|
انتخابات رياست جمهورى در تانزانيا
وزير به جاى رئيس
|
|
|
تهيه و تنظيم: هادى جرقوئيان
قرار بر اين بود در ۳۰ اكتبر ۲۰۰۵ با برگزارى انتخابات، ۳ رئيس جمهور از كشورهاى آفريقايى معرفى شوند: رؤساى جمهورى ساحل عاج، تانزانيا و زنگبار. در حالى كه رأى گيرى از مردم زنگبار در همان تاريخ معين خود برگزار شد، ۲ انتخابات ديگر لغو و به تعويق افتاد. به دليل ناآرامى هاى داخلى ساحل عاج، بنابر پيشنهاد اتحاديه آفريقا و تصويب شوراى امنيت سازمان ملل متحد، برگزارى انتخابات رياست جمهورى اين كشور براى يك سال به تعويق افتاد. از سوى ديگر، به خاطر درگذشت يكى از نامزدهاى انتخابات رياست جمهورى تانزانيا، انتخابات اين كشور به ماه دسامبر موكول شد. در قانون اساسى تانزانيا پيش بينى شده است هنگامى كه يكى از نامزدهاى احزاب مختلف، به هر دليلى كشته يا فوت شود، برگزارى انتخابات به ماه هاى آينده موكول مى شود تا فرصت لازم براى معرفى و تبليغ نامزد جديد در اختيار احزاب ذينفع قرار گيرد. در هر حال، پس از بحث هاى فراوان، ابتدا، ۱۸ دسامبر ۲۰۰۵ براى انتخابات تانزانيا پيشنهاد شد، اما سرانجام، احزاب و گروه هاى مختلف، تاريخ ۱۴ دسامبر سال گذشته ميلادى را براى برگزارى رأى گيرى، تصويب و اعلام كردند.
آقاى رئيس جمهور
«جاكايا امريشو كى كوئته» (Jakaya Mirsho Kikwete) پس از برگزارى مراسم تحليف و سوگند در ۲۱ دسامبر سال گذشته ميلادى، رسماً به عنوان چهارمين رئيس جمهورى تانزانيا كار خود را آغاز كرد. او متولد ۷ اكتبر ۱۹۵۰ در «باگامويو» تانگانيكاست. كى كوئته پس از اتمام دوران متوسطه، وارد دانشگاه دارالسلام شد و در رشته اقتصاد به تحصيل پرداخت.
سابقه خدمت نظامى كى كوئته در ارتش به بعد از دوران دانشگاه بازمى گردد. پس از اخذ مدرك، كى كوئته وارد ارتش تانزانيا شد و در كنار آن نيز به فعاليت هاى سياسى خود ادامه داد. او مدارج ترقى در ارتش را پله پله طى كرد و در سال ۱۹۹۱ به درجه سرهنگى رسيد و تا به امروز نيز در آن مقام باقى مانده است.
مهم ترين فعاليت هاى رئيس جمهورى كنونى تانزانيا، تلاش هاى سياسى او بوده است؛ تلاش هايى كه در اواخر دهه ۸۰ ميلادى، رنگ تازه اى به خود گرفت. در سال ،۱۹۸۸ كى كوئته توانست به عنوان نماينده زادگاه خود، يعنى شهر باگامويو، وارد پارلمان تانزانيا شود. به دليل ساختار نظام سياسى تانزانيا، وزيران دولت همزمان با عضويت در دولت، مى توانند به عنوان نماينده رئيس جمهور در پارلمان منصوب شوند. براساس اين قانون، كى كوئته كه بعدها مسؤوليت وزارتخانه هاى متعددى را برعهده داشت، تا سال ۲۰۰۵ نماينده پارلمان تانزانيا باقى ماند.
ورود كى كوئته به رده هاى بالايى در دولت تانزانيا به دهه ۹۰ بازمى گردد. او از سال ۱۹۹۰ تا ۱۹۹۴ به عنوان وزير آب، انرژى و معادن تانزانيا مشغول فعاليت بود. بلافاصله به مدت يك سال، مسؤوليت وزارت دارايى را برعهده گرفت؛ پستى كه به تحصيلات دانشگاهى او مرتبط بود. اما بى شك، حضور شاخص او در دولت هاى رئيس جمهور «امكاپا» (Mkapa) اتفاق افتاد. با انتخاب شدن بنيامين امكاپا (Benjamin Mkapa) به عنوان رئيس جمهور تانزانيا در سال ،۱۹۹۵ كى كوئته فعاليت خود را به عنوان وزير امور خارجه كابينه او آغاز كرد. با انتخاب مجدد امكاپا به عنوان رئيس جمهور در سال ،۲۰۰۰ كى كوئته هم در مقام وزارت امور خارجه ابقا شد و بدين ترتيب، سياست خارجى جمهورى متحده تانزانيا طى سال هاى ۱۹۹۵ تا ۲۰۰۵ به دست او طراحى شد و به اجرا درآمد.
احزاب
با اصلاح قانون اساسى در سال ،۱۹۹۲ اجراى سيستم «چند حزبى» در تانزانيا آغاز شد، اما اولين دوره انتخابات مطابق اين شيوه، در سال ۱۹۹۵ برگزار شد. تا پيش از آن تاريخ، نظام سياسى تانزانيا بر پايه سيستم تك حزبى استوار بود.
انتخابات پارلمانى، رياست جمهورى و نيز انتخابات شوراهاى محلى در كشور تانزانيا، هر ۵ سال يكبار و به صورت همزمان برگزار مى شود. انتخابات سال ،۲۰۰۵ سومين دوره انتخابات در نظام چند حزبى به شمار مى رفت. با اين تفاسير، در انتخابات اخير، احزاب مختلفى شركت داشتند و بايد گفت تمام آنها براى رقابت با سياستمداران اصلى كشور خود در صحنه حاضر شده بودند؛ اعضاى حزبى كه براى ۴ دهه، همچنان حاكم مطلق تانزانيا هستند: C.C.M .
CCM مخفف كلمات «Chama Cha Mapinduzi» است كه اين حروف به زبان بومى مردم شرق و مركز قاره آفريقا انتخاب شده و به معناى «حزب انقلابيون» است. CCM از زمان استقلال تانزانيا، يعنى اواسط دهه ۶۰ ميلادى تا به امروز، حاكميت خود در بخش هاى مختلف كشور را حفظ كرده است. در انتخابات رياست جمهورى سال ،۱۹۹۵ بنيامين امكاپا، نامزد اين حزب توانست به پيروزى دست يابد و با انتخاب مجدد به عنوان رئيس جمهور در سال ،۲۰۰۰ موفقيت CCM را ادامه داد. همچنين اين حزب با كسب اكثريت آرا، بيشترين تعداد كرسى هاى پارلمانى را در انتخابات سال هاى ۱۹۹۵ و ۲۰۰۰ به دست آورد.
در رقابت هاى انتخاباتى سال ۲۰۰۵ تانزانيا، اتفاقات قابل توجهى به وقوع پيوست. نامزد حزب CCM، جاكايا كى كوئته، با قدرت تمام و كسب بيش از ۸۰ درصد آرا، به مقام رياست جمهورى تانزانيا برگزيده شد. در رقابت هاى پارلمانى نيز از ۲۳۲ نماينده اى كه به طور مستقيم توسط مردم انتخاب مى شوند، ۲۰۶ نماينده متعلق به حزب CCM بوده اند. اين نتايج، بيانگر آن است كه حكومت CCM بر جمهورى متحده تانزانيا، دست كم تا ۵ سال آينده ادامه خواهد داشت؛ البته اگر «اتفاقى» نيفتد.
دومين حزب قدرتمند تانزانيا، «كاف» (CUF) نام دارد. CUF كه در حقيقت، مولود سيستم چند حزبى كشور است، توفيقات قابل توجهى از زمان پيدايش خود كسب نكرده است. در انتخابات رياست جمهورى سال ،۱۹۹۵ «ابراهيم ليپومبا» (Ibrahim Lipumba) كه رياست CUF را نيز برعهده دارد، تنها با كسب ۶ درصد آرا، در جايگاه سوم قرار گرفت و در دوره بعدى نيز، كه مجدداً به عنوان نامزد حزب متبوع خود معرفى شده بود، با كسب ۱۶ درصد آرا دوم شد. در رقابت هاى پارلمانى همزمان و در اولين دوره (سال ۱۹۹۵)، CUF توانست ۲۴ كرسى را از آن خود كند، اما در دوره دوم (سال ۲۰۰۰)، با افول نسبى، تنها ۱۷ نماينده اين حزب، جواز حضور در پارلمان را به دست آوردند.
در انتخابات سال ۲۰۰۵ ميلادى، سرنوشت CUF حكايت تازه اى داشت. از آنجا كه كشور تانزانيا به ۲ حكومت «زنگبار» و «تانزانيا» تقسيم مى شود كه هر يك داراى رئيس جمهور، دولت و پارلمان هاى مجزا و مخصوص به خود هستند، لذا فرصت تازه اى در اختيار CUF قرار گرفت. آنها با توجه به تجربه دوره هاى قبل، به اين نتيجه رسيدند كه توفيق چندانى در انتخابات تانزانيا نخواهند داشت؛ پس با عنايت به اينكه اكثر طرفداران CUF از اهالى جزاير زنگبار، بويژه ساكنين پمبا (Pemba) هستند، حوزه اصلى فعاليت انتخاباتى CUF در «زنگبار» متمركز شد.
با اين اوصاف، «شريف حمد» (Shariff Hamad) دبير كل CUF، نامزد آن حزب در انتخابات رياست جمهورى سال ۲۰۰۵ زنگبار شد. رقابت ميان حمد و «كارومه» (نامزد CCM) بسيار نزديك و فشرده بود. با وجود به تعويق افتادن انتخابات تانزانيا، رأى گيرى از مردم زنگبار در همان تاريخ ۳۰ اكتبر برگزار و كارومه با ۵۳ درصد آرا به عنوان رئيس جمهور معرفى شد. حمد كه ۴۶ درصد آرا را به دست آورده بود، به شدت معترض شد و اعلام كرد كه تقلب صورت گرفته است.
پس از آن، هواداران CUF به نشانه حمايت از حمد، تظاهراتى در زنگبار به راه انداختند كه به درگيرى با پليس و زخمى شدن طرفداران CUF منجر شد. گستره اعتراضات به اندازه اى بود كه مدت ۲ ماه ادامه داشت، اما تغييرى در نتايج انتخابات حاصل نشد.
بدين ترتيب، CUF با واگذارى رياست جمهورى زنگبار به رقيب خود CCM، در جبهه ديگر نيز تنها توانست ۱۹ كرسى از پارلمان زنگبار را از آن خود كند كه رقم قابل توجهى به شمار نمى آيد.
ابراهيم ليپومبا، نامزد CUF، در دسامبر گذشته براى سومين بار متوالى در انتخابات رياست جمهورى تانزانيا شركت كرد و اين بار هم با كسب ۱۱ درصد آرا و با اختلافى فاحش، در جايگاه دوم قرار گرفت؛ در رقابت هاى پارلمانى نيز، CUF تنها سهميه ۱۹ نماينده براى ۵ سال آينده در مجلس تانزانيا را به دست آورد.
با اين توضيحات مى توان گفت حزب CUF در اين دوره از انتخابات (به هر دليلى) نتوانست به اهداف از پيش تعيين شده خود دست يابد و براى جبران مافات، ۵ سال ديگر بايد صبر داشته باشد.
ديگر حزب معتبر تانزانيا، «چادما» (CHADEMA) نام دارد كه مخفف كلمات «حزب دموكراسى و توسعه» در زبان بومى است. تأثيرگذارى اين حزب نسبت به دو حزب ديگر (CCM و CUF) بسيار ناچيز است؛ اما تأخير انتخابات سال گذشته ميلادى در تانزانيا به چادما بازمى گردد. «جومبه رجب جومبه»، نامزد اين حزب، درست چند روز پيش از ۳۰ اكتبر فوت كرد و مطابق قانون اساسى، انتخابات به تعويق افتاد. البته نامزد بعدى آنها، «فرى من ام بووه» (Freeman Mbowe) هم در ۱۴ دسامبر تنها با كسب ۵ درصد آرا در رتبه سوم قرار گرفت و موفقيتى به دست نياورد. در جبهه پارلمانى نيز تنها ۵ نماينده از اين حزب به مجلس راه يافتند. درست است كه نقش حزب چادما در صحنه سياسى تانزانيا، بسيار كمرنگ تر از CCM و CUF است، اما از لحاظ قدرت، مى توان رتبه سوم را ميان احزاب اين كشور در ۵ سال آينده براى آن لحاظ كرد.
ديپلماسى
جاكايا كى كوئته در تبليغات رياست جمهورى، بر روى اهداف خاصى متمركز شد. او بيش از آنكه به شعارهاى سياسى تكيه داشته باشد، اساس فعاليت خود را بر «اقتصاد» بنا نهاد. در حقيقت، كى كوئته قصد دارد راهى را كه ۳ رئيس جمهور پيش از او در تانزانيا آغاز كرده بودند، ادامه دهد؛ يعنى «آزادسازى اقتصادى» را كه از زمان«على حسن موئينيى» (Ali Hassan Mwinyi) بنيان گذاشته شده بود، نهادينه كند. پس از موئينيى، امكاپا در طول دوران ۱۰ ساله رياست جمهورى خود، فعاليت شركت هاى خارجى در اقتصاد تانزانيا را رونق بخشيد. او معتقد بود جذب مشتاقان خارجى، تنها راه كسب رشد اقتصادى است. اما منتقدين سياست هاى امكاپا به اين اعتقاد بودند كه وى در راه اعطاى اجازه كار و فعاليت به شركت هاى بيگانه، زياده روى كرده است.
با وجود اين مخالفت ها، سياست هاى امكاپا توانست حمايت بانك جهانى و صندوق بين المللى پول را كسب كند و زمينه لغو مقدارى از بدهى هاى خارجى تانزانيا را فراهم آورد.
«من به سياست هاى اقتصادى دولت قبلى ادامه خواهم داد تا اصلاحات اقتصادى را به سرانجام رسانيم». اين جمله كى كوئته كه پس از رسيدن به رياست جمهورى تانزانيا نقل شد، برنامه هاى اقتصادى دولت او را در ۵ سال آينده به صورت آشكار به تصوير مى كشد. در حقيقت، مى توان گفت او پيش از هرچيز، مجرى سياست هاى حزب حاكم تانزانياست. CCM بيشتر از آنكه به فكر توسعه سياسى باشد، به دنبال اقتصاد مدرن است. بايد توجه داشت با همين تفكرات و در كنار سوء استفاده از قدرت بوده است كه CCM توانسته است حكومت خود را براى ۴ دهه حفظ كند. اقتصاد مدرن در تفكرات اعضاى CCM به معناى خصوصى سازى است، البته در اين ميان آنها، نقش ويژه اى براى شركت هاى سرمايه گذارى خارجى قائل هستند.
از سوى ديگر، CCM در اكثر سالهاى سلطه خود، فعاليت هاى سياسى مخالفين را (به هر شكل ممكن) تحت كنترل خود داشت. هرچند، مطابق قانون اساسى و از سال ،۱۹۹۲ فعاليت احزاب ديگر نيز قانونى شد، اما عملاً مجالى براى حضور در صحنه هاى سياسى به آنها داده نمى شد. حتى بسيارى از تحليلگران معتقدند در انتخابات ،۲۰۰۵ حزب CCM با تقلبات «گسترده» توانست به پيروزى برسد و عملاً دست CUF را از حكومت زنگبار قطع كند. با وضع موجود نبايد تغييرات چندانى را در سياست داخلى تانزانيا انتظار داشت.
در سالهاى اخير، سياست خارجى تانزانيا بر «حسن همجوارى» استوار بوده است. اين روابط دوستانه درباره ۲ كشور همسايه آنها، كنيا و اوگاندا، بيش از سايرين صادق بوده و اين موضوع بدين خاطر است كه هر سه آنها، متحد ديرين يكديگر و از مهم ترين كشورهاى شرقى آفريقا به حساب مى آيند. بنابراين، افزايش قدرت هر يك باعث افزايش وجهه ديگران نيز خواهد بود. با عنايت به تجربه ۱۰ ساله اخير، كى كوئته در مقام وزارت امور خارجه و آشنايى كامل او با سياست خارجى تانزانيا، نمى توان تغييرات محسوسى را نيز در ديپلماسى خارجى اين كشور انتظار داشت؛ هرچند، مى دانيم وزير امور خارجه در دولت آينده تانزانيا، به طور حتم تغيير خواهد كرد.
از شواهد اوليه چنين استنباط مى شود كه علاوه بر همسايگان، تانزانيا در فكر گسترش روابط با ساير كشورهاى آفريقايى بوده و اهميت خاصى نيز براى آن قائل است. براى اثبات اين قضيه، كافى است نگاهى به مراسم آغاز دوره رياست جمهورى كى كوئته به عنوان چهارمين رئيس جمهورى تانزانيا داشته باشيم. در ابتداى جشن، ۲۱ گلوله توپ به افتخار امكاپا و پايان دوره رياست جمهورى وى شليك شد. تا چشم كار مى كرد سران كشورهاى قاره سياه ديده مى شدند: ۱۱ رئيس جمهور آفريقايى از جمله حسن عمر البشير (سودان)، رابرت موگابه (زيمبابوه)، پى يره ان كورونزيزا (بوروندى)، كى باكى (كنيا) و نيز رؤساى جمهورى كنگو و اوگاندا به همراه پادشاه لسوتو. حضور نخست وزير اتيوپى هم جالب توجه بود؛ از آنجا كه درگيرى ميان اتيوپى و اريتره وارد مراحل تازه اى شده است، شايد اتيوپى بر روى حمايت هاى تانزانيا حساب ويژه اى باز كرده باشد.
* * *
به هر صورت، وقايع انتخابات به پايان رسيد و كى كوئته رئيس جمهورى تانزانيا شد. اما نكته جالب آنكه، يك سناريو، دوباره تكرار شد؛ امكاپا پيش از آنكه به عنوان رئيس جمهورى تانزانيا انتخاب شود، سابقه ۶ سال حضور در وزارت خارجه اين كشور را داشت. در اين دوره نيز كى كوئته (وزير امور خارجه) جايگاه امكاپا (رئيس دولت) را به دست آورد؛ يعنى: «باز هم وزير به جاى رئيس!».
|
