* اميد توشه
اميلى كالينز، يكى از مشهورترين متخصصان روانشناسى اجتماعى در رسانه هاى آمريكايى معتقد است: «چرا بايد ۸۵ درصد دختران از ظاهرشان ناراضى باشند؟ من فكر مى كنم بيشترين مسؤوليت متوجه رسانه هاست كه با تبليغات گسترده درباره جذابيت هاى ظاهرى زنان و مردان، روز به روز افراد بيشترى را به اين احساس دچار مى كنند غير جذاب و بد قيافه هستند. در حالى كه واقعيت اين طور نيست. در واقع آنها تنها با آنچه كه در رسانه ها تبليغ مى شود، تفاوت دارند.»
او مدل هاى غربى مورد پسند جوانان را زير سؤال مى برد و مى گويد: «اين مدل ها كه از رسانه ها تبليغ مى شوند بدون استثنا از لحاظ فيزيكى، غيرطبيعى هستند و دستيابى به آن ها بسيار دشوار و تقريباً غيرممكن است.»
خانم كالينز زمانى تير خلاص را شليك مى كند كه مى گويد: «بررسى تيم هاى تحقيقاتى مؤسسه ما به اين نتيجه رسيد كه اگر عروسك باربى يك انسان بود، به دليل فرم بدنى ويژه اش، قادر به راه رفتن روى دو پا نبود و بايد چهار دست و پا راه مى رفت.»
البته گفته هاى خانم كالينز جالب است. اما تا اينجا ارتباط چندانى به گزارش ما ندارد. قصد داريم برايتان گزارشى بنويسيم از «گرايش جوانان ايرانى به جراحى هاى زيبايى، بخصوص جراحى بينى». با اين حال وقتى كالينز مى گويد: «يافته هاى جالبى در خصوص جراحى هاى زيبايى وجود دارد.» گوش هايمان تيز مى شود. او ادامه مى دهد: «به عنوان مثال تحقيقات نشان داده است آنهايى كه خوش بينانه تر از سايرين تن به اين جراحى ها مى دهند، معمولاً از نتيجه عمل هم بسيار راضى ترند. اما نكته در آن جاست كه هيچ تحقيقى نشان نداده است كه تمام كانديداهاى جراحى زيبايى (توجه كنيد تمام كانديداها) پس از عمل، اعتماد به نفس بيشترى پيدا مى كنند. بخصوص آن بيمارانى كه از افسردگى رنج مى برند، بعد از چنين عمل هايى نتيجه نامطلوب ترى مى گيرند.»
شايد پاراگراف هاى اوليه خانم اميلى كالينز مو لاى درزش نرود اما آن چه كه در مورد تحقيقات پس از جراحى هاى زيبايى بر زبان آورده است با جامعه ايرانى همخوانى چندانى ندارد. هر چند در اين زمينه حكم قطعى وجود ندارد. اما بخصوص بايد به اين جمله كه «خوشبين ترها پس از جراحى زيبايى اعتماد به نفس بيشترى پيدا مى كنند.» براى جامعه ما كمى اغراق آميز باشد. اين ادعا را متخصصان جراح گوش، حلق و بينى مى گويند. البته آمار پرونده هاى شكايت از جراحان زيبايى به ادعاهاى متخصصان ايرانى هم كمك مى كند.
نيمى از شكايت عليه پزشكان از جراحان زيبايى است
شايد شما هم اين خبر را شنيده باشيد كه «نفيسه» دو ساعت پس از عمل جراحى بينى فوت كرد. پزشكان مركز پزشكى قانونى علت مرگ اين دختر جوان را تزريق بيش از اندازه آب به بدن در هنگام جراحى عنوان كردند و متخصص جراحى پلاستيك از سوى شعبه ۴ دادسراى جرايم پزشكى به حبس و پرداخت ديه محكوم شد.
حالا كه صحبت از «دادسراى جرايم پزشكى» شد بهتر است به آمارهاى دكتر شهاب صدر، رئيس سازمان پزشكى قانونى و رئيس سازمان نظام پزشكى هم توجه كنيم. او در اوايل خرداد ماه سال جارى در گفت وگويى اعلام كرد: «در سال گذشته ۱۰ هزار پرونده مربوط به شكايت از پزشكان به اين دو سازمان ارائه شده است.» كه به گفته قائدى بازپرس شعبه اول دادسراى جرايم پزشكى، حدود نيمى از شكايت ها مربوط به جرايم پزشكى از نوع زيبايى است. اين شكايت ها شامل جراحى پلاستيك، جراحى ترميمى، افزايش قد، چاقى و لاغرى، گونه گذارى و جراحى بينى هستند.
اما نكته اصل چيز ديگريست، چرا بايد تن به اين جراحى ها بدهيم كه بعد ناچار به شكايت از پزشك جراح زيبايى خود شويم؟ پاسخ به اين سؤال آسان نيست. هر چند مى شود حدس هايى زد. به جملات زير توجه كنيد.
دوستداران جراح زيبايى، خود شيفته هستند؟
دكتر نيك پور، روانشناسى كه در مراسم افتتاح همايش راينوپلاستى يا همان جراحى بينى سخن مى گفت، به نكته جالبى اشاره كرد: «۲ تا ۷ درصد افرادى كه قصد جراحى زيبايى بينى دارند قبل از عمل از «بدشكلى هراسى» رنج مى برند. اين افراد داراى «دل مشغولى وسواسى» نسبت به ظاهر خود هستند كه مى تواند منجر به افسردگى و اضطراب شود. اين دسته از افراد حتى پس از انجام عمل جراحى زيبايى بينى به طور معمول از نتيجه عمل رضايت ندارند و در صدد شكايت از پزشك برمى آيند.»
تا اينجاى مطلب همه آمار و ارقام، ادعاى مشكلات غيرجسمى آنهايى است كه يا جراحى زيبايى داشتند و يادر صف شلوغ آن قرار دارند. اما آيا به واقع همه كسانى كه تن به جراحى بينى مى دهند، دچار توهم بدشكلى يا به وسواسى زيبايى مبتلا هستند؟ آمار دكتر نيكپور كه مى گويد نه. چون ۲ تا ۷ درصد از ميان ۱۰۰ درصد رقم كوچكى است. علاوه بر اين ارقام آنهايى كه بينى و ساير اندام خود را به دست جراحان زيبايى سپردند مراجع مناسب براى توضيح درباره انگيزه شان از چنين عمل هاى جراحى است.اما شايد نظر چند كارشناس بدبين و خوشبين به نتيجه گيرى قسمت بعدى مطلب كمك كند.
اول از بدبين ها شروع مى كنيم. به عنوان مثال دكتر محمد مهدى قيامت دبير هيأت انتظامى سازمان نظام پزشكى مى گويد: «ميزان شكايت از جراحان زيبايى نسبت به ۵ سال گذشته دوبرابر شده است. اما به علت رواج اين نوع جراحى در ايران، ۷۰ درصد پزشكان دوره انترنى علاقه مند به ادامه تحصيل در جراحى پلاستيك هستند.» مثل اين كه گفته هاى دكتر قيامت خيلى هم بدبينانه نبود. اما نتايج تحقيق دكتر فرهاد قلعه بندى و عزيزه ابراهيمى در دانشگاه علوم پزشكى تهران نكته ديگرى را نشان مى دهد. در ميان متقاضيان جراحى زيبايى، فراوانى الگوى شخصيتى وسواسى و خودشيفته به طور معنى دارى بيشتر از ساير الگوهاى شخصيتى است.
اين دو پزشك جوان مقايسه آمار خود با يافته هاى دكتر اميلى كالينز معروف را ساده تر كرده اند: «در كشورهاى غربى كسانى اقدام به جراحى زيبايى مى كنند كه عزت نفسشان نسبت به سايرين پايين تر است اما در ايران نتايج تحقيقات كاملاً به عكس است و افراد خودشيفته در صدر متقاضيان جراحى زيبايى قرار دارند.» البته اين دو پزشك بى آنكه قصد تحليل هجوم پسران ايرانى به جراحان زيبايى بينى را داشته باشند نتيجه گرفته اند: «هر چند در گروه آمارى ما، زنان ۴ برابر مردان اقدام به جراحى مى كنند - چرا كه زيبابودن براى آنها تبديل به يك فرهنگ شده است. - اما اين مسأله در مردان نوعى اختلال شخصيتى به شمار مى رود. به گفته اين پژوهشگران مردان متقاضى بيشتر شخصيت «وابسته» داشتند كه از نظر فرهنگى يك ويژگى زنانه به شمار مى رود.
اينجا حق با طرفداران جراحى زيبايى است
با اعلام نتيجه چنين تحقيقاتى است كه بايد به آقا پسرهايى كه تن به جراحى بينى داده اند و از خواندن جملات بالا عصبانى شده اند حق داد. چون يك نگاه خوشبينانه كه توسط دكتر حكمت آرا رئيس انجمن جراحان گوش، حلق و بينى عنوان شده است، تمام جراحى هاى بينى پسران و قسمتى از خانم ها را به دلايل روانى ارتباط نمى دهد. او معتقد است: «برخلاف تصور عموم، جراحى بينى فقط براى زيبايى نيست و بخصوص در ميان آقايان اين جراحى به علت مشكل بينى ناشى از شكستگى غيرطبيعى يا گرفتگى هاى مادرزادى صورت مى گيرد.»
اين حرف ها را دكتر سهيلا محمدى تأييد مى كند: «بسيارى از متقاضيان جراحى پلاستيك نه تنها زيبايى بلكه مشكلات جسمى خود را نيز حل مى كنند. از نظر من ايرادى ندارد كه وقتى شخصى از ظاهرش ناراضى است و ممكن است برايش مشكلات روحى پديد آورد و بخصوص دچار كمبود اعتماد به نفس شود، جراحى زيبايى كند. هر چند اين مسأله در ميان خانم ها بيشتر است اما به واقع تمامى انسان ها به علت زيبا دوستى و زيباپسندى دوست دارند خود نيز صاحب چنين خصلت هايى باشند تا محبوبيت بيشترى كسب كنند.»
اما وقتى بحث مقايسه آمار مقدار جراحى هاى زيبايى در ايران با ساير كشورها پيش مى آيد، آن وقت صورت مسأله فرق مى كند. چرا كه مطمئناً شهروندان ساير نقاط دنيا نيز زيباپسند و دوستدار محبوبيت هستند اما براى كسب اين امتيازات دست به جراحى پلاستيك نمى زنند. خانم محمدى با پاسخ كوتاهى به سادگى اين تعارض را از ديد خود حل مى كند: «جامعه ما شرايط به خصوصى در ميان جوانان دارد. وقتى يك رفتار، صورت همه گير، رايج و اپيدمى پيدا كرد و همه دوست دارند آن را امتحان كنند، ديگر شما نمى توانيد آن را با جامعه ديگرى مقايسه كنيد. بخصوص كه اين رفتار هر چه كه مى خواهد باشد حتى جراحى زيبايى در ميان مردان، تبديل به هنجار شده و مورد تأييد اكثريت است. آن وقت اين افزايش جراحى ها در مقايسه با ساير كشورها نامعقول به نظر نمى رسد.»
اعلام حكم شرعى جراحى زيبايى توسط علما
چند ماه پيش خبرگزارى ايسنا با درخواست حكم شرعى از چند مرجع بزرگ تشيع سعى در روشن ساختن اين نوع جراحى ها كه بعضاً با خطرات جانى نيز همراه است، دست به اقدام جالبى زد.
آيت الله سيستانى در پاسخ به اين سؤال پاسخ داد: «اگر احتمال مرگ يا نقص عضو به قدرى قوى باشد كه عقلاً موجب خوف باشد، جراحى مذكور به هيچ وجه جايز نيست. اما اگر چنين نباشد، حتى اگر ضرورى نباشد، ايراد ندارد.» ايشان در ادامه پاسخ خود مى گويند: «مثلاً اگر چهره انسان مشوه باشد، معالجه ضرورى است و در مورد زنان طبيعى است كه زيبايى در بسيارى از موارد ضرورى است.»
از سوى ديگر آيت الله العظمى فاضل لنكرانى در پاسخ به اين سؤال مى گويد: «اگر طبق تشخيص پزشك متخصص و مورد اطمينان، عمل مذكور خطر جانى و ضرر قابل توجهى براى شخص داشته باشد انجام آن جايز نيست.»
اما مدتى پس از اين اقدام ايسنا، روزنامه «القدس العربى» نوشت: «مفتى مصر با صدور فتوايى مبنى بر حرام بودن جراحى زيبايى، پزشكان و متخصصان زيبايى را غافلگير كرد.» اين روزنامه چاپ لندن در گزارش خود نوشت: «على جمعه، مفتى مصر گفت انجام اين نوع جراحى ها در صورتى كه از روى رفاه و مدگرايى باشد شرعاً ممنوع است. اما در صورتى كه انجام اين نوع عمل ها به منظور اصلاح وضع ظاهرى يا جبران لطمات روحى باشد، ممنوعيتى براى آن وجود ندارد.»
حكم با شما
نتيجه گيرى در خصوص دلايل و لزوم اين نوع جراحى ها در ميان جوان ايرانى با توجه به ادعاهاى موافقان و مخالفان كار چندان ساده اى نيست و خوشحاليم كه ما در مقام يك رسانه حق صدور حكم نهايى را نداريم. گفته ها گفته شد و حالا نوبت شماست كه تصميم بگيريد.
اما آن چه كه هيچ كس در مورد آن ترديد ندارد، انجام اين نوع جراحى ها توسط پزشكان مجرب و صاحب تجربه و در شرايط مناسب مراكز بهداشتى است. ضرورى و غيرضرورى بودن جراحى هم بماند!
