برنامه دولت ژاپن
براى بهبود موقعيت زنان

كنيكو اينوگوچى از عزم دولت براى بهبود موقعيت اقتصادى و اجتماعى زنان سخن گفته است.
دولت ژاپن برنامه اى را براى بهبود موقعيت اقتصادى و اجتماعى زنان و پيشبرد برابرى آنان با مردان تصويب كرده است.
براساس اين برنامه، كه از سوى كنيكو اينوگوچى، وزير برابرى جنسيتى در دولت ژاپن اعلام شده، شامل طرح هايى براى بازآموزى زنان به منظور بازگشت به كار پس از مادر شدن، ساعات كارى انعطاف پذيرتر، ايجاد امكانات گسترده تر مراقبت از فرزندان زنان شاغل و حمايت مالى از زنانى است كه در نظر دارند به عنوان خودفرما وارد كسب و كار شوند يا در صدد دستيابى به سمت هاى مديريتى هستند.
يكى از هدف هاى ذكر شده در اين برنامه تلاش براى انتصاب زنان به دست كم يك سوم از سمت هاى تصميم گيرى و رهبرى در مؤسسات ژاپنى تا سال ۲۰۲۰ ميلادى است.
تصميم دولت براى بهبود موقعيت زنان ژاپنى در حالى اعلام مى شود كه تحقيقات نشان مى دهد كه كمتر از ده درصد از زنان اين كشور به موقعيت هاى مهم مديريتى دست مى يابند و بيش از يك سوم از زنان شاغل به محض تولد فرزند دست از كار مى كشند و ديگر وارد بازار كار نمى شوند.
خانم اينوگوچى از قول نخست وزير ژاپن تصريح كرده بود كه هيأت دولت بايد جزييات اين برنامه را هرچه سريعتر تصويب كند به نحوى كه جامعه اين كشور از برابرى جنسيتى برخوردار شود و انتظارات زنان نيز برآورده شود.
در همان حال، برخى از ناظران نسبت به موفقيت اين برنامه ابراز ترديد كرده و گفته اند كه بسيارى از سياستمداران ژاپنى، از جمله نمايندگان پارلمان كه بايد لوايح دولت را تصويب كنند، نسبت به از ميان رفتن تمايز هاى اجتماعى بين زنان و مردان حساسيت دارند.
به همين دليل نيز برنامه مصوب دولت عليه آنچه كه فروپاشى ارزش هاى سنتى و نابودى تفاوت در برخى نقش هاى اجتماعى زنان و مردان خوانده شده هشدار مى دهد.

الزامات اقتصادى

در مقايسه با ساير كشورهاى پيشرفته غربى، زنان ژاپنى مشاركت كمترى در امور اقتصادى و اجتماعى داشته اند.
گزارشى كه در سال جارى در مورد تفاوت ها و تبعيض هاى جنسيتى در هشتاد كشور جهان منتشر شد نشان داد كه ژاپن از لحاظ شاخص برابرى جنسيتى در رده چهل و سوم قرار گرفت.
همچنين، بر اساس آمارى كه دو سال قبل انتشار يافت، در حاليكه در آمريكا حدود ۴۶ درصد از سمت هاى مديريتى در اختيار زنان است، در ژاپن اين رقم به كمتر از ۱۰ درصد مى رسد.
تشويق مادران ژاپنى به بازگشت به كار در برنامه جديد دولت ژاپن پيش بينى شده است
حضور بيشتر زنان ژاپن، به خصوص مادران، در فعاليت هاى اقتصادى علاوه بر اهميتى كه از لحاظ برابرى جنسيتى دارد از جنبه اقتصادى نيز لازم دانسته شده است.
ژاپن، كه با جمعيتى حدود ۱۲۷ ميليون نفر پس از ايالات متحده بزرگترين اقتصاد جهان را دارد، با معضل سالخوردگى جمعيت و كاهش نسبت افراد شاغل به بازنشستگان مواجه است به خصوص اينكه اميد به زندگى در اين كشور به حدود ۷۸ سال براى مردان و بيش از ۸۴ سال براى زنان مى رسد.
در عين حال، جمعيت ژاپن داراى رشد كافى نيست و نرخ رشد جمعيت در سال هاى اخير از حدود ۵ صدم درصد در سال فراتر نرفته و در سال ،۲۰۰۵ اين كشور عملا با كاهش حدود نوزده هزار نفر در جمعيت خود مواجه شد كه نشانگر نخستين مورد رشد منفى در حدود يكصد سال اخير محسوب مى شود.
سياست دولت ژاپن شامل تشويق ورود مهاجران خارجى نيست و در نتيجه، خروج زنان از بازار كار پس از داشتن فرزند باعث مى شود كه نسبت شاغلان در كل جمعيت كاهش يابد.
كارشناسان ژاپنى ادامه روند فعلى را خطرى جدى براى فعاليت نظام تأمين اجتماعى و به خصوص مراقبت از بازنشستگان دانسته و نسبت به تأثير آن بر سلامت اقتصادى اين كشور در بلند مدت نيز ابراز نگرانى كرده اند.

در پنجاه و پنج سال گذشته دانشكده افسرى نيروى هوايى پاكستان دانشجوى زن نداشته است. اما اين وضعيت در حال تغيير است.
اكنون زنان پاكستانى اجازه دارند در رشته مهندسى هوانوردى و برنامه هاى آموزش هدايت هواپيماهاى جنگى نام نويسى كنند.
به اين ترتيب برخلاف انتظار بسيارى از مردان برخى از آنها به زودى جت هاى جنگنده را به پرواز در خواهند آورد و رفته رفته دانشجويان نظامى مرد متوجه اين واقعيت خواهند شد كه صفت هاى مردانه شرط لازم براى وارد شدن به اين مركز آموزشى معتبر نيست.
در بخش تعليم پرواز دانشكده نيروى هوايى پاكستان دو گروه پنج نفره زن و تعداد بيشترى در واحد مهندسى و هوانوردى سرگرم آموزش هستند.
شايد هنوز شمار اين زنان پيشگام محدود باشد، اما بسيارى از تعليم دهندگان و حتى برخى از دانشجويان مرد اذعان دارند كه حضور آنها مشهود است.
«آرزويى ديرينه»
تا چندى پيش، بيشتر زنان تنها مى توانستند در روياى ازدواج با يك خلبان باشند و تشويق نمى شدند كه خود خلبان شوند.
اما چند مورد استثنا هم وجود داشته است. «سبا خان» يكى از چهار دانشجوى نظامى زن دانشكده افسرى نيروى هوايى پاكستان است كه مراحل دشوار آموزش خلبانى را پشت سر گذاشته است. او ساكن شهر مذهبى كويته، مركز استان بلوچستان پاكستان، است.
خانم خان مى گويد در ابتدا عمويش، كه در نيروى هوايى خدمت كرده، الهام بخش او بوده است و با حمايت خانواده روشنفكرش تشويق شده به آگهى پذيرش دانشجوى زن در دانشكده نيروى هوايى پاسخ دهد: «خلبان بودن آرزوى ديرينه من بوده است و بالاخره به اراده خداوند من تا اين جا پيش رفته ام و گروه ما الهام بخش بسيارى ديگر از دختران و زنان خواهد بود. »
دانشكده افسرى نيروى هوايى پاكستان همچنان محيطى مردانه است و هنوز نگرش دانشجويان مرد نسبت به حضور زنان در اين مكان روشن نيست.
ثمن احمد، يكى از دانشجويان دختر، كه در صدر هم قطاران خود در رشته مهندسى هوانوردى قرار دارد در اين باره واكنشى صريح دارد: « ما بر اساس شرايطى يكسان با مردان رقابت مى كنيم. با ما از روى دلسوزى رفتار نشده و ما ترحم نمى خواهيم. »
مهارت او فقط در سر كلاس درس نيست. او در يك تمرين تيراندازى هر پنج بار به هدف زد.
بسيارى از مقامات ارشد نظامى در پاكستان بر اين عقيده اند كه در بسيارى از كشورهاى جهان پذيرش زنان در پايگاه هاى نظامى و واحدهاى جنگى تصميمى دشوار بوده است. در پاكستان چالش هايى كه مى تواند بر سر راه چنين اقدامى قرار داشته باشد بزرگتر است.
در كنار مسائلى مانند مشخصه هاى فيزيكى، مسائل فرهنگى و مذهبى نيز بايد در نظر گرفته شود.
رئيس دانشكده نيروى هوايى ضمن اذعان به حساسيت هاى خاص فرهنگى در پاكستان حضور زنان را مثبت ارزيابى مى كند: «نام نويسى از دانشجويان زن تجربه مثبتى بوده و برخى از آنها بيش از انتظار موفق بوده اند. »
شازيا احمد، كه اداره دانشجويان زن اين دانشكده را برعهده دارد، جدا بودن دختران از پسران را به دلايل مختلف مفيد مى داند: «تفكيك دختران و پسران در برخى قسمت ها بسيار مهم است. ما يك جامعه اسلامى هستيم. همچنين اين جداسازى تا قبل از اين كه دختران عمليات دشوارترى را آغاز كنند براى اعتماد به نفس آنها مفيد است. »
معيارهاى دانشكده نيروى هوايى پاكستان براى دختران و پسران يكى است. دانشجويان چه زن چه مرد در صورت ناموفق بودن در دوره هاى آموزشى از دانشكده اخراج مى شوند.
در هر حال، تاكنون عملكرد دانشجويان زن دانشكده نيروى هوايى پاكستان، هر چند كه تعداد آنها كم است، بسيار خوب بوده و اگر اين روند ادامه يابد تا يك سال ديگر پاكستان براى اولين بار در تاريخ اين كشور خلبانان جنگده زن خواهد داشت.

درعقد دائم طبق ماده ۱۱۰۶ قانون مدنى نفقه زن به عهده شوهراست.
و در تعريف نفقه مى توان گفت: طبق ماده ۱۱۰۷ قانون مدنى «نفقه عبارت است از همه نيازهاى متعارف و متناسب با وضعيت زن از قبيل مسكن، البسه، غذا، اثاث منزل و هزينه هاى درمانى و بهداشتى درصورت عادت با احتياج به واسطه نقصان يا مرض»
زن مى تواند درصورت استنكاف شوهر از دادن نفقه به محكمه رجوع كند كه در اين صورت محكمه ميزان نفقه را معين و شوهر را به دادن آن محكوم مى نمايد (ماده ۱۱۱۱)
هرگاه مادرهم زنده و قادر به انفاق نباشد با رعايت
الا قرب نالا قرب به عهده اجداد و جدات مادرى و جدات پدرى واجب النفقه است و اگر چند نفر از اجداد وجدات مزبور ازحيث درجه مساوى باشند نفقه را بايد به حصه تساوى تأديه كنند.
در ماده ۱۱۹۷ قانون مدنى «كسى ملزم به انفاق است كه متمكن ازدادن نفقه باشد يعنى بتواند نفقه بدهد بدون اينكه از اين حيث در وضعيت معيشت خود دچار مضيقه گردد و براى تشخيص تمكين بايد كليه تعهدات و وضع زندگانى شخصى او در جامعه درنظر گرفته شود»
«در روابط بين اقارب فقط اقارب نسبى درخط عمودى اعم از صعودى و نزولى ملزم به انفاق يكديگرند»
نفقه اولاد برعهده پدر است پس از فوت پدر يا عدم قدرت او به انفاق برعهده اجداد پدرى است با رعايت الاقرب فالاقرب درصورت نبودن پدر و اجداد پدرى با عدم قدرت آنها نفقه برعهده مادر است.
برطبق ماده ۱۲۰۶ قانون مدنى «زوجه در هر حال مى تواند براى نفقه زمان گذشته خود اقامه دعوى نمايند و طلب او از بابت نفقه مزبور ممتاز بوده و درصورت ورشكستگى شوهر،زن مقدم برفرمان خواهد بود ولى اقارب فقط نسبت به آتيه مى توانند مطالبه نفقه نمايند.
اولويت اول در پرداخت نفقه با زن است، پس از آن بايد ديد اولويت پرداخت نفقه با كيست ؟
اگر اقارب واجب النفقه متعدد باشد مثلا فردى هم پدر و هم مادر دارد و هم اولا دارد و آن فرد نتواند نفقه همه آنها رابدهد اقارب درخط عمودى نزولى مقدم بر اقارب درخط عمودى صعودى خواهند بود.
يعنى نفقه فرزندان مقدم بر نفقه والدين است.
همان طور كه گفته شد: در هر صورت مرد بايد نفقه زن را بپردازد و درصورت عدم توانايى برعهده او باقى خواهد ماند.
ولى شرط پرداخت نفقه فرزندان و والدين و ساير اشخاص واجب النفقه ديگر اين است كه مرد توانايى پرداخت نفقه آنها را داشته باشد بدون اينكه از اين حيث در وضعيت معيشت خود دچار مضيقه شود و آنها هم نذار بوده و نتوانند وسيله اشتغال به شغلى وسايل معيشت خود را فراهم سازند.
مثلا اگر اولاد كبير هستند و مى توانند خود با كسب و كار زندگى خود را بگذارنند، پدر مكلف به پرداخت نفقه آنها نيست گرچه توانايى پرداخت را حتى بدون اينكه خود در مضيقه قرار گيرد داشته باشد.
درصورتى كه در فرض سؤال پدر نتواند نفقه فرزندان را بپردازد و يا پدرفوت كرده باشد نفقه فرزند برعهده اجداد پدرى او يعنى پدربزرگ پدرى او و هر چه بالاتر برود، خواهد بود و در صورتى كه اجداد پدرى هم نباشند يا نتواند نفقه بپردازند، برعهده مادر خواهند بود و در صورتى كه ما در هم نباشد يا نتواند بپردازد برعهده جدات پدرى و اجداد وجدات مادرى يعنى مادربزرگ پدرى و مادربزرگ مادرى و پدربزرگ مادرى خواهند بود. بنابراين نفقه به ترتيب برعهده اول پدر، دوم پدربزرگ پدرى و هر چه بالاتر برود، سوم مادر ،چهارم مادربزرگ پدرى و مادربزرگ و پدربزرگ مادرى خواهد بود ،اين موضوع به صراحت در ماده ۱۱۹۹ قانون مدنى آمده است.
نفقه زن بايد تناسب باشئون زن و وضعيت او پرداخته شود درحالى كه نفقه اشخاص واجب النفقه من جمله اولاد و پدر و مادر به قدر رفع حاجت آنها با در نظر گرفتن درجه استقامت منفق پرداخت خواهد شد .
همچنين نفقه زن شامل هر نوع احتياج است.
نفقه اشخاص واجب النفقه من جمله فرزندان صرفاً عبارت است از مسكن، البسه ،غذا و اثاث البيت و شامل موارد ديگر نخواهد شد اين موضوع درمواد ۱۱۰۷و۱۲۰۴ قانون مدنى بيان شده است .
طبق قانون تأمين وسايل و امكانات تحصيل اطفال وجوانان ايرانى و اصلاحات بعدى آن در سال ۱۳۵۵ هزينه تحصيل فرزندان تا سن ۱۸سال به عهده پدر يا مادر يا سرپرست قانونى آنها به ترتيب خواهد بود.
محمدحسين دلدار مستشار محاكم دادگاه تجديد نظر درخصوص ضرورى بودن نفقه به خبرنگار ما گفت: نفقه به يكى از سبب هاى سه گانه واجب است ۱- زوجيت ۲- قرابت ۳- ملكيت و شرط نفقه زوجه اينست كه زن دائمى باشد و اگر منقطع باشد نفقه واجب نيست و اينكه در اطاعات همسرش نيز باشد ولى اگر ناشزه بود (دراطاعت همسرش نباشد) نفقه به او تعلق نمى گيرد. محمد حسين دلدار يكى از دلايل نفقه را حق همسر مى داند و معتقد است: نفقه حق همسر است كه مى تواند از شوهرش بگيرد وچون دراطاعات و تمكين زوج مى باشد به همين دليل مى تواند آن را بگيرد و حتى مى تواند از در آمد خودش هم در زندگى مشترك خرج نكند وحتى اگر داراى شغل شرافتمندانه اى نيزباشد وچون درتمكين زوج براى مسائل زناشويى مى باشد نفقه حق اوست و بايد تسليم نمايد .
كارخانه دارى و.... مخصوص زن است و فقط مسأله تمكين مى باشد كه به او تعلق مى گيرد و در حيث خوراك و پوشاك و مسكن نيز به او تعلق مى گيرد.
وى همچنين در تعريف نفقه افزود: نفقه عبارت است از مسكن و البسه و غذا و اثاث البيت كه به طور متعارف با وضعيت زن متناسب باشد درصورت عادت زن به داشتن خادم يا احتياج او به واسطه مرض يا نقصان اعضاء.
وى همچنين گفت: زن مى تواند در هر زمان نفقه را بگيرد و به اينكه آيا بين آنها اختلافى وجود دارد يا خير ارتباطى ندارد، بلكه براثر بعضى از ندانم كارى هاى طرفين وبا توقعات بيجا و بى مورد آنهاست كه منجر به يك سرى از اختلافات شده و يا حتى موجب جدايى آنها از هم مى شود .
وى افزود: در هنگام فوت نيز هنگامى كه در عده باشد نفقه تعلق مى گيرد ولى مهريه اش را مى تواند زن كاملاً دريافت نمايد و ارثيه اى را كه به زوجه مى رسد، به عنوان طلب ممتاز وصول نمايد.
وى همچنين درخصوص شروط گرفتن نفقه گفت: نفقه داراى شرايط خاصى نمى باشد بلكه هرزمان كه بخواهد و تمكين نيز باشد مى تواند آن را وصول نمايد ولى نفقه اولاد تا زمانى كه مشغول تحصيل هستند و يا دختر ازدواج نكرده باشد نفقه با پدر است و بايد آنها را تأمين نمايد.
دلدار در پايان اظهار داشت: در صورتى كه شوهر قادر به پرداخت نفقه نباشد نمى توان او را مجبور كرد كه آن را بپردازد و تهيه نفقه استطاعت توانايى مالى است و در قانون مجازات اسلامى ماده ۶۴۲ ق. مجازات اسلامى آمده است هركس با داشتن استطاعت مالى نفقه زن خود را درصورت تمكين ندهد يا از تأييد نفقه ساير اشخاص واجب النفقه امتناع نمايد دادگاه او را ازسه ماه و سه روز تا۵ سال حبس محكوم مى نمايد .

معصومه پيروزبخت
فلورانس كلى زن قهرمانى است كه در سراسر عمرش با سرسختى هرچه تمام تر، براى ايجاد محيط كارى مناسب، حذف نابرابرى و بى عدالتى تلاش فراوان نمود. او زنى بود كه الهام بخش كسانى گشت كه خواهان كمك به ديگران بودند.
فلورانس كلى، دختر ويليام كلى نماينده كنگره آمريكا، در ۱۲ سپتامبر سال ۱۸۵۹ متولد شد. در كودكى، يك بار كه پدرش قصد بازديد شبانه از كارخانه ها را داشت، او را با خود برد. فلورانس پسران نوجوانى را ديد كه در كارخانه هاى توليد فلز و شيشه كار
مى كنند. شرايط سخت و خطرناك محيط كار اين كودكان و كارهاى دشوارى كه مجبور به انجام آن بودند، براى او تكان دهنده و غيرقابل تحمل بود. فلورانس كلى تحصيلات خود را در دانشگاه كرنل و زوريخ به پايان رساند. كلى با يادآورى آنچه در كودكى مشاهده كرده بود، تصميم به ترجمه كتاب شرايط كارى كارگران انگليس نمود كه اين كتاب در سال ۱۸۸۷ در آمريكا منتشر شد. پس از چندى كلى به شهر نيويورك رفت و در آنجا با يك پزشك روسى لهستانى ازدواج كرد. اين ازدواج موفقيت آميز نبود، به همين دليل در سال ۱۸۹۱ وى به همراه سه فرزندش نيويورك را ترك و به شيكاگو نقل مكان نمود. در اين شهر وى با
عده اى از سوسياليست هاى اصلاح طلب آشنا شد و به اعضاى خانه هال پيوست. جان پيتر آلت گلد يكى از بى شمار بازديدكنندگان خانه هال بود. در سال ،۱۸۹۲ زمانى كه او براى تصدى پست فرماندارى ايلينويز انتخاب شد، كلى را به عنوان اولين سربازرس كارخانجات انتخاب نمود. كلى نيز يك گروه دوازده نفرى را براى اين كار استخدام نمود. در سال ۱۸۹۴ كلى به همراه آلت گلد موفق شدند كه هيأت قانونگذارى ايالت را وادار كنند كه قانونى براى كنترل كار كودكان وضع نمايند. براساس اين قانون، كارخانجات حق نداشتند كودكان زير ۱۴ سال را استخدام كنند و طى اين قانون، ساعت كار زنان و كودكان به ۸ ساعت در روز تقليل پيدا كرد. اين قانون به مدت كوتاهى اجرا شد و در سال ۱۸۹۵ انجمن كارخانجات ايلينويز اين قانون را لغو كردند.
در سال ۱۸۹۹ كلى گروهى راديكال به نام اتحاديه ملى مصرف كنندگان NCL (National Consuner League) تشكيل شد كه يكى از اهداف عمده اين گروه تعيين حداقل حقوق براى كارگران و محدوديت ساعت كار براى زنان و كودكان بود. كلى در شكل گرفتن اين اتحاديه تلاش فراوانى نمود و به عنوان اولين رئيس اين جمعيت، به سراسر كشور سفر كرد و درباره شرايط كارى كارگران در ايالات متحده آمريكا سخنرانى هاى بى شمارى نمود. يكى از مهمترين كارهايى كه كلى انجام داد، معرفى برچسب سفير گروه NCL بود. استفاده از اين برچسب بيانگر اين بود كه اين لباس ها توسط كودكان كارگر دوخته نشده اند و تنها كارفرمايانى حق استفاده از اين برچسب را داشتند كه اصول NCL را رعايت مى كردند. سپس اتحاديه ملى مصرف كنندگان از مردم خواست كه از خريدو استفاده از كالاهايى كه اين برچسب را نداشتند خوددارى كنند، به عبارتى خريد اين كالاها را تحريم كنند.
در سپتامبر سال ۱۹۰۵ كلى با پيوستن به اپترل سيتكلر و جك لندن، گروه سوسياليست هاى
دانشگاه هاى آمريكا را تشكيل دادند. طى سالهاى بعدى او سخنگوى دانشگاه هاى آمريكايى بود و يكى از دانشجويانى كه او آموزش داد، فرانسس پركينز بود كه بعدها به عنوان اولين زن وزير كابينه انتخاب شد. او كسى بود كه در آمريكا مسأله كار كودكان را خاتمه بخشيد.
كلى يكى از حاميان اصلى اعطاى حق رأى به زنان و طرفدار حقوق انسانى زنان آفريقايى _ آمريكايى بود. در سال ۱۹۰۹ او كمك كرد تا انجمن ملى پيشرفت رنگين پوستان National Association for Advancement of colour People تشكيل گردد. او از جمله افرادى بود كه با دخالت آمريكا در جنگ جهانى اول مخالفت نمود. او يكى از اعضاى حزب صلح زنان (Women Peace Party) و اتحاديه بين المللى صلح و آزادى زنان Womens international League for Peace & Freedom بود. او در ۱۷ فوريه سال ۱۹۳۲ در سن ۷۴ سالگى درگذشت.
منبع: اينترنت ـ برگردان از معصومه پيروزبخت