اشاره: 
اغلب صاحبنظران و جامعه شناسان، مقوله «جامعه شناسى جنگ» را يكى از دشوارترين و سخت ترين بخشهاى جامعه شناسى مى دانند و جامعه شناسى جنگ ۸ ساله كه در كشورمان اتفاق افتاد با توجه به اهميت و جايگاه ايدئولوژيك و اعتقادى آن به مراتب دشوارتر و پيچيده تر. اما مجتمع فرهنگى، هنرى شهيد بهشتى در اقدامى قابل توجه اقدام به جمع آورى و در نهايت چاپ سلسله مجموعه هايى تحت عنوان كلى جامعه شناسى دفاع مقدس كرده كه متن اين كتابها آماده شده و در مرحله چاپ قرار گرفته است. حسن محسنى كه سالهاست در حوزه هنر و ادبيات دفاع مقدس و همچنين سينماى دفاع مقدس فعاليت هاى قابل توجهى داشته در اين كار به عنوان محقق و نويسنده، دو مجموعه از اين سلسله كتابها را به رشته تحرير درآورده است. گپ و گفت مختصرى را با وى در همين زمينه داشتيم كه مى خوانيد:
در مجموعه جامعه شناسى جنگ بيشتر بر چه محورهايى تأكيد شده است؟
با توجه به سويه هاى متنوع و كاملاً فراگير تأثيرگذارى جنگ بر تمامى شؤون و ابعاد جامعه، تنوع و گستردگى مضمونى مباحث مطرح در اين حوزه تا حدود زيادى به تشتت مفهومى و موضوعى اين بحث دامن مى زد به همين خاطر بر آن شديم كه در گام اول، از منظرى توصيفى و تحليلى به برآورد و تحليل چگونگى و كيفيت حضور و نقش آفرينى نهادها و ارگانهاى شاخصى چون سپاه پاسداران، ارتش، هلال احمر، جهاد و كميته امداد در عرصه جنگ تحميلى بپردازيم به همين منظور قرار شد نويسندگان مختلف هر كدام در حوزه يكى از اين نهادها وارد شوند.
اين مجموعه ها تا چه اندازه ملهم از واقعه سالهاى دفاع مقدس هستند؟
نويسندگان اين مجموعه در تأليف و تحليل خود، تلاش ويژه اى داشته اند كه از منظرى توصيفى - كاركردى به نقش اين نهادها در جنگ و كيفيت حضور آنها بپردازند، بنابراين رويكرد تئوريك و نظريه پردازانه راجع به مباحث مختلف و متنوع حوزه جامعه شناسى جنگ رويكردى فرعى در اين سرى آثار است ولى تمامى اين آثار به نحوى دقيق و موجز قصد دارند تا حدامكان سويه هاى مختلف اين حضور و نقش آفرينى را چه در دوران سالهاى دفاع مقدس و چه در ساليان پس از آن مورد واكاوى قرار دهند. تمامى دست اندركاران اين مجموعه برآنند كه اين رويكرد توصيفى مى تواند سنگ بنايى كارساز و مفيد براى تحقيقات تئوريك و مفهومى بعدى قرار گيرد تا لااقل به سويه اى مهم از سويه هاى متنوع اين مقوله پرداخته شود.
به نظر شما مهم ترين ويژگى هاى متفاوت دفاع ۸ ساله ما با ساير جنگ ها در كشورهاى ديگر چه بوده است؟
بحث مفصلى است اما كوتاه عرض مى كنم كه تفاوت را مى توان در ۳ وجه «تحميلى» بودن، «دفاعى» بودن و «تقدس» آن خلاصه كرد. جنگ ۸ ساله از نقطه نظر سياسى «تحميلى» بود كه اين امر حتى از سوى عالى ترين مراجع بين المللى نيز به رسميت شناخته شده است در حالى كه در بسيارى از جنگها انگيزه كشورگشايى يا فشار سياسى و ديگر دلايل اصلى ترين دليل جنگ به طرف مقابل است. در دفاع ۸ ساله صرف استقرار نظام جمهورى اسلامى در منطقه دليل اصلى جنگ تحميلى به شمار مى رود.
از نقطه نظر نظامى اين جنگ ماهيتى «دفاعى» داشت بدين مفهوم كه پس از خصيصه بنيادين تحميلى بودن، ايران اسلامى صرفاً به قصد دفاع از استقلال سياسى و تماميت ارضى كشور پاى به عرصه جنگى نابرابر نهاد كه جهانى از ابرقدرت ها در سوى ديگر كارزار به مقابله با نظام پرداخته بودند. از نقطه نظر ايدئولوژيك اين جنگ ماهيتى مقدس يافت چرا كه در بطن خود عميقاً مبتنى بر انگيزه دفاع از ارزشها و باورهاى دينى ايرانيان بود و صبغه ايدئولوژيك آن براساس اعتقادات بنيادين ملى و ميهنى بنا شده بود.
جمع آورى و تأليف اين مجموعه ها از چه زمانى آغاز شد و براى تهيه آنها از چه فاكتورهايى بهره گرفته شده است؟
جمع آورى هاى اوليه كه همراه با تحقيق در اين زمينه بود از حدود ۲ سال پيش آغاز شد. در تأليف اين كتابها نيز تأكيد اصلى نويسندگان بر اسناد و مدارك موجود و نيز رجوع گسترده به آرشيوها و اسناد موجود در نهادهاى مختلف بوده است.
گفت وگو: سورنا صداقت

اشاره:
ماه دى شاهد شهادت ۲۶۳ شهيد جهادگر است، جهادگرانى كه در راه اهداف آرمانى خويش گام برداشتند و با تلاش بى دريغ خود نهال پوياى انقلاب اسلامى را به ثمر رسانيدند. مطلب پيش رو گزارشى است از نقش جهاد در دو عمليات كربلاى ۵ و بيت المقدس كه نشانگر حضور مؤثر رزمندگان جهادگر مى باشد. اين گزارش از سوى مركز حفظ آثار و نشر ارزش هاى دفاع مقدس وزارت جهاد كشاورزى ارسال شده است.
نام جهادگران، همواره يادآور «سنگرساز بى سنگر» بوده است. رزمندگان ايران اسلامى به پشتوانه جهادگران مخلص بود كه به پيش مى تاختند و وجود دشمن را از خاك و آب ايران بيرون مى راندند. ساخت انواع استحكامات دفاعى، سنگر، جاده، پل، كانال، سيل بند، سايت و ... بر چهره ايران، نام فرهاد دلان ايرانى را بر خود تا ابد حك خواهد كرد. اين سازندگى كه گاه به «معجزات مهندسى _ رزمى جنگ» شهرت مى يافت در دى ماه نيز تكرار شد.
نخستين ماه زمستان، در دوره دفاع مقدس، شاهد چند عمليات آفندى بود؛ از جمله كربلاى ۴.
پيش از عمليات، منابع صنعتى و اقتصادى و مراكز آب و برق كشور، بشدت بمباران شد. نيروهاى عراقى به سبب امكان استفاده از منابع اطلاعاتى آمريكا از هوشيارى كامل برخوردار بودند. از اين رو، با استفاده از تاكتيك هاى ضدغواص و شناور، از انجام هر گونه عمليات پيش بينى شده اى جلوگيرى مى كردند. از همان شب نخست عمليات با استفاده از منورهاى پياپى، بمباران كنار نهر عريض آتش مؤثر بر روى رودخانه اروند، عملاً سازمان دهى نيروهاى غواص در موج يكم، دوم و سوم غواصى را به هم زد؛ به طورى كه يگان هاى مجاور پراكنده شدند و نتوانستند با دقت هدف را مورد حمله قرار دهند. يكى از مناطق حساس عمليات، جزيره «ام الرصاص» و «بوارين» بود، با وجود كوشش هاى بسيار براى تصرف آن، به سبب هوشيارى دشمن امكان ادامه درگيرى از ميان رفت. از جمله عوامل ديگرى كه باعث عدم موفقيت كامل اين عمليات شد استفاده عراق از تجارب عمليات «فاو» بود.
بيست روز بعد از عمليات كربلاى ،۴ عمليات كربلاى ۵ آغاز و سبب غافلگيرى دشمن شد؛ زيرا عراق به هيچ وجه تصور عملياتى ديگر را پس از كربلاى ،۴ آن هم به اين زودى نمى كرد پيش از اين عمليات، جهادگران دست به كار شدند. آنان همچون هميشه رزمنده ها را در پيشرفت اين عمليات يارى رساندند و با احداث جاده هاى متفاوت موانع را از جلوى رزمندگان بر مى داشتند. دژى كه مركز فعاليت آنها بود، درست در وسط آب گرفتگى قرار داشت و تنها مركز ارتباطشان با سنگرهاى عراقى محسوب مى شد.
اين آب گرفتگى به طول۱۵ و عرض ۲‎/۵ الى ۸ كيلومتر، مانعى بود كه عراقى ها با كنترل عمق آن، اجازه قايقرانى و غواصى را از نيروهاى غواصى خط شكن مى گرفت؛ زيرا آنان از غواصان كه در عمليات والفجر ۸ مقدمات آزادسازى شهر فاو را فراهم كرده و شكست خورده بودند به همين دليل آن آب گرفتگى را با شدت كنترل مى كردند. ولى با وجود آن، چند گروه مهندسى جهاد، با احداث كانالى بزرگ، ضمن مهار اين آب گرفتگى، منطقه مزبور را براى انجام عمليات آماده كردند.
در عمليات بيت المقدس ۲ كه در تاريخ ۶۶‎/۱۰‎/۲۵ به پيروزى رسيد، هدف كلى از انجام اين عمليات حمله نيروهاى مستقر در گرده رش به ارتفاعات گوجار و عبور لشكر محمد رسول الله (ص) از رود چولان واقع در جنوب ماووت و تصرف ارتفاعات الاغلو بود. با پيوستن نيروهاى اين دو جبهه به هم و سپس حمله سليمانيه آغاز مى شد. ارتفاعات گوجار در زمستان شرايط آب و هوايى بدى دارد و به سبب ارتفاع آن و وضعيت آب و هوايى در دى ماه كه عراق اكثر نيروهاى خود را از آنجا عقب كشيده بود. چنانچه رزمندگان مى توانستند از اين ارتفاعات عبور كنند، به مناطق گرم تر آن سوى ارتفاعات «دشت هرمدان» دسترسى پيدا مى كردند و از شرايط سخت آب و هوايى رهايى مى يافتند.
بالاخره عمليات بيت المقدس ۲ يا هدف آزادسازى غرب شهر ماووت و با رمز «يا زهرا (س)» آغاز شد. در دل تاريكى شب نيروهاى رزمنده فعال شدند. نيروهاى مهندسى _ رزمى جهاد نيز مأمور همكارى لشكر ۲۱ امام رضا (ع) شدند و از محور ارتفاعات گرده رش به سمت ارتفاعات گوجار حركت كردند. جهادگران مى بايست در طول مسير، نخست در مناطقى كه قابل عبور نبود، راه باز كنند و در دشت مقابل ارتفاعات گوجار خاكريزهايى براى دفاع نيروها بسازند. بدين وسيله با شروع عمليات، نيروهاى رزمنده از ارتفاعات گرده رش سرازير مى شدند و به دشت مقابل گوجار مى آمدند؛ سپس با شروع مرحله بعدى عمليات، به ارتفاعات گوجار حمله ور مى شدند و خط مقدم را مى شكستند. براى اين كار جهادگران در غرب روستاى قميش و جاده كلاته _ قميش، يك بنه عملياتى احداث كردند سپس نيروهاى مهندسى همراه و همپاى رزمندگان به سمت ارتفاعات حركت كردند و در طى مسير هر زمان كه سنگر لازم بود مى ساختند و هر وقت كه آذوقه احتياج بود مى رساندند.
در اين عمليات ارتفاعات اورال، گلاله، هرمدان، بين دورا، شيخ محمد و يولان و چند روستاى منطقه (گلاله، قميش و ...) توسط رزمندگان آزاد شد. يكى از دلايل مهم پيروزى در اين عمليات غافلگير شدن دشمن بود؛ زيرا آنها خود را براى مقابله با نيروهاى ايران اسلامى در جنوب آماده كرده بودند؛ ولى اين نيروها از جهت مخالف يعنى غرب حمله كردند و اين، با سبب انحراف نظر نيروهاى عراقى توسط ايرانيان بود يعنى تمامى قرائن و شواهد حاكى از انتقال امكانات، تجهيزات و نفرات به مرزهاى جنوبى براى تدارك حمله بزرگ بود درحالى كه حمله اصلى از طرف غرب آغاز شد.

انتظار با بوى نرگس

عنوان كتابى است از سرى آثار منتشر شده توسط نشر پاليزان و صرير كه محتواى  آن ۷ اثر نمايشى است با نمايشنامه هايى در موضوع سال هاى مقاومت از نويسندگانى همچون جمشيد خانيان، عبدالحى شماسى، محمدرضا آريانفر، زينت صالح پور، مسعود سميعى، محمد احمدى و محمدمهدى خاتمى كه در تابستان ۸۴ به چاپ رسيده است.
حركت ارزنده نشر پاليزان در چاپ سلسله كتاب هاى ادبيات نمايشى با موضوع سال هاى دفاع مقدس را بايد به فال نيك گرفت چرا كه به نظر مى رسد تاكنون در اين حوزه آثار نمايشى اندكى به زيور چاپ آراسته شده است و از سويى ديگر نيز علاقمندان به اين نوع ادبيات با كمبود آثار نمايشى مواجه هستند على الخصوص دانشجويان و فارغ التحصيلان رشته هاى نمايش.
اين كتاب در ۲۳۸ صفحه با شمارگان ۳ هزار نسخه و با قيمت ۱۸۰۰ تومان در بازار كتابفروشى ها موجود است.

عمليات كربلاى يك

مركز مطالعات و تحقيقات جنگ تاكنون مجموعه هاى متعددى را درباره وقايع جنگ عراق عليه ايران منتشر كرده است. اين مجموعه كه گزارش نبردهاى اصلى رزمندگان اسلام در مقابله با ارتش عراق و هم پيمانانش مى باشد، براى دسترسى آسانتر و آشنايى بيشتر علاقه مندان ومحققان به وقايع اين نبرد عظيم است. اين جلد كه پيش روى شما است به عمليات كربلاى يك و آزادى مهران اختصاص دارد كه به صورت خلاصه و نسبتاً جمع بندى شده تهيه شده و به بازار كتاب راه پيدا كرده است.
شناسنامه عمليات كربلاى يك، مرورى بر اوضاع جغرافيايى و سياسى - نظامى منطقه مهران، طراحى عمليات كربلاى يك ، شرح عمليات ، نتايج عمليات و در نهايت بازتاب آزادسازى شهر مهران از جمله مباحثى است كه دراين كتاب به آن پرداخته شده است.
در پايان اين كتاب نيز نقشه عمليات كربلاى يك پيوست شده است.

عمليات فتح المبين

در راستاى فعاليت هاى مركز مطالعات و تحقيقات جنگ كه منجر به چاپ مجموعه هاى متعددى درباره وقايع جنگ ايران وعراق گرديده است، اين بار نيز كتاب «عمليات فتح المبين ، آزادسازى غرب رود كرخه، براى مطالعه عموم علاقه مندان توسط اين مركز به چاپ رسيده است. كتاب حاضر شامل بخشهاى متعددى از جمله شناسنامه عمليات، اوضاع سياسى و نظامى در آستانه عمليات، طرح ريزى و اجراى عمليات و همچنين نتايج و بازتابهاى آن مى باشد.
اين كتاب با استفاده از اسناد نظامى منتشر نشده مركز، منابع سياسى و كتاب هاى منتشر شده مركز مطالعات ازجمله كتاب «جنگ، بازيابى ثبات» نوشته محمد دروديان تهيه و تنظيم شده است. قطع اين كتاب پالتويى است و ۵۴صفحه است و در تيراژ ۳هزار نسخه با قيمت ۲۰۰تومان به چاپ رسيده است.