بابك آزاد
دانشجويان مسير «دانشگاه آزاد علوم اجتماعى واحد تهران شمال را خوب بلدند. كافى است دنبال اين جمع جوان راه بيفتى تا به محل برگزارى جشن و همايش «ستاد اقامه نماز» برسى. همايشى كه در سالن اجتماعات اين واحد و همزمان با جشن روز ولادت امام رضا(ع) برگزار مى شود. امروز ديگر از نشان دادن كارت دانشجويى خبرى نيست. چراغ هاى رنگى و نور و صدايى كه از سالن به بيرون مى تراود، همراه با كارت تبريك كوچك اما زيباى بچه بسيجى هاى دانشگاه وادارت مى كند زودتر خود را به جمع داخل سالن برسانى. جمعى كه براى بى واسطه و زيباترين راه عبادت و زيارت با خدا روى صندلى ها نشسته و در ذهن و دلشان رابطه خود را با خدايشان سبك و سنگين مى كنند. حسى كه در اولين لحظه ورود به سالن و آرميدن شنيدن آنچه در خصوص نماز گفته مى شد، بدان دست يافتم.
* * *
آن حالت معنوى
صداى روح انگيز گروه تواشيح كه حالتى معنوى به جمع حاضران بخشيده است، گويى خاصيت آهنربايى دارد. همه آنهايى كه بيرون جمع بوده اند، دانه دانه همچون تسبيح، ورودى سالن را پر مى كند. هرچند صداى بلندگوها در بيرون از سالن هم دانشجويان را به داخل دعوت مى كند و اين صداى روحانى كه از حنجره چند جوان ايرانى بيرون مى آيد چنان به زير و بم زبان عربى جذبه اى جلسه گونه بخشيده است كه توصيفش به سادگى ممكن نيست.
وضوع تأثير اين صدا را به راحتى مى شد از چهره دختران و پسران دانشجوى ترم هاى اول ديد. همان هايى كه بعضى ها فكر مى كنند چون نوع لباس پوشيدن آنها اقتضاى سن شان است، پس نمى توانند ارتباطى روحانى با خدا داشته باشند. اتفاقاً آنهايى كه تا آخرين لحظه در اين همايش جشن گونه باقى ماندند، از جنس همين بچه ها بودند.
دكتر كامبيز تحويلدارى مدير فرهنگى و دبير اجرايى همايش در خصوص اين مراسم مى گويد: از مدتها پيش قصد داشتيم تا بر اساس برنامه هاى معاونت فرهنگى دانشگاه آزاد اسلامى، همايش اقامه نماز را برگزار كنيم. به همين دليل پس از چند ماه برنامه ريزى و فراخوان مقاله كه در سطح استادان، دانشجويان و كاركنان برگزار شد، مقالات برتر انتخاب شدند كه امروز جوايز خود را دريافت مى كنند.»
برنامه با گفته هاى دكتر يعقوب نژاد رئيس اين واحد دانشگاه آزاد كه به عنوان ميزبان همايش انتخاب شده بود، آغاز شد. وى در ابتدا، ضمن خوشامدگويى به حاضران، ابراز اميدوارى كرد اين گونه برنامه هاى فرهنگى ادامه داشته باشد.
دكتر محدثين به عنوان دبير علمى، «همايش اقامه نماز» دانشگاه آزاد سطح مقالات ارسالى به دبيرخانه را بالاتر از حد تصور عنوان كرد و افزود: «اما مشخص است. مبحث نماز آنچنان گسترده است كه برگزارى هر روزه اين همايشها براى آن ناچيز به شمار مى رود.»
فضاى دينى دانشگاهها بدون آمار هم قابل تقدير است
دكتر «محمدمهدى مظاهرى» معاون فرهنگى دانشگاه آزاد اسلامى كه به نمايندگى از دكتر جاسبى در اين همايش شركت كرده بود، از برنامه هاى معاونت فرهنگى اين دانشگاه و حوزه تحت مديريت خود گفت: «در حوزه معاونت فرهنگى دانشگاه آزاد اسلامى، دبيرخانه اى به نام ستادهاى حوزه معاونت فرهنگى تعيين كرديم. از جمله، ستاد همايشهاى تكريم ولايت و امام زمان (عج)، ستاد عمره دانشجويى، ستاد ازدواجهاى دانشجويى و از جمله همين ستاد اقامه نماز كه در رأس برنامه هاى ما و معاونتهاى فرهنگى واحدهاى دانشگاه آزاد قرار گرفت.»
دكتر مظاهرى درحالى كه خبرنگاران براى شنيدن نظراتش از رسانه هاى گوناگون صف كشيده اند، ادامه مى دهد: «مديران فرهنگى دانشگاه سراسر كشور بر مبناى اين اصول، اقدامهاى پژوهشى و فراخوان مقاله در حوزه و دانشگاه بودجه مناسبى تدارك ديده شود. در حال حاضر اين مسائل در مناطق دانشگاهها به وفور برگزار مى شود.»
وى در خصوص آينده اين برنامه هاى اميدوار كننده مى گويد: «پيش بينى مى شود مقالات استادان و دانشجويان برتر تهيه شود كه در نهايت موجب خواهد شد اين در حركتهاى پژوهشى، فرهنگى و علمى دوستان تأثير بسيار مثبتى داشته باشد.»
دكتر مظاهرى معاون فرهنگى دانشگاه آزاد در خصوص روحيه نماز ميان قشر جوان بخصوص دانشجويان نظرات جالبى دارد و مى گويد: «منطق ذهنيت فردى من در اين مورد بسيار مثبت است. البته اين جدا از آمارهايى است كه مديران فرهنگى دانشگاهها اعلام مى كنند، اما من به زبان غير آمارى مى گويم كه فضاى دينى دانشگاهها قابل تمجيد و احترام است.»
وى بدون هيچ اغراقى ادامه مى دهد: «به فرض اگر دانشجويى با امام جماعت دانشگاهش اختلاف داشته باشد، مسأله غير طبيعى نيست، اما بافت و فضاى دينى دانشجو از جمله اعتكاف، عمره دانشجويى و غيره را مثبت ارزيابى مى كنم و بر وجه قدم هاى بهتر و مثبت تر تأكيد دارم.»
نمايشگاهى كه جاذبه داشت
در محوطه كوچك حياط دانشگاه علوم اجتماعى واحد تهران شمال، آثار هنرى دانشجويان كه در ميان آنها كارهاى معرق، تذهيب و نقاشى با رويكرد ارتباط عاطفى با پروردگار به چشم مى خورد، چند دانشجو در حال بازديد از آثار و بحث در خصوص هر كدام از آنها هستند.
مينا پرورش يكى از همين دانشجويان است و مى گويد: «به نظر من كه سطح كارها بالاست و اينكه دانشجويان رشته هاى غير هنرى چنين خلاقيتى داشته باشند، بسيار جالب است.» خانم پرورش كه كارهاى معرق بشدت جذبش كرده اند، در خصوص برگزارى همايش مى گويد: «من كارى به نظر بقيه بچه ها ندارم، اما فكر مى كنم همايش خوب، مفيد و جالبى بود. من به نماز علاقه دارم و حدس مى زنم همايشهاى اين چنينى مشوق بچه ها براى شناخت بيشتر نماز مى شود. احساس نزديكى به خدا كه خيلى ارزشمند است.»
اين دانشجو در پايان با كمى تعمق نسبت به جمله اى كه مى خواهد بگويد با صدايى محكم مى گويد: «من از ۹ سالگى نماز مى خوانم و احساس مى كنم كه اين نماز باعث سبكى و آرامش روحم مى شود. از آن مهمتر، فكر مى كنم هميشه خدا در زندگى كمك حالم خواهد بود.»
«فهيمه اصغرزاده» و دوست كم حرفش «عادله صادقى زاده» در حال بازديد اين نمايشگاه مى گويد: «ارتباط با خدا در اجتماع به كمك آدم مى آيد. آرامش و اعتماد به نفس مى دهد. همه اين احساسات به اين دليل است كه يك دوست خيلى قوى و بزرگ پشت سر خود داريد و همين حس باعث مى شود تا در مشكلات روزمره به اصطلاح كم نياورى.»
پنج مشكل زندگى امروزى و حل آن در پرتو نماز
دكتر شرفى جامعه شناس و روانشناسى كه در دانشگاه تهران تدريس مى كند و دانشجويان علاقه مندش كه در رشته روانشناسى درس مى خوانند، يكى از محبوبترين استادهايشان همين دكتر محمدرضا شرفى است.
وقتى گفته هايش به پايان مى رسد، دليل اين علاقه را كاملاً درك مى كنم. او شيرين سخن مى گويد: «اين همايش به نام اقامه نماز برگزار مى شود. مثلاً چرا به جاى اقامه نمى گوييم خواندن نماز؟ دو معنى زيبا در كلمه اقامه نهفته است.
اول اينكه وقتى مى گوييم اقامه نماز مى كنيم، يعنى بين انسان و همه زشتى ها ديوارى قامت مى بندد و ساخته مى شود و دوم آنكه وقتى ما نماز را اقامه مى كنيم، يعنى آن را قيم خود قرار مى دهيم. وقتى نماز سرپرست انسان شد، يعنى حافظ انسان است و اگر با مشكلات مواجه شود، نه تنها نمى ترسد، بلكه به ديگران كمك هم مى كند.
دكتر شرفى از منظر ديگرى به نماز نگاه مى كند و آن را در زندگى پراسترس و مشكل امروزى مى بيند: «كارشناسان مسائل بهداشت عقيده دارند اگر به نوعى زندگى كرديد كه به نيازهاى روحى خود پاسخ داديد، ديگر خوشحال، خوشبخت و با آرامش خواهيد بود.»
وى براى ارتباط ميان تعريف خوشبختى زندگى امروز و نماز به پنج نياز انسان اشاره مى كند كه نماز به آنها پاسخ مى دهد. اول آنكه در هياهوى زندگى ما خود را فراموش مى كنيم، اما نماز اين فرصت را به ما مى دهد در هر روز حداقل ۵ بار با خود و خدايش خلوت كند. آدمى كه درد دل و سفره دلش را باز مى كند، احساس خوبى پس از آن دارد. وقتى اين درد دل كردن با موجودى بى نياز باشد كه اسرار دل شما را براى ديگرى فاش نخواهد كرد، اين احساس دوبرابر مى شود.
استاد روانشناس دانشگاه تهران در توضيح دومين نياز انسان امروزى كه مى تواند آن را در نماز بيابد، مى گويد: «انسانهاى امروز دو تلقى از زندگى دارند. عده اى كه در ميان غربى ها بيشتر يافت مى شوند، معتقدند ما تصادفى به دنيا آمديم و در اين كوير برهوت ما سنگى هستيم كه بود و نبودمان تأثيرى در اين جهان بى هويت ندارد، اما دسته ديگرى هستند كه فكر مى كنند در جهانى زندگى مى كنيم كه خداوند سبب به وجود آمدن آن است و تمام موجودات تسبيح او را مى گويند و اگر من هم تسبيح گوى او باشم، با اين جهان و تمام موجوداتش وصل مى شوم. اين انسانهاى دسته دوم هستند كه در جهان احساس غربت و تنهايى نمى كنند.
سوم نياز انسان امروزى بخصوص جوانان و دانشجويان اين است كه غايت زندگى چيست و چرا زندگى مى كنيم. اين خاصيت دوران جوانى است كه سؤالات بنيادى مطرح كند. اگر به پاسخ سؤالاتش برسد، داراى هويت مى شود و اگر بداند چرا زندگى مى كند، قادر است در هر شرايطى به زندگى اش ادامه دهد. ارتباط با خدا و نماز به اين نياز پاسخ مى دهد. چون مى گوييم ما را به راه راست هدايت كن. نماز به انسان قدرت تمركز مى دهد و سؤالات بنيادى را پاسخ مى دهد.
چهارم آنكه هر انسانى دوست داردبه شكل پويا و رو به رشد زندگى كند و به كمال برسد. نماز اين مهم را انجام مى دهد. شايد توجه كرده باشيد وقتى پيش از خواب يك روز پرثمر و بالنده، چه احساس خوبى دارد و اگر تمام توان فيزيكى خود را گذاشته باشيد، خاطر خوبى داريد.
نماز باعث مى شود هر روز اين احساس را داشته باشيم، چون از فرديت خارج مى شويم و احساس مى كنيم در پرتو نور الهى رشد مى كنيم. مثل دانه اى كه زير زمين است و رشد مى كند، اما سرعت رشدش بسيار كم است، اما همين كه سر از خاك در آورد و نور به او رسيد، رشدش چندبرابر مى شود.
دكتر شرفى در تشريح پنجمين نياز انسان كه با نماز رفع مى شود، مى گويد: نياز به پشتيبانى بخصوص در زمان تنگناها و مواقعى كه قدرت ما از مشكلات كمتر است، اما كسى كه با نماز ارتباط دارد، حس مى كند يك قدرت ابدى و ازلى پشت سرش و حامى اوست. براى همين از هيچ مهلكه اى نمى ترسد و هراسى به دل راه نمى دهد، چون خداوند قدرتى دارد كه هر كس با توكل به او نياز به كمك ديگرى ندارد. اين پنج مورد قدرت عجيبى به انسان مى بخشد كه با نماز قابل دسترسى است.
ديگر ترافيك ترس و ناراحتى ندارد
در پايان اين مراسم به ۹ نفر از استادان كه حائز رتبه برتر شده بودند، جوايز نفيسى اهدا شد و نفرات اول تا سوم مقاله هاى خود را خواندند. خانم استرآبادى، قاضى كرباسى و خانم عليزاده اين سه استاد بودند.
در ميان دانشجويان هم ۷ نفر به عنوان نفرات برتر شناخته شدند كه در ميان آنان فقط نام دو پسر دانشجو به چشم مى خورد. در ميان كارمندان هم سه نفر از خانمها جوايزى دريافت كردند.
اقامه نماز جماعت به پايان رسيده است و دانشجويان خود را به چهارراه پاسداران و ميدان هروى مى رسانند تا به خانه هايشان بروند. شرط مى بندم آنها هم مثل من، با حضور در اين مراسم، حالا ترافيك و فشارهاى روزانه را با توسل و توكل به خدا راحت تر تحمل خواهند كرد.

مهسا جمشيدى
ناگهان صداى بلند يك ترانه وسط خيابان شلوغ تو رو از جا مى پرونه!
اين صداى ضبط يه ماشينه كه سه تا پسر ظاهراً سرخوش توش نشستن. اونقدر با خودشون مى خندن و روى صندلى هاشون ورجه وورجه مى كنند كه آدم شك مى كنه...
شيشه پنجره را بالا مى كشى و زير لبى غر مى زنى كه ترافيك و شلوغى خيابان هاى تهران فقط همين صداها رو كم داره كه اون هم به همت اين جوون هاى بى خيال و الكى خوشمون فراهم و كيك خوشگل ترافيك تهران كامل مى شه.
ماشين جوون هاى پر سر و صدا كه از بغل ماشينت رد مى شه يه اتومبيل مدل بالا مى كشه كنارت كه سرنشيناش يه زن و شوهر جوون و شايدم تازه ازدواج كرده اند. اما اونقدر بدعنق و گرفته به نظر ميان كه فكر مى كنى به زور پيش هم نشستن و همين كه همديگرو «تحمل» مى كنند فداكارى كرده اند؛ اگرچه ماشينى كه توى اون نشستن بالاى ۶۰ _ ۵۰ ميليون قيمت داره؛ ترافيك به اندازه كافى سنگين هست و به نظر مى رسه تو اونقدر وقت براى تلف كردن دارى كه بتونى آدم هاى داخل ماشين ها رو نگاه كنى و حتى بعضى وقت ها روانشناسى چهره انجام بدى!
بعد از اون يك پيكان مسافركش توجهت رو جلب مى كنه كه ديگه از فرط فرسوده شدن به زور راه مى ره. اما انگار مسافرهاش از خودش فرسوده ترند؛ از اون معدود ماشين هايى كه هنوز ۵ نفره مسافر مى زنن. دو نفرى كه جلو نشستن از بس جاشون تنگه انگار توى دلشون دارن به همديگه بد و بيراه مى گن؛ از سه نفر عقب هم يكى داره سرك مى كشه ببينه اين ترافيك لعنتى كى تموم مى شه؟! مسافر ديگه سرش رو گذاشته به شيشه و داره با چهره اى عصبى اون بيرون رو نگاه مى كنه و وسطى هم كه تو درست نمى تونى ببينيش، اما معلومه كه خيلى كار داره و ديرش شده، چون دائم مچ دست چپش رو تا نزديك سينه بالا مياره و نگاه به صفحه ساعت مى اندازه.
حالا لاين ما خلوت شده و جلو مى زنيم و با يك پژو ۲۰۶ نقرآبى كه راننده اش يه دختر خانومه شانه به شانه مى شيم. دختر خانوم انگار نه انگار كه توى ترافيكه و اصلاً هيچ اثرى از اخم و بد عنقى و ناراحتى روى چهره اش نمى بينى.
داره با موبايلش حرف مى زنه و انگار اونور خط يكى از اين دنياى شلوغ و اعصاب خردكن بيرونش مى بره. به اصطلاح اصلاً تو باغ نيست و مدام تو آينه جلو داره به خودش نگاه مى كنه...
و بالاخره بعد از ۸۷ دقيقه متوالى و طولانى و خسته كننده، تازه موفق مى شى راهت رو از اتوبان لبالب از ماشين جدا كنى و با خوشحالى تمام، از ترافيك تموم نشدنى بيرون بزنى و باز هم بعد از ۲۰ دقيقه رانندگى با حداكثر سرعت ممكن به بيمارستان برسى. به محض اينكه وارد مى شى، نگهبان جلويت رو مى گيره و با لحنى جدى و خشك بهت مى گه: «وقت ملاقات تموم شده خانوم!»
**
دو روز بعد در حالى كه مات و مبهوت به سنگ قبر نگاه مى كنى و بغض گلوت رو فشار مى ده، دارى به اين فكر مى كنى كه اگر اون روز ترافيك نبود، حتماً يك بار ديگه مادربزرگ مهربونت رو دستكم يك شب قبل از درگذشتش ديده بودى...