشكيل كميته براى استقبال از امام خمينى او حضور فعال داشت. تصاوير برجاى مانده از سخنرانى تاريخى امام در ۱۲ بهمن سال ۱۳۵۷ در بهشت زهرا، حكايت از حضور او در كنار امام در جايگاه سخنرانى دارد. پيروزى انقلاب اسلامى، نيروهاى انقلابى را با چالش هاى جديدى روبرو ساخت. تأسيس نظام جديد بر ويرانه هاى نظام شاهنشاهى و مشكلات ناشى از اين انقلاب و دگرگونى ، اندك نبود. تأسيس نهادهاى انقلابى براى سروسامان دادن به وضعيت نابسامان و مقابله با جريان هاى ضدانقلاب ، از اولين ضرورت هاى كشور بود. پس از پيروزى انقلاب اسلامى مسجد قبا با توجه به سوابق سازماندهى و هدايت در دوران انقلاب از اولين مساجد تهران بود كه تشكيل كميته انقلاب اسلامى را در خود شاهد بود.
در كنار مشاغل و گرفتارى هاى مسؤوليت كميته مسجد قبا، آيت الله مفتح، قسمت عمده وقت و انرژى خود را صرف دانشكده الهيات و دانشجويان مى نمود. پى ريزى يك نظام براساس آرمان هاى اسلامى و انسانى، تلاش مضاعفى را طلب مى كرد ، به ويژه آن كه ، فعاليت گروههاى چپ در دانشگاهها ضرورت توجه به نسل جوان دانشگاهى را براى رهبران فكرى و فرهنگى انقلاب اسلامى چندبرابر مى كرد.
تلاش براى نزديكى قشر دانشگاهى به قشر روحانى و بالعكس ، دو گروه مهم و سازنده كشور، چه در دوره قبل از پيروزى و چه بعد از آن ، از ويژگى هاى برجسته دكتر مفتح است. او كه در حوزه علميه به درجه اجتهاد در استنباط احكام شرعى و فقهى رسيده بود، در عين حال با گذاشتن قدم به دانشگاه ، تحصيلات آكادميك را هم در عالى ترين سطح كسب كرده بود. بعد از انقلاب، اولين قدم هاى اساسى و اصولى براى ايجاد وحدت دراين دو قشر توسط او برداشته شد.
آنچه در سراسر زندگى اين رادمرد شهيد مى توان به خوبى يافت، اخلاص و عمل بر طبق و وظيفه الهى و نيز مبارزه سرسختانه و مستمر با رژيم طاغوتى بر همان مبناى انجام وظيفه الهى خود مى باشد و مبارزاتى كه با گوشه هايى از آن آشنا شديد. چند دهه مبارزه با رژيم پهلوى كه با تكيه بر قدرت فراوان و اختناق وسيعى كه در سراسر كشور ايجاد كرده بود، كار آسانى نبود. در هر زمان و مكان شكل خاص خود و تاكتيك ويژه آن زمان و مكان را مى طلبيد. ولى آنچه استمرار داشت، اصل مبارزه با رژيم طاغوتى پهلوى، براى پى افكندن و استقرار حكومت اسلامى بود.
اين تصوير خلاصه اى از تمام تلاش هاى مخلصانه و شبانه روزى مجاهد نستوه حضرت آيت الله شهيد دكتر مفتح مى باشد. هم او كه پس از يك عمر مبارزه خستگى ناپذير با رژيم شاه و طراحى و راه اندازى راهپيمايى هاى ميليونى ،نقش بسيار چشم گيرى در اوج گيرى پيروزى انقلاب اسلامى ايفا كرد؛ با پيروزى انقلاب اسلامى ، وظيفه الهى خود را تلاش در سنگر سازندگى فرهنگى ، معنوى و اقتصادى ميهن اسلامى دانست و در كنار وظايف سنگينى هم چون شوراى انقلاب ، كميته انقلاب اسلامى و ... دقت قابل توجهى را به اين امر اختصاص داد.
اما دريغ و افسوس كه استفاده انقلاب از دست پروردگان مكتب امام به دست گل چين شوم خوارجيان فرقان، چندان طول نكشيد و آيت الله دكتر مفتح هم در (۲۷ آذر ۱۳۵۸) در دانشكده الهيات دانشگاه تهران ودر مسلخ عشق قربانى دوست شد و به دوست ديرينش آيت الله مرتضى مطهرى ملحق شد. با گذشت بيست و شش سال از شهادت اين عزيزان جاى خالى آنها در عرصه هاى علم و دين هر روز بيشتر از پيش احساس مى شود.
روحشان در محشر با روح امامشان محشور و شاد باد... (۱)
۱- برگرفته از كتاب : زندگى و مبارزات آيت الله شهيد دكتر محمد مفتح، تهران، مركز اسناد انقلاب اسلامى ، ۱۳۸۴ .
