گروه اجتماعى - محمد فؤاد رحمان سرشت: چندى قبل و در هفته جهانى فضا صحبت هاى بسيارى در خصوص موفقيت هاى ايران در دارا بودن پتانسيل هاى بالقوه در ساخت ماهواره هاى ارتباطاتى و دستيابى به فناورى هاى پيشرفته همپاى ديگر كشورهاى داراى اين فناورى ها شنيده شد. مهندس احمد طالب زاده معاون وزير ارتباطات و رئيس سازمان فضايى ايران هم به اعتبار ۴۰۰ ميليارد تومانى اختصاص يافته به بخش فضا در برنامه چهارم توسعه كشور اشاره كرد. وى اقداماتى كه براى دستيابى به ماهواره مستقل در امور سنجش از راه دور و سرمايه گذارى و برنامه ريزى براى آن از سوى كشورهاى منطقه صورت گرفته برشمرد و بر بسترسازى و بهره گيرى از نيروى انسانى داخلى براى اين منظور تأكيد كرد. وى از پرتاب ۵ ماهواره و چند ريزماهواره در برنامه چهارم توسعه خبر داد.
در اين ميان ماهواره سينا يك، ماهواره اى ارتباطاتى است كه به همراه ۴ ماهواره كوچك و ۳ ماهواره نانو بر روى يك موشك واحد نصب شدند. پايه هاى اوليه طرح سينا يك در سال ۷۶ و در صنايع الكترونيك ايران گذاشته شد. در واقع مركز تحقيقات عالى الكترونيك كه از سوى جمعى از اساتيد و با همكارى مراكز دانشگاهى تشكيل شده بود فعاليت خود را در زمينه تحقيقات فضايى آغاز كرد و پس از چهار سال قرارداد ماهواره سينا با روسيه منعقد شد. اين ماهواره در تاريخ ۵ آبان ۸۴ ساعت ۱۰/۵۲ دقيقه به همراه چند ماهواره ديگر به فضا پرتاب شد.
مهندس مهدى نصيرى سروى مدير پروژه سينا يك در گفت وگو با «ايران» در خصوص مراحل شكل گيرى نيروى انسانى اين پروژه گفت: مركز تحقيقات عالى الكترونيك (متعا) ضمن برقرارى ارتباط بين دانشگاه ها به عنوان منابع سرشار نيروى انسانى متخصص و صنعت، به عنوان دارنده نيازهاى صنعتى و اعتبارات كافى، با ۶ گروه كارى اصلى تربيت نيروى انسانى را آغاز كرد. بنابراين پس از گزينش نيروى انسانى و آموزش در مركز تحقيقات بحث هاى عملى ماهواره، صنعتى به نام صنعت سامانه هاى فضايى در صاايران تشكيل شد. صنعت ياد شده با سازماندهى پروژه از طريق استفاده از ساير صنايع فعال كشور مركز مونتاژ و تست ماهواره را تجهيز كرد.
وى افزود: صنعت سامانه هاى فضايى اميدوار است با گسترش و تداوم فعاليت ها پروژه هاى جارى خود اعم از طراحى ماهواره اميد، ساخت نمونه آزمايشگاهى ماهواره يازهرا و تكميل مركز تست و ساخت ايستگاه زمينى را به پايان برساند.
به گفته مهندس نصيرى ماهواره سينا از سه بخش فضايى، زمينى و بخش پرتاب تشكيل شده و با وزنى بالغ بر ۱۷۰ كيلوگرم عمر ۳ ساله خواهد داشت.
وى در خصوص تجهيزات نصب شده روى ماهواره سينا يك اظهار داشت: ماهواره مجهز به دو دوربين است. دوربين اول از قدرت تفكيك پذيرى ۲۵۰ مترى، طول عكسبردارى ۴ هزار كيلومترى و عرض تصويربردارى ۵۰۰ كيلومترى برخوردار است. اين در حالى است كه قدرت تفكيك پذيرى دوربين دوم ۵۰ متر با عرض تصويربردارى ۵۰ كيلومتر است.
مدير پروژه سينا يك توان متوسط توليدى اين ماهواره را ۱۱۰ وات و توان پيك آن را ۳۰۰ وات اعلام كرد و افزود: باترى مورد استفاده در اين ماهواره نيكل مكانيتت است و سلولهاى خورشيدى از جنس سيليكون روى آن نصب شده است و علاوه بر آن كنترل حرارت نيز به صورت نيمه فعال عمل مى كند.
مهندس نصيرى در خصوص ايستگاه زمينى نيز خاطرنشان كرد: ايستگاه زمينى از سه بخش اصلى دريافت و پردازش تصاوير، دريافت پيام هاى مخابراتى و هدايت و كنترل تشكيل شده است.
مدير پروژه سينا يك مأموريت اصلى نخستين ماهواره ايرانى را سنجش از راه دور همچنين دريافت، ذخيره و ارسال داده هاى مخابراتى اعلام كرد و يادآور شد: مأموريت اول توسط محموله تصويربردارى كه به چشم ماهواره نيز موسوم است انجام مى شود.
وى كاربردهاى كشاورزى همچون تعيين پوشش هاى گياهى و پيش بينى تغييرات ژئولوژيكى نظير سيل، آتشفشان و آتش سوزى را از جمله كاربرى هاى سنجش از دور دانست و ادامه داد: محموله مخابراتى نيز محموله دوم و فرعى ماهواره سينا به شمار مى رود كه وظيفه تبادل اطلاعات ميان تعدادى از كاربران زمينى را برعهده دارد به اين صورت كه ذخيره سازى اين اطلاعات در ماهواره صورت مى گيرد. نصيرى ارائه سرويس هاى پست الكترونيكى، انتقال اطلاعات با اهميت بالا، ايجاد ارتباط بين نقاط دور كه قابل دسترسى زمينى نيستند، جمع آورى اطلاعات از اسكن هاى مختلف، مونيتورينگ حركت كشتى هاى قاره پيما و بارگيرى كاميون هاى بين المللى، كنترل خروج از مرزها و پوشش مخابراتى مناطق خالى از سكنه را از ديگر كاربردهاى محموله مخابراتى اعلام كرد. نصيرى به صورت كلى ماهواره را شامل دو بخش عمده به نام هاى محموله و زيرسيستم ها معرفى مى كند كه زيرسيستم ها وظيفه سرويس دهى به محموله را برعهده دارند.
مهم ترين زيرسيستم در ماهواره و در زمينه سنجش از دور، زيرسيستم تعيين و كنترل وضعيت ماهواره است چرا كه يك عكسبردارى موفق نيازمند دقت، پايدارى و جهت گيرى كاملاً دقيق است. و در اين زمينه زيرسيستم ياد شده براى تعيين موقعيت از سنسورهاى خورشيدى استفاده مى كند. وى از زيرسيستم انرژى به عنوان ديگر زيرسيستم مهم ماهواره ياد كرد و خاطرنشان ساخت: مى توان گفت حيات ماهواره به اين زيرسيستم بستگى دارد و به همين علت به آن قلب ماهواره نيز اطلاق مى شود به عبارت دقيق تر تغذيه دقيق و مطمئن توان موردنياز ماهواره اعم از زيرسيستم ها و محموله از زمان پرتاب تا انتهاى عمر به آن بستگى دارد. حتى مى توان گفت كه عمر ماهواره و ميزان آن بستگى كامل به اين زيرسيستم دارد.
مدير پروژه سينا افزود: زيرسيستم ياد شده خود از ۵ زيرسيستم فرعى به نام هاى توليد انرژى، ذخيره انرژى، تجهيزات الكترونيك، قدرت و كنترل، توزيع و واحد هارلس تشكيل شده است.
وى با اشاره به نيمه فعال بودن زيرسيستم كنترل حرارت ماهواره در تشريح سخت افزارهاى به كار رفته در اين زيرسيستم گفت: پوشش ها، عايق هاى چند لايه، سطوح تشعشعى، خمير حرارتى، هيترهاى حرارتى و سنسورها، سخت افزارهاى به كار رفته در اين زيرسيستم هستند. مهندس نصيرى يادآور شد: نهايى سازى و تأييد طراحى اين سيستم با استفاده از مدل TVT و در قالب يك قرارداد جداگانه با يك شركت روسى منعقد شد كه اين مدل پس از ساخت توسط شركت همكار ايرانى، در شركت روسى تست شد و به اين ترتيب طراحى زيرسيستم كنترل و حرارت به تأييد نهايى رسيد.
وى وظيفه تحمل بارهاى پرتاب، بارهاى زمينى و بارهاى مدار را نيز برعهده زيرسيستم سازه و مكانيزم ها عنوان كرد و گفت: براى نهايى سازى اين زيرسيستم نيز مدل ديگرى با عنوان QSM ساخته و تست شد كه اين آزمايش استحكام سازه را مورد تأييد قرار داد. مهندس نصيرى از زيرسيستم كامپيوتر روى بورد نيز به عنوان مغز ماهواره ياد كرد و در تشريح وظايف آن اظهار داشت: وظايفى چون كنترل تجهيزات روى ماهواره، تهيه اطلاعات ناوبرى موردنياز ماهواره، تبادل اطلاعات با مجموعه زمينى، تشخيص عيوب ماهواره در شرايط اضطرارى، ايجاد مد فراخوانى سيستم در زمان بروز مشكلات، توزيع توان بين زيرسيستم ها و تبادل اطلاعات و ارتباط با تجهيزات تست زمينى همگى برعهده اين زيرسيستم قرار دارد.
وى در ادامه افزود: محموله مخابراتى با Downlink، UHF و Uplink VHF همچنين محموله تصوير باند L كه تنها تصاوير را به ايستگاه ارسال مى كند نيز از جمله بخشهاى مخابرات RF ماهواره سينا به شمار مى رود.
مدير پروژه ماهواره سينا يك در خصوص ايستگاه زمينى يادآور شد: اين ايستگاه از سه بخش اصلى TT&C، ايستگاه دريافت تصاوير و پايانه هاى كاربران محموله مخابراتى تشكيل شده و بخش ديگرى نيز ارتباط سه بخش ياد شده را برقرار مى كند. نصيرى با ارائه خلاصه اى از روند فعاليت هاى صورت گرفته در طراحى و پرتاب ماهواره سينا گفت: اين روند عبارت است از طرح مقدماتى، تصويب طرح مقدماتى، طراحى نهايى، تصويب طراحى نهايى، ساخت و تست نمونه هاى جرمى، حرارتى و سازه اى، تست پذيرش زير سيستم ها، مونتاژ، تست مجموعه ماهواره، تست آمادگى قبل از پرتاب و پرتاب.
وى ادامه داد: طراحى مفهومى اين پروژه در كشور روسيه انجام شد يعنى ۶ گروه كارى شامل ۳۰ نفر كارشناس روس و ۲۵ كارشناس ايرانى در ۱۲ روز كارى با همكارى يكديگر طراحى مفهومى ماهواره را به پايان رساندند.
نصيرى افزود: مرحله اول تحقيقات اوليه در تهران و در ارديبهشت ۸۲ آغاز شد و طى آن ۱۰ گروه كارى در طول ۱۲ روز كارى مدارك مربوط را بررسى و طراحى اوليه را آغاز كردند. مرحله دوم نيز در تيرماه سال ۸۲ در كشور روسيه انجام شد و در نهايت در بهمن ۸۲ و در تهران طراحى اوليه به جمع بندى نهايى رسيد.
طراحى تفضيلى پروژه نيز در شهريور سال بعد تكميل و نظر قطعى كارفرما در مورد ماهواره به پيمانكار و همكار خارجى اعلام شد. به اين ترتيب با طى تمام اين مراحل قراردادهاى مكمل نيز منعقد و به صورت مشروط براى ادامه همكارى توافق شد. به گفته نصيرى طرح QSM يا همان مدل زيرسيستم سازه و مكانيزم ها توسط ۷ كارشناس ايرانى و روسى و در ۸۳ روز كارى مورد بررسى قرار گرفت و در نهايت طراحى استحكامى ماهواره به تصديق رسيد و در ضمن متخصصان داخلى با روال ساخت مدل استحكامى و روال مونتاژ آشنا شدند.
وى در ادامه تأييد استحكام سازه و مكانيزم هاى ماهواره در برابر شرايط محيطى، بررسى مسير كابل ها، مونتاژ مكانيزم هاى ماهواره، اطمينان از مونتاژ موفقيت آميز مدل پروازى، به كارگيرى و تست تجهيزات جانبى ماهواره آشكار شدن اشكالات احتمالى در كليه مراحل را از جمله اهداف ساخت و تست اين مدل پروازى برشمرد. مدير پروژه سينا يك گفت: براى حصول به اين منظور چهار تست حمل و نقلى، ارتعاشى، استاتيكى و شوك در مورد اين مدل اعمال شد كه براساس نتايج حاصله مدل QSM مورد تأييد نهايى قرار گرفت. نصيرى ادامه داد: مدل TVT يا همان مدل زيرسيستم كنترل حرارت نيز با هدف سنجش عملى اين زيرسيستم و در طى دو مرحله در ۳۷ روز كارى در شركت نيخنيتاش روسيه به پايان رسيد. براساس نتايج اين تحقيقات اين مدل قادر بود نيازمندى هاى حرارتى ماهواره را به صورت كامل مرتفع سازد.
نصيرى تصريح كرد: ورود به باشگاه فضايى، تأسيس مركز مطالعه و تست ماهواره، آشنايى با استانداردهاى فضايى، تعريف و اجراى پروژه هاى تحقيقاتى مرتبط در اين زمينه، كسب قابليت طراحى سيستمى ماهواره، راه اندازى ايستگاه هاى هدايت و كنترل ماهواره، كسب قابليت مديريت در زمينه پروژه هاى فضايى، دريافت مجوز فركانس و ثبت بين المللى نخستين ماهواره ايرانى در (ITU) (سازمان جهانى مخابرات راه دور) از جمله مهم ترين دستاوردهاى پروژه ماهواره سينا يك به شمار مى رود.
مدير پروژه اولين ماهواره ايرانى در خصوص مشكلات موجود در اين زمينه نيز افزود: سطح بالاى فناورى و پيچيدگى هاى كار فنى، ثابت بودن زمان پرتاب و عدم تأخير در آن با توجه به برنامه ساير ماهواره ها و همچنين قوانين سختگيرانه روسيه از جمله موانع و مشكلات پيش روى طراحى و پرتاب ماهواره محسوب مى شود.
وى گفت: در حال حاضر نيز پروژه هاى فضايى در ايران با مشكلاتى همچون تأخير طولانى در شروع عملى پروژه هاى فضايى، هزينه بالاى پروازهاى فضايى و عدم تخصيص بودجه كافى و نبود حوصله براى ثمربخشى پروژه ها مواجه هستند. نصيرى پيشنهاد كرد براى رفع اين موانع تعامل با كشورهاى مختلف، تهيه برنامه فضايى مدون، ارتباطات نزديك تر صنايع مسؤول در امر فضا، استفاده مؤثر از مراكز علمى و دانشگاهى همچنين تدريس ماهواره به صورت جامع در دانشگاه ها و ارج نهادن به مقام محقق با هدف جلوگيرى از فرار مغزها در دستور كار مسؤولان ذيربط قرار گيرد.