مسعود مير
وقتى در سال ۱۳۳۸ استاد عزت الله نگهبان، مؤسسه باستان شناسى را در دانشكده ادبيات و علوم انسانى دانشگاه تهران تأسيس كرد، كسى فكر نمى كرد كه روزگارى نفسهاى اين مؤسسه با هواى منطقه ييلاقى شميرانات، استوارى را براى چرخ گردون هجى كند. شانزده سال زمان كمى نيست براى رسيدن به هدف والايى كه بهانه نوشتن اين گزارش است و البته سواى تمامى ماجراهاى مؤسسه باستان شناسى، ما را مى رساند به سال ۱۳۵۴. يك ساختمان و يك باغ بزرگ آن چيزى بود كه دكتر محمود افشار يزدى براى مؤسسه باستان شناسى به ارمغان آورد و حالا بعد از سى سال همچنان تابلوى آبى رنگ مؤسسه باستان شناسى بر سردر ساختمان قديمى شماره ۱۷۳۱ خيابان وليعصر (ايستگاه پسيان) خودنمايى مى كند.
براى وارد شدن به مؤسسه كه يكى از زيرمجموعه هاى دانشگاه تهران به شمار مى رود، پيش از هر چيز بايد با غوغاى خيابان وليعصر وداع كرد. ماشينها و آدمهايى كه حركت را در دستور كار خود قرار داده اند، از دكتر محمود افشار چه مى دانند؟ آنهايى كه براى بالا بردن دارايى هايشان به هر بهانه اى متوسل مى شوند، چگونه مى توانند به عظمت كارى كه دكتر مرحوم براى ارتقاى سطح پژوهش در ايران به انجام رساند، پى ببرند؟ هنوز تسويه حسابهاى ذهنى به پايان نرسيده كه يك تابلوى بزرگ داستان اين بنا و كاربردش را روايت مى كند. در اين ساختمان و باغ اطراف آن كه يكى از موقوفات جناب آقاى دكتر محمود افشار است، طبق موافقتنامه هاى امضا شده از طرف ايشان به دانشگاه تهران سپرده شده است، براى گسترش فعاليتهاى تحقيقاتى مؤسسه باستان شناسى دانشكده ادبيات و نيز مورد استفاده بودن دائمى كتابخانه موقوفات دكتر افشار كه طبق وقفنامه در همين ساختمان استقرار دارد، اختصاص يافت.
رئيس وقت دانشگاه تهران به سال ۱۳۵۳ هجرى شمسى اين متن را براى نصب در سردر مؤسسه آماده كرده و حالا اين تابلو پيش از ورود به مؤسسه هر تازه واردى را راهنمايى مى كند.
وارد ساختمان مؤسسه باستان شناسى شدن مستلزم عبور از درهاى دولنگه قديمى است و بعد از ديدن ميز و صندليهايى كه گذر زمان گرد كهنگى به رويشان پاشيده، نوبت به ديدن اشيايى است كه روزگارى جزو پيشرفته ترين تجهيزات مؤسسه باستان شناسى به شمار مى رفته است و حالا هركدامشان با يك برچسب كدگذارى، به اشيايى براى بازديد محققان و دانشجويان تبديل شده اند. معاون پژوهشى مؤسسه مى گويد: زمانى در اين مؤسسه از پيشرفته ترين تجهيزات روز استفاده مى شده كه حالا فقط نقش دكور را بازى مى كنند. «احمدعلى يارى» به يك كره بزرگ جهان اشاره مى كند و مى گويد: «امثال اين اشيا در انبار مؤسسه فراوان يافت مى شود.» به كره نگاه كردن حس عجيبى را به ذهن تزريق مى كند.
يك كره قديمى كه بخشى از خشكيهايش را به گذر زمان بخشيده و حالا در يك ساختمان موقوفه به انتظار ترميم توسط يك دانشجوى باستان شناسى بدون هيچ حركتى روز را به شب مى رساند...
اگر مؤسسه باستان شناسى به دو بخش كاربردى تقسيم شود، نتيجه از اين قرار است: موزه و كتابخانه، كتابخانه در طبقه همكف ساختمان موقوفه دكتر افشار قرار دارد و نام كتابخانه تخصصى «مرحوم دكتر محمد صالح صالحى» را يدك مى كشد «محمد صالح صالحى» رئيس فقيد مؤسسه باستان شناسى در حين انجام مأموريت كاوشهاى ساليانه در منطقه دشت قزوين در تيرماه ۱۳۷۴ به رحمت ايزدى پيوسته و در مهرماه همان سال اين كتابخانه به نام ايشان نامگذارى شده است.
كتابخانه تخصصى دكتر صالحى بهترين منبع اطلاعاتى براى دانشجويان و محققانى است كه فعاليتهايشان با باستان شناسى گره خورده است. ۷۰۰۰ جلد كتاب مرجع و ناياب فارسى و لاتين گواه اين ادعا است. بخش ديگر مؤسسه متعلق است به آنچه كه بخشى از تاريخچه زندگى ايرانيها را در خود جاى داده است.
ابزار شكار، زيورآلات و وسايل زندگى روزمره نياكان ما در طبقه فوقانى مؤسسه باستان شناسى، يك موزه ايران باستان جمع و جو به وجود آورده كه چه بسا اگر مرحوم دكتر افشار ساختمانى را براى تمركز فعاليتهاى مؤسسه در اختيار مسؤولانش قرار نمى داد، تاكنون بارها و بارها دست به دست گشته بود و حالا براى ما جز حسرت و براى دلالان جز سود چيزى به جاى نگذاشته بود. بيشتر اشياى داخل موزه از حفاريهاى علمى مؤسسه در دشت قزوين به دست آمده اند، هرچند كه كاوشهاى مؤسسه باستان شناسى موارد متعددى را شامل مى شود. اشياى سفالى هم در ميان ديدنيهاى موزه جايگاه ويژه اى را به خود اختصاص داده اند. آثارى كه روزگارى به عنوان ابزار ساده زندگى مورد استفاده قرار مى گرفته اند، حالا آنقدر اهميت دارند كه بخشى از يك بناى موقوفه را قرق كرده باشند. در زيرزمين ساختمان موقوفه دكتر افشار مى توان رد پاى ترميم اشياى سفالى را يافت. بانك سفال ايران اين امكان را فراهم كرده كه هر شىء سفالى عتيقه به كمك افراد متخصص ترميم و براى بازديد علاقه مندان به موزه منتقل شود.
بناى موقوفه دكتر محمد افشار كه يكى از ساختمانهاى وقفى اين استاد نمونه ايرانى به شمار مى رود، اين روزها مهد فعاليتهاى مربوط به حوزه باستان شناسى است. در بندى از اهداف اين مؤسسه آمده تعيين خط مشى و انجام پژوهشهاى باستان شناسى و تاريخ هنر براى شناساندن فرهنگ ايرانى و اسلامى در چارچوب فعاليتهاى مؤسسه، تنظيم و اجراى برنامه هاى علمى حفارى و بررسى باستان شناسى براى پاسخگويى به سؤالات مطرح در زمينه باستان شناسى، انطباق تحصيلات و آموزش دانشگاهى با احتياجات و توقعات امر تحقيق تشكيل سمينارها و كنفرانسها و نمايشگاههاى خاص باستان شناسى و تاريخ هنر، شناساندن كاربرد علم باستان شناسى، ايجاد روابط علمى با مؤسسات مربوط داخلى و خارجى و تنظيم و اجراى قراردادهاى علمى پژوهشى با دستگاههاى اجرايى كشور از جمله اهداف عمده مؤسسه به شمار مى آيند.
و اين همه ميسر نمى شود، جز با تلاشهاى شبانه روزى مسؤولان مؤسسه بويژه جناب دكتر حسن فاضلى رئيس فعلى مجموعه و حسن نيت يك بزرگمرد كه نامش بر سردر آبى رنگ مؤسسه به چشم مى خورد: دكتر محمود افشارى يزدى...

جمشيد خرمى

با وجود تمام مشغله هاى زندگى، دو نكته فراموش شدنى نيستند: خواب و غذا. در شرايطى كه اغلب مردم ۳۳ درصد از عمر خود را در خواب سپرى مى كنند متأسفانه ميليون ها نفر هم هستند كه با مشكل بى خوابى دست و پنجه نرم مى كنند. نوشتيم متأسفانه، چرا كه نداشتن خواب مناسب و كافى باعث افزايش استرس، بالا رفتن اشتباهات و عدم توجه و تمركز كافى و بروز مشكلاتى در اين افراد مى شود.
نكته جالب اينكه تحقيقات نشان داده، زنان بيش از مردان با مشكل بى خوابى مواجه هستند. تقريباً ۶۸ درصد زنان آمريكايى با مشكل بى خوابى مواجه هستند و كمتر از ۸ ساعت در طول شبانه روز مى خوابند.
حالا ببينيم چه عواملى باعث اين مشكل مى شوند. تحقيقات نشان داده كه سه عامل مهم باعث ربودن خواب از چشمان زنان مى شود.
۱)  استرس هاى ناشى از كار و مشكلات خانوادگى
۲)  عواملى مثل آلرژى و سرماخوردگى
۳)  بالش ها و رواندازهاى ناراحت و نامناسب
بيش از يك سوم زنان معتقدند كه يك زندگى راحت و مناسب به يك رژيم غذايى مناسب، ورزش منظم و خواب خوب نياز دارد.
زنانى كه بيشتر با اين مشكل مواجه هستند اغلب از خانواده هاى طلاق هستند. تحقيقات نشان مى دهد اغلب زنان مطلقه و يا آنهايى كه از شوهرانشان جدا شده اند تنها ۵ ساعت در شبانه روز مى خوابند.
دسته دوم زنان بيكار هستند. آنهايى كه روزهاى خود را با انجام حرفه خاصى پشت سر نمى گذارند. زنانى كه در خارج از منزل كار نمى كنند بيش از زنان شاغل دچار مشكل بى خوابى مى شوند. اين مسأله دليلى قابل پيش بينى دارد. زنانى كه در خارج از منزل كار مى كنند روزانه انرژى بيشترى صرف مى كنند و شب به خاطر كار روزانه خسته اند و به راحتى به خواب مى روند. زنانى كه در نواحى ساحلى و نزديك دريا زندگى مى كنند نيز بيشتر از بقيه دچار كم خوابى و بى خوابى مى شوند.
روش هاى مقابله با كم خوابى
براى مقابله با اين مشكل راه هاى زيادى وجود دارد. كيفيت و مقدار خواب شما بستگى به ميزان كار شما در طول روز دارد و متقابلاً بر روى كارايى شما در روز بعد نيز اثر مى گذارد. در اينجا چند راهكار را به شما پيشنهاد مى كنيم كه بتوانيد خواب كافى و لازم را در شب داشته باشيد.
۱)  يك برنامه زمانى معين براى ساعت خوابيدن و از خواب بيدار شدن خود تنظيم كنيد. اين برنامه را در آخر هفته و روزهاى تعطيل نيز اجرا كنيد.
۲)  از كارهايى كه باعث آرامش شما قبل از خواب مى شود مثل خواندن كتاب، گوش دادن به يك موسيقى  آرام، خوابيدن در وان آب گرم حمام... استفاده كنيد.
۳) محيطى تاريك، ساكت، راحت و خنك كه باعث خواب شما مى شود، در اتاق خود ايجاد كنيد.
۴) روى بالشت و تشك نرم راحت بخوابيد.
۵)  از اتاق خواب خود تنها براى خواب استفاده كنيد و ديدن تلويزيون، كار با كامپيوتر و كارهاى اضافى خود را در فضايى خارج از اتاق خواب خود انجام دهيد.
۶)  غذاى خود را حتماً ۲ تا ۳ ساعت قبل از رفتن به اتاق خواب ميل كنيد.
۷)  حتماً روزانه ورزش كنيد و براى اينكه بتوانيد شب خوب بخوابيد سعى كنيد چند ساعت قبل از خواب ورزش كنيد.
۸)  از مصرف مواد نيكوتين دار مثل سيگار، تنباكو، توتون و ... قبل از خواب اجتناب كنيد. نيكوتين مى تواند عامل بى خوابى شما باشد.
۹)  از مصرف مواد كافئين دار مثل قهوه، چاى، شكلات و نوشيدنى هاى شيرين قبل از خواب دورى كنيد. كافئين باعث هوشيارى و بيدار ماندن شما مى شوند.