شيده فتاحى - اعظم دوست محمديان
كارشناس تغذيه
طبق تعريف سازمان جهانى بهداشت، افراد بالاى ۶۵سال را سالمند مى نامند و براساس نتايج حاصل از آخرين سرشمارى نفوس كشور در سال۱۳۷۵ تعداد سالمندان بالاى ۶۵ سال كشور ۴درصد است. از آنجايى كه در اين سنين تغييرات فيزيولوژيك ايجاد شده روى نيازهاى تغذيه اى و الگوهاى دريافت غذا و فعاليت فيزيكى تأثير مى گذارد و با توجه به اينكه مراقبت هاى تغذيه اى در اين دوران بيشترين نقش را در حفظ و ارتقاى سلامتى دارد و بسيارى از مشكلات مربوط به آن را مى توان پيشگيرى كرده يا به تأخير انداخت، يكى از محورهاى مهم پيشگيرى، تغذيه مناسب است. سالمندى با تغييراتى درتوان فرد و حواس او همچنين با اختلالاتى در سيستم ايمنى بدن واختلال در عملكرد ارگانها همراه است. آب مرواريد، التهاب مفاصل، پوكى استخوان، يبوست، چاقى و آلزايمر از بيماريهاى مرتبط با تغذيه در دوران پيرى است. از اين رو دقت در تغذيه سالمندان براى حفظ سلامت بدنى آنها و براى جلوگيرى از بروز بيماريهاى مزمن و عوارض سوء تغذيه در ايشان بسيار اهميت دارد.
توصيه هاى غذايى براى سالمندان:
براى حفظ وزن مطلوب، كالرى بايد به ميزان كافى تأمين شود، يك مرد سالمند به طور متوسط به ۲۳۰۰ و يك زن سالمند به طور متوسط به ۱۹۰۰كيلو كالرى نياز دارد.پروتئين مورد نياز سالمندان بايد از منابع پروتئينى با كيفيت بالا و كم كارى مثل گوشت بدون چربى، ماهى، مرغ، فراورده هاى شيرى كم چربى يا بدون چربى و حبوبات تأمين شود.
منابع غذايى حاوى كربوهيدراتهاى پيچيده مثل حبوبات، سبزيها، غلات كامل و... ميوه ها كه از نظر فيبر و مواد معدنى و ويتامين ها غنى هستند در اين دوران توصيه مى شود.
مصرف روزانه ۴-۳ واحد از گروه لبنيات (هر واحد از اين گروه برابر با يك ليوان شير يا ماست، ۴۵-۳۰ گرم پنير و يا يك ليوان كشك پاستوريزه) مصرف انواع ماهى ها (بخصوص ساردين وكيلكا به سبب آنكه با استخوان خورده مى شود) و مصرف بادام، فندق و گردو... براى جلوگيرى از پوكى استخوان اهميت دارد.به جاى نوشابه هاى كولادار، قهوه، چاى و... استفاده از آب ميوه هاى تازه كه وجود ويتامينC آب ميوه ها سبب افزايش جذب كلسيم مى شود.مصرف روغنهاى گياهى مانند روغن آفتابگردان، ذرت، زيتون به جاى روغنهاى نباتى جامد و چربيهاى حيوانى و عدم مصرف غذاهاى سرخ شده و پرچرب.استفاده از پوره ، سوپها و آب ميوه ها براى افرادى كه مشكل جويدن دارند.داشتن فعاليت بدنى منظم (ورزش سبك و پياده روى)، مصرف كافى مايعات (۸-۶ ليوان در روز) و مواد غذايى حاوى فيبر نظير نان كامل گندم و ميوه هايى مثل گلابى رسيده، آلو و آلوزرد جهت پيشگيرى از يبوست اهميت دارد.قرار گرفتن روزانه ۳۰-۱۵ دقيقه در معرض نور خورشيد بدون پوشش، البته در ساعات اوج تابش خورشيد نباشد (براى تأمين ويتامينD لازم)
غذا به صورت دسته جمعى در فضايى مطلوب مصرف شود و سفره غذا با سبزيهاى متنوع رنگى تزئين شود.
محدوديت مصرف سديم در مورد سالمندانى كه مبتلا به فشار خون، مشكلات قلبى، كليوى و ديابت هستند.

شرايط بحرانى و بلاياى طبيعى در طول تاريخ همواره كره زمين را تحت تأثير خود قرار داده و باعث نابودى دارايى ها و ازبين رفتن محيط زيست و ورود آسيب به مردم از جمله مرگ، جراحت، بيمارى، سوء تغذيه و فشارهاى روحى و روانى شده است، در اين ميان اگرچه همه افراد اعم از زن و مرد متأثر از اين وقايع هستند، اما در ميان گروههاى مختلف، افراد آسيب ديده و زنان به دليل جنسيت شان نيازمند توجه بيشترى هستند.
به گزارش ايسنا، فاطمه احمدى، مدير روابط بين الملل مركز امور زنان و خانواده در«نشست منطقه اى توانمندسازى زنان» با بيان اين كه زنان دسترسى كمترى به منابع، شبكه هاى اجتماعى، حمل و نقل، اطلاعات و مهارتها، مالكيت در زمين و منابع اقتصادى دارند گفت: علاوه بر مشكلات جسمى، تأثيرات روحى و روانى اين وقايع در زنان قوى تر و ماندگارتر است.وى با اشاره به وقوع زلزله اسفبار تسونامى در سال گذشته و برجاى ماندن هزاران كشته و زخمى بيان كرد: آثار مخرب آن زندگى بسيارى از افراد را تحت الشعاع خود قرار داد، اما يكى از نتايج قابل توجه آن اهميت يافتن توانمندسازى زنان در هنگام بلاياى طبيعى و اتخاذ راهكارهاى مناسب با توجه خاص به زنان بود، چرا كه زنان معمولاً بعد از وقوع زلزله، سيل و ساير موارد مشابه آن مسؤوليت خانواده هايشان را بر دوش مى گيرند.به گفته احمدى اغلب اوقات زنان در شرايط بدترى نسبت به مردان به سر مى برند، ضمن اين كه از عواقب بهداشتى متفاوتى نيز در رنج هستند.مدير روابط بين الملل مركز امور زنان و خانواده با اشاره به محدود بودن تحقيقات در مورد تفاوتهاى جنسيتى و آثار و نتايج آن در بلاياى طبيعى اظهار داشت: به نظر مى رسد پرداختن به موضوعاتى همچون بكارگيرى اولويت توانمندسازى زنان در برنامه ريزى و پاسخگويى در شرايط اضطرارى، امدادرسانى ويژه با توجه به حساسيتهاى خاص زنان، ارزيابى واجراى برنامه ها با توجه به نقشهاى سنتى، اجتماعى و اقتصادى مردان، زنان و كودكان در كليه جوامع، توجه خاص به نيازهاى بهداشتى زنان، دسترسى آنها به تحصيل و آموزش، كمك به احياى فعاليتهاى اقتصادى با توجه به قوانين مربوط به مالكيت زنان، تجهيز گروههاى زنان و ظرفيت سازى از اهميت خاصى برخوردار است.به گزارش ايسنا، وى در ادامه با اشاره به توزيع عادلانه خدمات اساسى همچون غذا، سلامت، پناهگاه، آب و اقلام بهداشتى تصريح كرد: علاوه بر اين اقدامات، آگاهى زنان از نيازهاى ويژه خود باعث مى شود تا بتوانند به شكل مطلوب ترى براى پاسخگويى به آن نيازها برنامه ريزى و عمل كنند كه تشكيل و تقويت گروههاى ويژه امداد در ميان زنان براى ارائه خدمات به دختران و زنان آسيب ديده از ديگر موارد مهم در اين زمينه است.احمدى با اشاره به زلزله بم درسال ۸۲ ادامه داد: اين زلزله با توجه به عمق و وسعت آن به يك فاجعه ملى تبديل شد و بيش از ۷۰ درصد ساكنين شهر در زير آوار جان باخته يا زخمى و معلول شدند، عده زيادى از اين قربانيان زنان و كودكان بودند كه دولت نيز با همكارى مردم و سازمانهاى غيردولتى و ساير گروهها از هيچ تلاشى فروگذار نكردند.مدير روابط بين الملل مركز امور زنان و خانواده ارائه خدمات توانبخشى، سرويس دهى به قربانيان، تهيه و توزيع اقلام متنوعى از وسايل پزشكى، ايجاد درمانگاه سرپايى براى پيشگيرى و درمان، ايجاد مراكز آموزشى براى آموزش مسائل محيط زيست و بهداشت به زنان، ايجاد آشپزخانه هاى عمومى و بهداشتى جهت رفع نيازهاى روزمره زنان و خانواده آنها و امكان فروش غذاهاى توليدى در آشپزخانه و به سايرين، ايجاد سازمانهاى محلى زنان جهت فعاليتهاى درآمدزا براى نيازهاى آنها، تشويق زنان به ورزش و ايجاد فضاى ورزشى در جهت تقويت روحيه زنان آسيب ديده در بلاياى طبيعى را از ديگر موارد قابل توجه دانست.احمدى در پايان با اشاره به لزوم توجه به سلامت و بهداشت بارورى زنان در اين قبيل شرايط تصريح كرد: زنان بايد در برنامه ريزى ها و سياستگذارى هاى دولت و ساير نهادها مورد توجه قرار گيرند.

كدو تب را پايين مى آورد

بر اساس آخرين يافته هاى علمى روغن تخم كدو در پائين آوردن تب مؤثر است. كدو با نام علمى «Lagenaria Vulgaris» گياهى است يكساله و خزنده كه برگ هاى آن به شكل قلب و پهن و پوشيده از كرك ريز است. كدو از لحاظ طب قديم ايران سرد و خنك كننده است و از لحاظ شيميايى بدن را قليايى مى كند. تخم كدوى خام كرم روده را دفع مى كند و براى رفع يبوست و اختلالات گوارشى مفيد است. همچنين كدو خون ساز است و براى استفاده از اين خاصيت كدو بايد آن را همراه با آب غوره و يا سركه در روغن زيتون پخت و مصرف كرد. آب كدو براى رفع دندان درد مفيد است و براى درمان گوش درد نيز مى توان چند قطره از آب آن را در گوش چكاند.پوست خشك شده اين گياه در درمان بواسير و خونريزى معده و روده مفيد است و براى برطرف كردن التهاب معده، كبد و كليه مى توان كدوى پخته را روى اين اعضا گذاشت. كدو و تخم آن در پيشگيرى از سرطان ريه بسيار مؤثر است و براى زخم روده  و مثانه و سوزش مجراى ادرار تخم كدو را مصرف كنيد.تخم كدو سرفه را درمان مى كند و روغن آن براى رفع دل پيچه مفيد است.

ازگيل

ازگيل سينه را نرم مى كند و عطش را فرو مى نشاند و ضد صفرا است. ضماد آن جوش هاى بدن را از بين مى برد. زادگاه اوليه ازگيل ايران و نواحى معتدل آسيا و اروپا است. تقريباً خواص آن با زالزالك يكسان است. داراى ويتامين «آ» و ويتامينهاى «ب» و «ث» بوده و سرشار از تانن است و ميوه و برگ ازگيل به عنوان قابض و رفع التهاب معده توصيه و تجويز شده است. ميوه رسيده ازگيل داراى قند و جوهر ليمو است. براى معالجه اسهال خونى مى توان دويست تا سيصد گرم آن را بدون پوست خورد مى توان يك كيلو از ميوه ازگيل با كمى شكر به صورت شربت در آورده، و چهار روز متوالى، روزى يك چهارم آن را بخوريد. هسته ازگيل به علت داشتن كمى اسيد سيانيدريك، عنصرى سمى است و خوردن آن خطرناك است، ولى هسته ازگيل از اين سم خيلى كمتر داشته، و خوراكى است اگه آن را بكوبيد و گرد آن را به مقدار يك قاشق چايخورى با چاى يا شربت ريشه جعفرى ميل كنيد سنگ هاى كليه و مثانه را از بين مى برد. قلندران و درويشان از قديم چوبدستى و چماق خود را از چوب ازگيل درست مى كردند، و معتقد بودند كه در دست داشتن چوب اين گياه خواص زيادى دارد يكى از پزشكان اروپايى در تحقيقى اعلام كرده است كه اگر زنان باردار گردن بندى از چوب ازگيل به گردن آويزان نمايند، از سقط جنين آنها خوددارى خواهد شد و براى اين كار آمار زيادى نشان داده است.

زالزالك

زالزالك خنك بوده و براى درد سينه و برطرف كننده التهاب معده و صفرا مفيد است، زالزالك رطوبت معده را جمع و اسهال را درمان مى كند. زالزالك داراى ويتامين هاى آ - و ث و جوهر ليمو است و براى مبتلايان به ورم روده بزرگ زياد تجويز و توصيه مى شود، براى تقويت قلب و كم خونى و سل اثر نيكويى دارد. گل زالزالك ضد تشنج بوده و حركات نامنظم قلب را تنظيم مى كند. يك داروى مفيد و خصوصى بر ضد تپش قلب و ضربان شديد آن است. نوشيدن شربت زالزالك با شكر جهت سردرد شديد نافع است.