تغييرات آب وهوا واقليم چه آثارى بر كشور ما كه كشور خشكى محسوب مى شود بر جاى مى گذارد؟
تأثير تغيير اقليم جهانى است و كشور ما هم از اين قاعده مستثنى نيست. آلودگى كه چند سال پيش در چين وجود داشته در حال حاضر آثارش در كشور ما مشاهده مى شود. در بسيارى از مناطق جهان از جمله ايران فصل گرما طولانى تر مى شود. در حال حاضر اروپا با سرماى زمستانى شديدى رو برو است در حالى كه در كشور ما باران پاييزى خاصى را مشاهده نكرديم و در سال آينده با كمبود منابع آبى مواجه خواهيم شد.
ايران كشورى با آب و هواى خشك است ودر حال حاضر بعضى از مناطق جنوب و جنوب شرقى با خشكسالى مواجه هستند. علاوه بر اين، باران هايى به صورت كوتاه مدت كه بر اثر تغييرات جوى است مى بارد و در شمال و شمال غرب كشور سيل ايجاد مى شود. به دليل كاهش پوشش گياهى در اين مناطق سيل ويرانگر است.
همانگونه كه گفتم تمامى كشورهاى جهان با آثار تغييرات اقليم دست به گريبان هستند. اما ايران به دليل جريان هاى جوى متحرك ، خشكسالى را تجربه مى كند. سال گذشته شاهد برف و نزولات جوى فراوانى بوديم اما امسال دچار خشكسالى شده ايم و بحران هايى را پشت سرخواهيم گذاشت.
بعد از نتايجى كه كشورهاى جهان درباره كاهش سوخت هاى فسيلى به دست آوردند، استفاده از انرژى هاى نو را مطرح كرده اند؛ استفاده از انرژى خورشيدى ، بادى، زمين گرمايى و آبى وهسته اى . سؤالم درباره روآوردن به اين انرژى هاست، آيا كشور ما استفاده از اين انرژى ها را مطالعه كرده و  آيا برنامه اى براى جايگزينى انرژى هاى فسيلى دارد؟
خوشبختانه كشور ما پتانسيلى در زمينه انرژى هاى پاك دارد كه بايد جدى گرفته شود. ميزان آفتابى كه ايران داراست مى تواند استفاده از انرژى خورشيدى را توسعه دهد. همچنين مناطقى مثل سهند و سبلان، دماوند داراى انرژى زمين گرمايى هستند و علاوه بر اين مى توانيم با ساخت سدهاى آبى از انرژى آبى بهره بردارى زيادى كنيم. اما متأسفانه مسؤولان كشور برنامه ريزى چندانى در زمينه استفاده از انرژى هاى نو نكرده اند. در حال حاضر سازمان ملل و بانك جهانى اعتباراتى را براى استفاده و توسعه از انرژى هاى نو به كشورها اختصاص داده اند. مسؤولان كشور ما هم بودجه اى در اين زمينه دريافت كرده اند. به غير از منجيل كه چند نيروگاه بادى دارد يك نيروگاه بادى نيز در بجنورد است كه انرژى ناچيزى توليد مى كند و در ديگر مناطق نيروگاه هاى بادى راه اندازى نشده است. در حال حاضر مطالعاتى را وزارت نيرو درباره انرژى زمين گرمايى در مشكين شهر انجام مى دهد كه كند پيش مى رود. اما سازمان بهينه سازى مصرف سوخت مطالعات گسترده اى درباره استفاده از انرژى خورشيدى انجام داده كه پنل هاى خورشيدى را نيز طراحى و توليد كرده است و اين سازمان در نظر دارد آبگرمكن هاى خورشيدى توليد كند و در وهله نخست نيز در روستاهاى كشور استفاده شود. سازمان حفاظت از محيط زيست و وزارتخانه هاى نيرو و نفت برنامه هاى بلندمدتى در استفاده از انرژى هاى پاك دارند اما اجرايى و عملياتى كردن برنامه ها نيازمند مديريت و جديت مسؤولان و دست اندركاران است. موضوع ديگرى كه در حال حاضر چالش برانگيز شده استفاده از انرژى هسته اى است؛ سوخت هسته اى سوخت پاكى است و استفاده از اين سوخت به نفع ماست.
استفاده و رواج وسايلى كه با انرژى هاى نو مثل خورشيدى كار مى كنند نيازمند همت مسؤولان ، توليدكنندگان اين وسايل و فرهنگ مصرف كنندگان است. از طرفى تهيه اين نوع وسايل برهمه اقشار جامعه امكان پذير نخواهد بود.
تهيه اين نوع وسايل ارزان نخواهد بود اما براى اينكه جامعه تغيير مصرف دهد بايد هزينه اى پرداخت و بى انصافى است كه اين هزينه بر دوش طبقه متوسط و روستائيان باشد. در ابتدا بايد دولت با كمك توليدكنندگان توليدات ارزان قيمتى را به بازار روانه كنند. اما قبل از رواج و استفاده از اين نوع انرژى ها بايد ضرورت استفاده از انرژى هاى پاك به عامه مردم توضيح داده شود. فرهنگ سازى فقط برعهده سازمان هاى غيردولتى زيست محيطى است. NGO ها مى توانند با آگاهى دادن بازوى دولت در اين زمينه باشند. به نظر من اگر تعامل درستى بين دولت، بخش خصوصى (توليدكنندگان) و سازمان هاى غيردولتى، مبنا قرار گيرد ،مى توان موفق بود. به هر حال مادر سال ۲۰۱۲ بايد به تعهدات پروتكل كيوتو پاسخگو باشيم، آلاينده ها را كاهش دهيم و براى حفظ منابع نفتى براى آيندگان بكوشيم.
يكى از آسيب هايى كه بر منابع طبيعى ما وارد آمده مربوط به درياچه خزر است. به غير از مشكلاتى كه بر اثر آلودگى هوا و تغييرات اقليم ايجاد شده بهره بردارى مفرط از منابع اكولوژيك دريا، آلودگى ژنتيك دريا، آلودگى آب دريا توسط مواد آلاينده ورودى به درياست كه درياچه بزرگ جهان را تهديد مى كند. آيا با حل شدن مسائل حقوقى اين دريا مى توان اميدى به آينده درياى خزر داشت؟
كشورهاى حاشيه درياى خزر هر از گاهى گردهم مى آيند تا مسائل حقوقى درياى خزر را حل كنند اما تاكنون هيچ نتيجه اى در بر نداشته است. در آخرين گردهمايى كه در قزاقستان صورت گرفت كشورها ناراضى و بى نتيجه ميز مذاكره را ترك كردند. ايران معتقد است، منابع درياى خزر سهم مشترك ۵ كشور حاشيه است و سهمش ۲۰ درصد است اما كشورهاى ديگر به اين اصل معتقد نيستند. درياچه خزر، درياى بسته اى است و تنها از مسير ولگا به درياى سياه راه دارد و نمى توان به دليل نامشخص شدن مسائل حقوقى درياچه بزرگ جهان را تهديد كرد. همه كشورهاى حاشيه خزر نسبت به آلوده كردن آن مقصر هستند. در ساحل شهر باكو نفت روى آب ديده مى شود. درياى خزر منبع بزرگ نفت و گاز است.
تركمنستان از طريق كشتى، نفت برداشتى خود را به كشور ديگرى تحويل مى دهد ومعادل آن در خليج فارس نفت دريافت مى كند تا صادر كند. همين فعاليت ، آلودگى فراوانى را متوجه درياى خزر كرده است. متأسفانه ساحل خزر در ايران هم به شدت آلوده است و در ساحل نوشهر اين آلودگى چند برابر است. با آلودگى موجود درياى خزر ، ماهى هاى خاويارى تهديد مى شوند. خاويار درياى خزر بهترين خاويار جهان است. آلودگى هاى شيميايى و منشأ خاكى به شدت روى منابع زيستى خزر تأثير گذاشته ودر سال هاى اخير توليد ماهى خاويارى به شدت كاهش يافته است. گونه هاى ديگرى هم در معرض انقراض هستند همچنين نوعى ماهى شاخدار كه در درياى سياه زيست مى كند با چسبيدن به كشتى هايى كه از تنگه ولگا به خزر مى آيند، اكوسيستم خزر را تهديد كرده و معضلاتى را براى ماهى هاى كيلكا ايجاد كرده است. همچنين گونه كپورماهى هم از دست ماهى هاى شاخدار در امان نيستند.البته در نشستى كه در قزاقستان تشكيل شد كشورها متعهد شدند كه با اين روند مبارزه كنند.
آيا تا زمانى كه مسائل حقوقى خزر حل نشود خطرهاى زيست محيطى آن نيز به قوت خود باقى است.
همه مشكلات را نمى توان به مسائل حقوقى مربوط دانست. هر كشورى به تنهايى و به سهم خود بايد از محيط زيست خزر حفاظت كند.
ما بايد فكر كنيم كه ساحل مان را پاك نگه داريم. سعى كنيم رودخانه اى كه به درياى خزر مى ريزد را از نظر آلاينده هاى صنعتى پاك كنيم. از وارد شدن زباله، سموم كشاورزى، آفات و آلاينده هاى شيميايى به خزر جلوگيرى كنيم در مرحله استخراج نفت وگاز در اين منطقه دقت داشته باشيم. در حال حاضر شبكه غيردولتى خزر در حفاظت از دريا تشكيل شده اما چندان توانمند نيست. همچنين ما داراى برنامه زيست محيطى خزر هستيم كه اعتباراتى نيز براى آن در نظر گرفته شده است.
به غير از داشتن درياى خزر در شمال كشور، در جنوب كشور خليج فارس را داريم.خليج فارس نيز مانند درياى خزر گرفتار آلودگى ها، فضولات و مواد نفتى، آلودگى ژنتيكى و سوانح كشتيرانى است.
مسائلى كه خليج فارس و درياى عمان به آن گرفتار هستند بسيار حاد است. اكثر اين معضلات به تغيير اقليم و گرم شدن زمين بر مى گردد. با گرم شدن آب خليج فارس، ميكرو ارگانيزم ها در حال نابودى قرار گرفته اند و به تدريج گونه هاى زيستى بزرگتر نيز در معرض خطر هستند. از همه مهمتر اينكه شرايط موجود، سواحل مرجانى خليج فارس، درياى عمان و سواحل استراليا را تهديد مى كند. در حال حاضر مرجان هاى خليج فارس آسيب ديده اند. مرجان ها محل زندگى بسيارى از گونه ها هستند. همچنين جنگل حرا نيز در سال هاى اخير صدمه زيادى ديده است.
يكى ديگر از گونه هايى كه در معرض خطر است لاك پشت هاى دريايى هستند كه با توجه به تغييرات اقليم زندگيشان تهديد مى شود. البته سازمان ملل پروژه اى را برحفاظت از لاك پشت هاى دريايى در جزيره قشم به ايران پيشنهاد داده كه يكى از محققان ايرانى در حال اجراى اين پروژه در قشم است كه تا حدودى موفق هم بوده است. علاوه بر مسائل اقليمى، جنگ خليج فارس صدمه فراوانى زده و استخراج نفت وگاز و ساخت اسكله هاى نفتى، آلودگى نفتى را متوجه خليج فارس كرده است.
البته براى خليج فارس نيز مانند درياى خزر برنامه اى با عنوان راپ مى نوشته شده كه ايران نيز عضو برنامه است. اما موفقيت اين برنامه مستلزم عزم كشورهاى منطقه، فعال شدن سازمان هاى غيردولتى و افزايش آگاهى مردم بومى منطقه است. اگر شرايط به همين نحو ادامه يابد محيط خليج فارس و درياى خزر آلوده تر و خطرناك تر خواهد شد و ديگر پشيمانى سودى ندارد.