گروه سياسى: مذاكرات هسته اى وين با نتيجه اى متعادل و مورد انتظار پايان يافت. ديپلمات هاى ايران و سه كشور انگليس، فرانسه و آلمان حل اختلافات هسته اى خويش را به يك سياست گام به گام و گفت وگوى چند مرحله اى موكول كردند كه قرار است اولين گام آن در ماه ژانويه و در شهر اروپايى وين برداشته شود.
روز چهارشنبه، پنج ساعت رايزنى ديپلمات هاى ايرانى و اروپايى به پنج ماه گسست در تعامل هسته اى ميان دو طرف پايان داد. اجلاس يكروزه وين كه اولين تماس رسمى اروپا با تيم جديد هسته اى ايران بود، توانست سنگ بناى همكارى دولت جديد با طرف اروپايى را حول موضوع سخت هسته اى استوار سازد.
ميهمانان اجلاس وين ساعات پايانى شب چهارشنبه به ميان خبرنگاران آمدند و از انجام مذاكره اى واقع بينانه و صريح سخن گفتند. آنها تصريح كردند كه جلسات صبح و عصر وين را صرف طرح صريح اختلاف نظرها و شناسايى نقاط اختلاف و تفاهم كرده اند.
در گزارش پايانى اعضاى اتاق مذاكره وين، از خوشبينى و يأس نشان و خبرى نبود، آنها بيش از هر چيز عزم و علاقه خود را به ادامه راه مذاكره و تعامل به نمايش گذاشتند. اين حركت در تنها تصميم پايانى اجلاس وين تبلور يافت كه بر پايه آن ماه ژانويه مرحله دوم مذاكرات با هدف رسيدن به چارچوب توافق جديد هسته اى انجام خواهد گرفت.
شايد براى توصيف وقايع ۳۰ آذر وين و آنچه در اولين تماس اروپايى ها با تيم جديد هسته اى گذشت، اين گفته نماينده ايران در آژانس بين المللى انرژى اتمى گوياتر باشد كه «جلسه مذاكره وين ترتيب يافت تا اولاً طرف اروپايى از سير سياست هسته اى جديد تهران و نيز از ابعاد و اهداف مذاكره هسته اى در دولت جديد آگاهى يابد. ثانياً روشن شود كه اراده لازم براى تداوم روش مذاكره و توسل به راه هاى ديپلماتيك براى ماجراى هسته اى وجود دارد.»
>روايت سخنگويان ايرانى از مذاكرات وين
سخنگويان دو تيم ايرانى و اروپايى حاضر در وين هر كدام گزارشى از يك روز گفت وگوى محرمانه خويش در محل سفارت فرانسه ارائه كردند. اين گزارش ها هر كدام زوايا و نكاتى از طرح و انديشه هاى دو طرف در پاى ميز مذاكره و اتفاقات اين روز حساس را آشكار مى كند.
جواد وعيدى، رئيس تيم ايرانى در اين باره اظهار داشت: اين مذاكرات فرصتى براى آشنايى با آخرين نقطه نظرات طرفين و تبادل ديدگاه ها و آرا بود.
حسين انتظامى، سخنگوى شوراى عالى امنيت ملى كشور نيز با اشاره به مذاكرات چهارشنبه گذشته ادامه داد: در اين مذاكرات، طرفين ديدگاه ها و چارچوب هاى مورد نظرشان را به يكديگر منتقل كردند، اما چون ادامه مذاكرات اوليه به ژانويه موكول شده است، جمعبندى نهايى در اين باره در آن زمان صورت مى گيرد.
«محمدمهدى آخوندزاده»، سفير و نماينده دائم جمهورى اسلامى ايران در وين فضاى اتاق مذاكره را چنين توصيف مى كند: فضاى اين مذاكرات نشان داد كه هر دو طرف داراى اراده سياسى لازم براى تداوم مذاكرات در ماه آتى ميلادى هستند. آخوندزاده تصريح مى كند: هيأت ايرانى در دو دور مذاكرات روز چهارشنبه در وين تصريح كرد كه دولت جديد، فضاى جديد، چارچوب جديد، پيام جديد و مذاكرات جديد را با خود همراه دارد و بايد با آگاهى از چنين ويژگى هاى جديد به گفت وگو پرداخت.
وى در تشريح محتواى پيام جديد هيأت مذاكره كننده ايرانى مى گويد: پيام جديد هيأت جديد مذاكره كننده ايرانى زمانبندى مشخص، تمركز بر روى غنى سازى در داخل ايران و اجتناب از حاشيه روى در مذاكرات است.
نماينده ايران در آژانس بين المللى انرژى اتمى با بيان اينكه در اين دور از مذاكرات اين ويژگى ها به طرف هاى اروپايى گوشزد شده است، افزود: اروپاييان نيز ديدگاه ها و نقطه نظرهاى خود را براى هيأت ايرانى تشريح و ابراز علاقه كردند كه در يك فضاى مثبت و جديد در ماه ژانويه مذاكره كنند.
آخوندزاده شائبه و شايعه اختلاف و رودررويى در اجلاس وين را نفى كرده و مى گويد: هر دو طرف از ارائه بحث هاى تنش زا اجتناب و تلاش كردند در مسيرى مثبت بحث ها را به پيش ببرند. آخوندزاده در ادامه اظهاراتش در عين حال رسانه ها را از اين خبر مهم آگاه مى كند كه هيأت ايرانى در مذاكرات وين، آنچه كه در گذشته اتفاق افتاده بويژه پيشنهاد تابستان گذشته اتحاديه اروپا را غيرقابل قبول خواند.
ماجرايى كه به گفته آخوندزاده هيأت ايرانى از مطرح شدن آن در اجلاس وين جلوگيرى كرده از نگاه رسانه ها مكتوم ماند تا اينكه ديروز محمدرضا باهنر، نايب رئيس مجلس شوراى اسلامى فاش كرد «طيف اروپايى در مذاكرات اخير بيشتر علاقه مند بوده كه مذاكرات را با همكارى هاى اقتصادى، فرهنگى و تكنولوژى وصل كند كه طرف ايرانى درخواست داشته كه در مذاكرات به حاشيه نروند و به متن بپردازند و متن هم مسأله داشتن چرخه سوخت داخل خاك ايران و براى ايران است.»
باهنر در ادامه اين نكته را هم گوشزد كرد كه ما براى اعتمادبخشى به جامعه بين المللى آمادگى داريم، به شرط اينكه مذاكرات تبديل به يك فرصت سوزى نشود. اين نماينده مجلس در ادامه شايعه مطرح شدن طرح روسيه در اجلاس وين را هم رد كرد. آخوندزاده هم در پاسخ به اين سؤال كه آيا پيشنهاد اخير روسيه نيز در اين مذاكرات مطرح شد؟ اظهار داشت: مذاكرات به چنين مسير و طرح موضوعى سوق نيافت و تنها به چارچوب ها و آينده گفت وگوها پرداخته شد.
منابع ايرانى در روايت اجلاس وين اين نكته را هم افزودند كه هيأت ايرانى در اين دور از مذاكرات خواستار تدوين يك زمانبندى مشخص براى از سرگيرى مذاكرات در آينده و همچنين محوريت قرار دادن غنى سازى اورانيوم در داخل جمهورى اسلامى ايران، بدون حاشيه روى به سوى ديگر موضوعات شده است.
> منابع اروپايى چه مى گويند؟
روايت سخنگويان اروپا از اجلاس وين را طبق معمول سه رسانه رويتر، فرانس پرس و بى بى سى منعكس كردند. خبرگزارى فرانسه به نقل از ديپلمات هاى حاضر در جلسه نوشت: گفت وگو ها واقع بينانه بود اما دو طرف همچنان ديدگاههاى متفاوتى دارند.
اين منبع به نقل از استانيسلاس دلابولاى مدير سياسى وزارت امور خارجه فرانسه افزود: «مواضع ايرانيها و سه كشور اروپايى فرانسه، انگليس و آلمان يكسان نبود. ما و ايرانيها همان مواضع گذشته را تكرار كرديم.»
وى اظهار داشت: «دوطرف موافقت كردند كه با رهبران مربوطه خود در خصوص برگزارى دور بعدى مذاكرات در ماه ژانويه به منظور موافقت بر سر چارچوب مذاكرات رسمى مشورت كنند.»
يكى ديگر از ديپلماتهاى نزديك به مذاكرات روز گذشته خاطرنشان كرد: «گفت وگو هاى روز چهارشنبه بسيار داغ بود.«ايرانيها در مذاكرات گفتند كه آنها خواهان پيگيرى برنامه هسته اى هستند و اروپاييها نيز خاطرنشان كردند كه آنها مى توانند اين كار را در روسيه انجام دهند، اما سپس ايرانيها اظهار داشتند كه كشورهاى خارجى مى توانند معاملات مشترك در ايران براى اطمينان از اين موضوع كه غنى سازى ايران خطرناك نيست، انجام دهند.»
خبرگزارى فرانسه در گزارش ديگرى به نقل از ديپلمات اروپايى كه هويت خود را فاش نكرده گفت كه سه كشور اروپايى انگليس، آلمان و فرانسه كه سرگرم گفت وگو با ايران هستند به ايران گفته اند كه از هم اكنون تا ژانويه (زمان نشست بعدى) هيچ گامى را كه به عنوان غنى سازى اورانيوم تلقى مى شود، اتخاذ نكند.
اين ديپلمات اعلام كرد كه طرف هاى اروپايى از ديپلمات هاى ايران خواسته اند در ايام مذاكره هيچ گونه حركتى نبايد در توليد قطعات سانتريفوژ و سانتريفوژهاى تحقيقاتى وجود داشته باشد.
اما يك ديپلمات ايرانى در وين به خبرگزارى فرانسه بلافاصله پاسخ داده است كه ايران تحقيق يا كار سانتريفوژ را به عنوان موضوعى براى مذاكره تلقى نمى كند. خبرگزارى رويتر نيز در گزارشى نوشت: فرانسه اعلام كرد مذاكرات مقدماتى باز و صادقانه بوده است و اين زبان ديپلماتيك براى اختلاف شديد است و نشان مى دهد ايران بر راه حل خود براى غنى سازى تأكيد دارد.
اسكات مك كللان، سخنگوى كاخ سفيد نيز روز چهارشنبه از اقدامات ديپلماتيك اروپا در اين باره حمايت كرد و گفت: موضع ما اين است كه از سه كشور اروپايى در مذاكرات شان با ايران حمايت مى كنيم و نگاه مى كنيم تا ببينيم اين مذاكرات به كجا مى رود. برخلاف مك كللان اظهارات جديد سفير آمريكا در آژانس بين المللى انرژى اتمى با عصبانيت و نگرانى آميخته بود، گريگورى شولت ادعا كرد: «ايران تمام جنبه هاى برنامه هاى هسته اى خود را صلح آميز مى خواند، اما جهان به اين كشور اطمينان ندارد.»
شولت در عين حال گفت: «سرنوشت پرونده هسته اى ايران به چگونگى همكارى اين كشور بااروپايى ها در جريان گفت وگو هاى هسته اى بستگى دارد. اگر ايران همكارى مناسبى با سه كشور اروپايى داشته باشد، جلسه آينده شوراى حكام تصميم ويژه اى درباره اين كشور نخواهد گرفت، اما اگر همكارى نكند، كشورهاى عضو آژانس بين المللى انرژى اتمى درباره چگونگى برخورد با اين كشور تصميم هاى لازم را اتخاذ خواهند كرد.»
صدر اعظم آلمان نيز ضمن تأييد روند جديد مذاكرات هسته اى اروپا و ايران پيشنهادى نو داد و خواستار مشاركت چين و روسيه در اين مذاكرات شد. «آنجلا مركل» در گفت وگو با روزنامه فرانكفورتر آلگماينه تصريح كرد: شواهد امر نشان مى دهد كه ايران سعى دارد مذاكرات هسته اى با اروپا را به نتيجه برساند. البته تحقق چنين امرى نيازمند تداوم مذاكرات و جديت بيشتر در آنهاست.
اما برخلاف همه اظهارات يك كارشناس آمريكايى مدعى شد هدف مذاكرات ۳۰ آذر از نگاه غرب، روسيه بود. وى مدعى شد: بنابراين از نگاه اروپايى ها و آمريكايى ها هدف اين مذاكرات، بيشتر روسيه است تا ايران.
> دستاوردهاى نشست وين چه بود؟
از نگاه فرستادگان ايران به اجلاس وين اولين دور گفت وگوى هسته اى با اروپا با نتايج آنى و بلند مدت همراه بود. نتايج كوتاه مدت آن از زبان مسؤولان شوراى عالى امنيت ملى و اعضاى تيم مذاكره توصيف شد.
جواد وعيدى در پايان دو دور نشست با نمايندگان اتحاديه اروپا گفت: اين توافق در طول اين نشست حاصل شد، اما در مورد تاريخ دقيق آن بعدها به توافق خواهيم رسيد.
وى محل برگزارى دور بعدى مذاكرات را در ماه ژانويه و در شهر وين اعلام كرد و گفت: مذاكرات نيز در همين سطح فعلى ادامه خواهد يافت. وى ابراز اميدوارى كرد در دور بعدى مذاكرات با طرفهاى اروپايى زمينه ارتقاى تفاهم و توافق بين طرفين ايجاد شود.
اما دستاوردهاى بلندمدت اجلاس را يك روز پس از اجلاس منوچهر متكى تشريح كرد.
وزير امور خارجه ايران با بيان اين كه جلسه مذاكرات ۳۰ آذر را شروع مثبتى براى از سرگيرى گفت وگوهاى هسته اى ميان ايران و سه كشور اروپايى مى داند، اظهار داشت: دولت جديد برندگى شمشير تهديد شوراى امنيت از سوى اروپا را بى اثر كرده است.
متكى با تأكيد بر اينكه دور آتى مذاكرات هسته اى ميان ايران و سه كشور اروپايى «مى تواند كاربردى تر و جدى تر باشد» افزود: قرار شد دور بعدى مذاكرات اواخر دى ماه صورت بگيرد. وى رويكرد ايران در همكارى با آژانس بين المللى انرژى اتمى را روشن دانسته و مى افزايد: آنچه اروپا مشخص نكرده، اذعان صريح و اراده آنها براى كمك به استيفاى حق ايران است. متكى با دشوار توصيف كردن مذاكرات ديپلماتيك تأكيد كرد: راهبرد سابق مبنى بر اين كه بايد از طريق مذاكرات به حق خود برسيم، تغيير نكرده است.
وزير خارجه با اظهار اين كه نبايد از زحمات ديپلمات ها در گذشته چشم پوشى كرد، گفت: به اروپايى ها اين گونه القاشده بود كه ما فناورى هسته اى را از اروپا مى خواهيم و بدون اذن آنها كارى نمى كنيم. وزير خارجه آلمان در نيويورك به من گفت كه ما از ابتدا مذاكرات اعلام كرده بوديم نمى خواهيم در ايران چرخه سوخت هسته اى را شاهد باشيم، اما ما القا كرديم كه اين حق ايران است و مصمم به استيفاى آن هستيم.
اما ديروز از سوى منابع آمريكايى اظهار نظرى قابل تأمل درباره دورنماى آينده مذاكرات هسته اى رسيد.
راديو آمريكا گزارش كرد: انتظار مى رود مذاكرات ژانويه بر مصالحه اى متمركز شود كه به ايران اجازه مى دهد تحت نوعى نظارت بين ا لمللى به غنى سازى در خاك خود بپردازد.
بولاند افزود: در غير اين صورت ايران خود را با فشار بين المللى فزاينده و انزواى ديپلماتيك از جمله تصميم شوراى حكام براى ارجاع به شوراى امنيت روبرو خواهد ديد.
اين گزارش افزود: ايران انجام غنى سازى در خاك كشور ديگرى (بخوانيد طرح روسيه) را نپذيرفته است و مى خواهد كنترل كامل چرخه سوخت هسته اى را در خاك خود در دست داشته باشد. انتظار مى رود مذاكرات ژانويه بر مصالحه اى متمركز شود كه به ايران اجازه مى دهد به غنى سازى در اين كشور بپردازد، اما تحت نوعى نظارت بين المللى.
> اولين واكنش محافل داخلى
چنانكه انتظار مى رفت مذاكرات وين اولين بازتاب را ميان نمايندگان مجلس پيدا كرد كه با ارائه دو طرح ماجراى هسته اى را با حساسيت دنبال كرده اند. سه نماينده مجلس شوراى اسلامى ديروز در گفت وگو با خبرگزارى فارس بر ضرورت تعيين زمان مشخص براى دور جديد مذاكرات هسته اى و آغاز هر چه سريعتر تحقيقات هسته اى تأكيد كردند.
محمدرضا ميرتاج الدينى با تأكيد بر اينكه جمهورى اسلامى ايران در دور جديد مذاكرات هيچ پيش شرطى را نمى پذيرد، گفت: ما فقط در چارچوب قوانين بين المللى و معاهده ان.پى.تى مذاكرات را ادامه مى دهيم و هرگز از حق مسلم خود در چرخه سوخت هسته اى عقب نشينى نخواهيم كرد.
حميدرضا حاجى بابايى ديگر عضو هيأت رئيسه ادامه مذاكرات با اروپاييها را در راستاى اثبات صلح آميز بودن فعاليت هسته اى ايران و جلوگيرى از ايجاد هرگونه شائبه در اين زمينه دانست و تصريح كرد: مذاكرات در خصوص فعاليت هسته اى ايران بايد تعريف شده باشد و زمان، اهداف و تاريخ پايان مذاكرات بايد مشخص شود.
عزت الله يوسفيان ديگر عضو فراكسيون اكثريت مجلس نيز در اين باره با اشاره به از سرگيرى دور جديد مذاكرات هسته اى ايران با اروپاييها گفت: اعتماد سازى و جلب اعتماد تنها نتيجه اين مذاكرات است.
