محمد جواد بشارتى
شايد غلو آميز نباشد اگر ادعا شود درصد قابل توجهى از معرفى موسيقى هاى شرقى نظير ايران و هند در دنياى معاصر و به ويژه غرب، مرهون تلاشهاى موسيقى شناسانى است - كه به هر انگيزه - به ثبت و ضبط و معرفى اين موسيقى ها برخاستند. نكته ديگر آنكه اگر تا دهه هاى پيش موسيقى شناسان از دنياى غرب وارد موسيقى هاى شرقى مى شدند، در چند دهه اخير، موسيقى شناسان شرقى با تحصيل علم، تلاش و پژوهش، سعى در معرفى، شناسايى و ثبت و ضبط موسيقى كشور خود كردند.
گروهى را عقيده بر اين است كه در ساحت هنر، مباحث تئوريك و نظرى چندان به كار نمى آيد. هنر بايد آغاز شود، به انجام رسد و تأثير بگذارد، باقى قضايا فرع است. به عنوان مثال در عالم موسيقى، نوا و آواهاى موسيقى اهميت و اعتبار دارد. بايد نواخت و ساخت و شنيد. اين گروه براين باورند كه تحليل، تحقيق و پژوهش و موارد مشابه حتى مى تواند كارى عبث تلقى شود. از يك منظر شايد حق با اين طيف باشد. هنر در ساحت خلق، آفرينش و اجرا معنا مى يابد و تازه پس از اين مرحله است كه يك محقق و پژوهشگر كار خود را مى آغازد كه به ساحت اثر نزديك شود و تلاش كند تا آن را بشناسد يا بشناساند. اما اين همه واقعيت موجود نيست.
در حوزه موسيقى و فرهنگ شنيدارى، پژوهش عرصه اى وسيع را در برمى گيرد. پژوهش و تحقيق نه تنها در مسير مكاشفه، شناخت و كشف اثر به كار مى رود كه مسيرى جداگانه را به جهت رشد، اعتلا، ثبت و ضبط و طبقه بندى حجم وسيعى از فرهنگ و ميراث معنوى يك قوم را دربرمى گيرد. اتنوموزيكولوژى و علم موسيقى شناسى به همين منظور شكل گرفته است. جدا از انگيزه هاى غيرموسيقايى در آغاز شكل گيرى اين علم، در حال حاضر موسيقى شناسى سهم عمده اى در حفظ، صيانت، معرفى، شناخت و حتى رشد و اعتلاى موسيقى اقوام مختلف جهان ايفا كرده است. در ايران نيز شايد هرمز فرهت را بتوان از پايه گذاران جريان موسيقى شناسى به حساب آورد.
او با كسب دانش و آگاهى در دو عرصه آهنگسازى و موسيقى شناسى، براى نخستين بار تحقيقات علمى و آكادميك موسيقى ايرانى را پى ريزى كرد. تا پيش از او اغلب تحقيقات مبتنى بر ذوق فردى و بيشتر با تكيه بر اطلاعات ناقص تاريخى بوده است. او ايرانيان و جامعه موسيقى را با علم موسيقى شناسى آشنا ساخت.
توجه به اهميت موسيقى كلاسيك ايران در دهه سى و چهل را نبايد چندان سهل گرفت. شايد حتى حضور اساتيد برجسته اى چون نورعلى برومند و رشد و تربيت موسيقيدانان برجسته نسل پس از خود، تا حدودى مرهون شناخت، آگاهى و توجه فرهت به عنوان رئيس دپارتمان موسيقى دانشگاه تهران بوده است.
چه در دوران او، اساتيد و دانشجويان موسيقى كلاسيك ايران از آزادى عمل نسبتاً
بالايى برخوردار بوده اند.
اين مورد شايد در دوران حاضر جاى بحث، بررسى و تأمل دارد. وضعيت دانشكده هاى موسيقى و نابهنجارى و شرايط تأسف بار آن بى ارتباط با سيستم مديريتى نيست. در يك دانشكده، مدير با گرايش مسلط و شيفتگى به موسيقى ادوار گذشته غرب، با تقسيم موسيقى به دو شاخه ايرانى و جهانى، عملاً فضاى توهين و تحقير موسيقى ايرانى را سبب شده است. وضعيتى كه در آن دانشجوى تازه وارد موسيقى ايرانى در يك فضاى بلاتكليف و جذب پاره اى نظريات براى فراگيرى مبانى تئورى و سلفژ موسيقى غربى و نواختن پيانو، پس از ۴ سال نه موسيقى ايرانى فراگرفته و نه موسيقى غربى آموخته است. در دانشگاه ديگر، نيز وضعيت نابسامان برنامه درسى اساتيد و يكسونگرى به مقوله رديف بى نياز از توصيف است.
اين مورد كه تحقيق و پژوهش مبتنى بر علم و دانش و آگاهى استوار است، يك پايه و بنيان جالب توجه به شمار مى رود. در اين خصوص نيز نظير آموزش، موسيقى امروز ايران، دچار نابسامانى است. على رغم حضور چند موسيقى شناس آگاه و پژوهش هاى درخور تأمل، حجم قابل توجهى از رويكردهاى پژوهشى مراكز دولتى، شامل حضور جمعى است كه نه تنها موسيقيدان نيستند كه فاقد دانش و آگاهى موسيقى شناسى و علم آكادميك امر پژوهش اند.
اين دسته كه زير عناوين پژوهشگر و محقق نيز فعاليت مى كنند، با اجراى پروژه هاى كلان حمايت شده از سوى برخى ارگانها و چاپ كتاب موقعيت خود را در جامعه به رسميت شناسانده اند. با توجه به نوپا بودن علم پژوهش موسيقى، عدم توجه موسيقيدانان به مقوله موسيقى شناسى و حجم اندك درصد مطالعه، فضا براى گروه مورد نظر باز به نظر مى رسد.

شوكران

دوماهنامه ادبى شوكران ويژه آذرماه منتشرشد.دراين نشريه مطالب ويژه اى براى «ژان پل سارتر» آمده است.
فيلسوف زمان ما، نظرى بر زندگى و انديشه سارتر، رويكرد سارتر درباره ادبيات، نگاهى به آثار سارتر، نوشتن و… مطالب اين شماره شوكران است.

نافه

شماره ۲۷ نافه ويژه مهر و آبان ماه روى دكه مطبوعات قرارگرفت. در شماره جديد اين نشريه فرهنگى هنرى مطالبى تحت عنوان «يادمان» منوچهر آتشى آمده است.
دراين مجله همچنين مطالب ديگرى را با عناوين؛ چاپ نخست «بوف كور» در ايران، هارولد پينتر برنده جايزه نوبل ،۲۰۰۵ جنسيت و معرفت شناسى تمايزات زنان و… مى خوانيم.

مقام موسيقايى

ماهنامه موسيقى «مقام موسيقايى» ويژه آذرماه منتشر شد.در شماره ۲۸ اين ماهنامه مطالبى همچون ماندگارى چهره ها، ويژه روز موسيقى ايرانى، بررسى ترانه هاى تخت حوضى، تأثير انواع موسيقى بر فرآيندهاى فطرى، موسيقى كوبا، رولينگ استونز، ويژگى هاى صندلى مناسب براى نوازندگان، كوارتتهاى بتهوون، ويژه مرحوم نعمت الله آغاسى و... آمده است.

هنر پارسى

شماره دوم نشريه «هنرپارسى» ويژه آبان ماه به چاپ رسيد. شماره دوم اين نشريه مطالبى همچون چهره هنرمند مهاجر، پيله اى از آهن، مرورى بر هنر قاليبافى، نگاهى به نمايشنامه تنها راه ممكن، از مجلس شبيه بيضايى تا پنجره هاى آئيش، پرواز با موسيقى كيوان ساكت در اوج، ويژه نامه آلن لانس، برگردانى از احمدشاملو، دستان بلند شعر و... را مى خوانيم.در بخش سينما نيز جشنواره ونيز از آغاز تا امروز، آيا فيلمسازان ما هم...، ديگر مطالب هنر پارسى است.

گروه فرهنگ و هنر _ ساير محمدى: وضعيت بازار كتاب كم كم به سمت عادى شدن پيش مى رود. كتابهاى تازه چاپ شده اى كه با تغيير و تحول در حوزه مديريت چاپ و نشر وزارت ارشاد، مدتها منتظر مجوز خروج از چاپخانه بودند، با تأنى و نوبت به نوبت مجوز گرفته و به بازار مى آيند. در نتيجه در هفته گذشته اغلب ناشران فعال چند عنوان كتاب تازه پشت ويترين كتابفروشى ها داشتند. تنها در حوزه شعر است كه انتشارات مرواريد گزينه اشعار محمدرضا عبدالملكيان را به بازار فرستاد و نشر اشاره با همكارى مركز تحقيقات زبان و ادبيات فارسى دانشگاه تربيت مدرس و به اهتمام دكتر ابراهيم خدايار «از سمرقند چو قند» را منتشر كرده كه گزينه شعر معاصر فارسى درخارج از مرزهاى جغرافياى سياسى ايران است. در هر صورت مرورى بر كتابهاى تازه منتشر شده، موقعيت صنعت نشر كشور در روزهاى اخير را نشان مى دهد.
داستان ، رمان
«وقتى از عشق حرف مى زنيم» برگزيده داستانهاى كوتاه ريموند كارور است كه با ترجمه پريسا سليمان زاده و زيبا گنجى از سوى انتشارات مرواريد چاپ و منتشر شده است. مترجمان اين كتاب در مقدمه اى جامع به معرفى كارور و ويژگى آثارش پرداختند و در نهايت هفده داستان معروف كارور را به فارسى برگردانده اند.
«التهاب سرد» مجموعه سيزده داستان كوتاه به قلم فتح الله بى نياز است كه انتشارات مرواريد چاپ و منتشر كرده است.
«پدر عزرائيل» مجموعه سيزده داستان كوتاه فرهاد بابايى است كه از سوى نشر بن گاه چاپ و منتشر شده است. داستانهاى اين مجموعه هر كدام مضمون و قالب خاص خود را دارد و نشان مى دهد كه بابايى توانايى نوشتن داستان با سبك و سياق هاى متفاوت را دارد. دفتر سوم از مجموعه آثار احمد شاملو كه شامل ترجمه داستانهاى كوتاه از نويسندگان مختلف بود و توسط مؤسسه انتشارات نگاه منتشر و در اين هفته به بازار آمد. در اين كتاب آثارى از ارسكين كالدول، ويكتور آلبا، بلز ساندرار، مارك تواين، چخوف، ادگار آلن پو و دهها نويسنده ديگر آمده است.
«صبح روز هفتم» مجموعه اى از داستانهاى كوتاه محمود ساطع توسط نشر قصه چاپ و منتشر شده است. از ويژگى هاى داستانهاى مجموعه حاضر كوتاهى آنها در حد يك صفحه الى چهار صفحه است. برخى داستانها كه تحت عنوان تجربه هاى كوتاه چاپ شده از چند سطر تجاوز نمى كند. اما مهمترين رمان اين هفته را نشر علم منتشر كرد. رمان لى لى بازى شاهكار عظيم ادبيات آمريكاى لاتين كه خوليو كورتازار نويسنده آرژانتينى خالق آن است. در اين هفته تحت عنوان «لى لى» با برگردان كيومرث پارساى راهى كتابفروشى ها شد. اين رمان به عنوان يك متن باز دو رمان در دل خود دارد.
رمان اول به روال عادى از ابتدا تا انتهاى فصل ۵۶ روايت مى شود و رمان دوم از فصل ۷۳ شروع مى شود و طبق جدول شماره گذارى شده، خواننده فصل اول، دوم بعد ۱۱۶ و بعد ۳ و ۸۴ و... را به شيوه اى كه نويسنده مشخص كرده مورد مطالعه قرار مى دهد. ساختار اين رمان با همه رمانهايى كه تا به حال مطالعه كرده ايم، فرق دارد.
كيومرث پارساى علاوه بر اين رمان، «تاريخ محاصره ليسبون» رمان معروف ژوزه ساراماگو را هم به فارسى برگردانده كه نشر علم چاپ و منتشر كرده است. تاريخ محاصره ليسبون پيش از اين با ترجمه ديگرى منتشر شده بود. رمان «كتاب اعتياد» به قلم شهريار وقفى پور نيز از سوى نشر قصه چاپ و منتشر شده است. نويسنده در اشاره به متن مى نويسد: ...مصرف موادمخدر تن دادن به خشونتى است كه به منظور رد خشونت حيوانى ترى صورت مى گيرد. خشونتى كه در سطح خيالى روى مى دهد و قادر به درك خود از جهان اطراف و از همين رو تناقضات موجود در آن نيست. از اين رمان در هفته هاى آينده بيشتر خواهيم شنيد، به عنوان يك اثر متفاوت.
دين، سياست، هنر
«دفاع از آرمانهاى امام خمينى» عنوان كتابى به قلم سيد محمدباقر هاشمى نيا است كه به نقد مبانى آقاى منتظرى درباره ولايت فقيه و قانون اساسى مى پردازد. اين كتاب را انتشارات بوستان كتاب قم چاپ و منتشر كرده است.
«پيامبرى و پيامبر اسلام» عنوان كتابى به قلم ابراهيم امينى است كه در دو بخش در بخش نخست به نبوت عامه و در بخش دوم به نبوت خاصه (پيامبر اسلام) مى پردازد. «آشنايى با اسلام» كتاب ديگرى به قلم ابراهيم امينى است كه در شش بخش اصول و فروع دين اسلام را براى استفاده عموم بويژه جوانان تبيين مى كند. «آموزه هاى عرفانى از منظر امام على(ع)» به قلم محمدامين صادقى ارزگانى است كه با استفاده از سيره حضرت على(ع) به عنوان امام العارفين، در چهار فصل به مباحثى چون شناخت شناسى عرفانى، هستى شناسى توحيدى، انسان كامل و ولايت الهى مى پردازد. ناشر همه اين كتابها در حوزه اين مؤسسه بوستان كتاب قم است.
«خيانت به سوسياليسم» عنوان كتابى به قلم روجر كيران و توماس كنى با ترجمه محمدعلى عمويى است كه نشر اشاره راهى بازار كتاب كرده است. نويسندگان اين اثر با كار پژوهشى و انبوهى اطلاعات مهم تاريخى، رخدادهاى مهم و خطيرى را كه موجب فروپاشى اتحاد شوروى شده تجزيه و تحليل مى كنندو با نگاهى همه جانبه به دلايل اين شكست مى پردازند. «رفتارهاى اجتماعى مطلوب» از ديدگاه روانشناسى اجتماعى اثرى به قلم پروفسور هانس ورنر بيرهوف است كه رضوان صدقى نژاد آن را به فارسى برگردانده و ناشرش نشر گل آذين است. اين كتاب جامع، از رفتارهاى اجتماعى به عنوان پديده اى مطلوب تصويرى روزآمد ارائه مى دهد و زمينه هاى اساسى رشد رادر قلمرو روانشناسى پروشى و روانشناسى اجتماعى بررسى مى كند. نشر گل آذين كتاب ديگرى تحت عنوان «مكر زن» منتشر كرده است كه محسن ميهن دوست به عنوان پژوهشگر ادبيات داستانى عاميانه، آن را تأليف كرده است. ميهن دوست بامطالعه چند موضوع به بررسى اصطلاح مكر زن در فرهنگ عمومى جامعه مى پردازد و سعى دارد با تفكيك مقوله توهم و واقعيت به كنه واقعيت دست يابد. «جنبش حقوق زنان در ايران» اثرى به قلم اليز ساناساريان است كه طغيان، افول و سركوب جنبش حقوق زنان را در فاصله انقلاب مشروطه تاانقلاب ۵۷ مورد بررسى قرار مى دهد. ناشر اين كتاب نشر اختران است.
«ياوه هاى مد روز» يا كاربرد نادرست علم در گفتار روشنفكران پسامدرن اثرى از آلن سوكال و ژان برك برمونت است كه با ترجمه جلال حسينى از سوى انتشارات بازتاب نگار چاپ و منتشر شده است. در اين كتاب سوكال همراه با ژان برك برمونت فيزيكدان بلژيكى به تحليل و گردآورى يك رشته پاره متن مى پردازند تا نشان دهند ژاك لكان و ژوليا كريستوا و ژان بودريار و ژيل دلوز و... چگونه از فيزيك و رياضى بهره مى گيرند تا هاله اى از رازورزى و ابهام به آثار خود بدهند. هدف نويسندگان كتاب حاضر رد نسبيت گرايى پسامدرن است، گرايشى كه حقيقت را قرارداد محض اجتماعى مى داند.

سابقه فعاليت اركسترهاى موسيقى در ايران، بسيار اندك و انگشت شمار و بسيار كوتاه است. نيز اجراى اركسترال با سازهاى موسيقى كلاسيك ايرانى به دليل وسعت صوتى محدود (حدود دو اكتاو و نيم) و متفاوت بودن اصول موسيقى ايرانى ازموسيقى غربى، اركستراسيون اركستر ايرانى را براى رهبر اركستر و تنظيم كننده، بسيار پيچيده و دشوار مى كند و به همين دليل اركسترهاى كمى را در سابقه تشكيل اركسترهاى ايرانى مى توان به لحاظ كميت و كيفيت برشمرد.
حال شما در نظر بگيريد در ايران، اركسترى بخواهد براى گوش ايرانى، نه تنها با تلفيق سازهاى ايرانى متعارف با سازهاى اروپايى (كه البته اين كار پيش از اين اركستر نيز انجام گرفته)، بلكه با سازهاى بومى و احياشده از تصاوير مانده از ايران باستان و سازهايى فراموش شده كه شايد تعداد وارثان نوازندگى آنها بى اغراق از شمار انگشتان يك دست تجاوز نكند، آثارى از موسيقى كلاسيك ايرانى و غيرايرانى، آثارى از چندصدسال قبل ازميلاد، آثارى از قوميت هاى مختلف ايران، آثارى كه براى يك ساز سولو نوشته شده اند و... را تنظيم و اجرا كند كه در چنين صورتى بى شك، خلأهايى در اركستراسيون به وجود خواهدآمد. آنگاه رهبر اركستر تصميم بگيرد همراه با گسترش وسعت صوتى از دو اكتاو و نيم به چهار و نيم اكتاو، اين مشكل را با تغييراتى در سازهاى معمول (مثل تعويض سيم ها، استفاده از سازهايى با طول دسته بلند و...)، سازهاى بومى (با تغيير سيم وپرده بندى) و ساختن سازهايى جديد در موقعيت آلتو، باس و سوپرانو برطرف سازد. همچنين در رپرتوار خود نيز آثارى را از برجسته ترين آهنگ سازان كلاسيك ايرانى و غيرايرانى و آثار محلى ايران و تمدن هاى پيشين، قرار دهد. در چنين شرايطى قطعاً مى توانيد شمه اى از مشكلات پيش روى چنين اركستر آرمان خواهى را تصوير كنيد.
بله چنين اركسترى در ايران با نام «اركستر ملل ايران» با رهبرى «پيمان سلطانى»، پس از تنها دو ماه و نيم تمرين، در مهرماه سال جارى براى دو شب اجرا در تالار وحدت به روى صحنه رفت. در اين اجرا، سياوش بيضايى به عنوان آهنگساز و تنظيم كننده، بهمن رجبى به عنوان تكنواز تنبك، كيوان ساكت به عنوان تكنواز تار و سالار عقيلى به عنوان خواننده با اين اركستر همكارى كردند.
اين اركستر با ۷۲ نوازنده ايرانى و ۹ نوازنده از كشور ارمنستان و با بهره گيرى از آرانجمان خاصى، شامل سازهاى ملى و باستانى ايران (تار، سه تار، عود، بربط، رباب، تار بم، سنتور بم، سنتور، تنبك، دف، قانون، كرنا، مارناى، كرميل، نقاره و...) و سازهاى اروپايى (ويولون، ويولا، ويلنسل، كنترباس، پيانو، فلوت، فاگوت، كلارينت، ابوا، هورن، پركاشن و...)، آثارى را از تمدن هاى مختلف اجرا كرد. سرود دلفى ازتمدن يونان (مربوط به چندصدسال قبل از ميلاد)، اولين سرود ملى ايران (مربوط به دوره قاجار، ساخته موسيو لومر فرانسوى كه موسيقيدان نظامى اعزامى به ايران در دوره قاجار بوده است. اين سرود براى پيانو نوشته شده و يك بار به هنگام ورود مظفرالدين شاه به پاريس و درحضور او اجراگرديد و اجراى اركستر ملل، اولين اجراى رسمى و اركسترال آن است كه به پيشنهاد رهبر اركستر، بيژن ترقى براى آن شعرى سرود) به همراه خواننده اجرا شد.
اثر معروف موسيقى كوچك شبانه، ساخته موتزارت نيز كه براى سازهاى مضرابى ايرانى، سازهاى زهى اروپايى و تنبك تنظيم شده بود، به همراه ساز بهمن رجبى، نوازنده بى بديل تنبك، به اجرا درآمد.
ديگر آثار از كشورهاى رومانى، نروژ، فرانسه، اتريش و نيز از قوميت هاى مختلف ايران مثل ايل قشقايى، لرستان و تربت جام انتخاب شده بود و به اجرا درآمد.
اين اركستر كه برپايه تقابل فرهنگ هاى موسيقايى جهان و جهان ايرانى تشكيل شده - و با اين عنوان درصدد آن است تا در برنامه هاى درازمدت خود آثارى را از تمدن ها و فرهنگ هاى مختلف دنيا و با نوازندگان مليت هاى گوناگون اجرا نمايد _ تا كنون با بودجه شخصى و نيروهاى دوستانه پيش رفته است.
اجراى اين اركستر كه به اذعان صاحبنظران، كارشناسان و استادان موسيقى و چهره هاى فرهنگى و ديگر شاخه هاى هنرى و نيز عامه مردم، موفق و باتوجه به جوان بودن تمامى اعضا، كه برپايه سنى زير ۳۷ سال و با ميانگين سنى ۲۳ سال و نيز مدت تمرين بسياركوتاه و تحسين برانگيز ارزيابى شده است. با تركيب خوبى از لحن هاى موزيكال، سونوريته و رنگ صوتى ملوديك، ريتميك و هارمونيك، يك فضاى يك پارچه را براى شنونده تداعى مى كرد، فضايى غيرشرقى و غير غربى.
پيمان سلطانى، رهبر اركستر، ويژگى اين اركستر را به تعادل رساندن ويژگى زنانه و مردانه موسيقى به عنوان عناصر و موادخام، در موسيقى ايران مى داند: «چنانچه پيش از اين درمتد موسيقى ايران، عناصر زنانه و مردانه هميشه از يك عدم تعادل و عدم تساوى نسبى رنج مى بردند و از اين رو موسيقى ايران به يك موسيقى مذكر تبديل شده است. در اين اقدام و تركيب اركسترال، سازهاى ايرانى توانسته اند همگام با روند اجرايى سازهاى غربى پيش بروند، كه اين امر بخش مهمى از اهداف اركستر را محقق نمود.»
لازم به ذكر است كه در بدو تشكيل اين اركستر، كه نام «تخت جمشيد» بر آن گذارده شده بود، تعداد اعضا ۱۲۰ نفر بوده و همچنين آرانجمان آن از سازهاى باستانى و بومى ايران بهره مى برد كه به علت كمبود امكانات و بودجه، به تعداد حاضر تقليل يافت. با تغيير تركيب سازها و رپرتوار، نام آن نيز به «اركستر ملل» تغيير پيدا كرد البته پيمان سلطانى در آينده نزديك و با فراهم شدن امكانات و بودجه كافى در نظر دارد اركستر بزرگ «تخت جمشيد» را نيز راه اندازى كند.
موضوعى كه ذهن اكثر مخاطبان اين كنسرت را به خود مشغول مى كرد اين بود كه چرا تنها دو اجرا؟ در صورتى كه با جلوگيرى مركز موسيقى وزارت ارشاد از هرگونه تبليغى تا دو روز قبل از اجرا و در موقعيت زمانى پس از اجراهاى پى درپى مركز موسيقى و برگزار جشن خانه موسيقى و پنج كنسرت به وسيله اركسترهاى پرآوازه كه نه تنها از تبليغات گسترده كه از پشتوانه دولتى خوبى برخوردار بودند، تنها در مدت چند ساعت كليه بليت هاى اين كنسرت به فروش رفت و بسيارى مشتاقان به علت بى اطلاعى از اين اجرا و يا مواجه شدن با پاسخ منفى گيشه از آن محروم ماندند.
اين اركستر از هفته هاى اول فعاليت خود، از بودجه شخصى و با همراهى و يارى اندكى از دوستان و علاقه مندان به موسيقى و حمايت تعدادى از خبرنگاران و دست اندركاران بخش هاى خبرى و روزنامه ها و تحمل فشارهاى روانى و آزارى كه از سوى بعضى اشخاص غيرفرهنگى، آن هم در شرايطى به خودى خود سخت و پرتنش، به كار خود ادامه داد. حتى پس از لغو برنامه اجرا در تخت جمشيد، به سختى سالنى براى اجرا، آن هم فقط براى دو شب و در وسط هفته در اختيار گروه قرار گرفت. در صورتى كه بانى اين اركستر، خود شخصاً از گزينش نوازندگان ايرانى تا رفتن به ارمنستان،  انتخاب نوازنده از آن جا، دعوت آنها به ايران، تقبل تمام هزينه هاى اقامت، دستمزد نوازندگان ايرانى و غيرايرانى و تمام مخارج متفرقه را در عين مبارزه با ادارات و سازمان هاى ذيربط براى موانعى كه ايجاد مى كردند، عهده دار شد تا اين اركستر را به چنين فرجام خوشى برساند و اين چه مى تواند باشد جز عشق به موسيقى و هنر؟
به زعم تمام دست اندركاران موسيقى، فرهنگ و هنر، كارى كارستان و حادثه اى مهم در سابقه تشكيل گروه هاى موسيقى در ايران روى داد كه اميدواريم موانع پيش روى آن برداشته و امكانات تازه اى براى تحقق ايده هاى آرمانى آن فراهم شود.
روشنك ديبا