Iran Newspaper - گزارش

فاطمه اميرى
۸ نوجوان ۱۴ تا ۱۶ ساله در يك كافى نت سرگرم كار با اينترنت هستند. تصاويرى از نوجوانان چشم دوخته به صفحه كامپيوتر در بسيارى از كافى نت ها و خانه ها ديده مى شود. براى اغلب كاربران نوجوان، اينترنت همه چيز دارد. تا حدى كه گاهى پدران و مادران ، خود را در مقابل حجم ساعتى كه فرزندان نوجوان آنها صرف كار با اينترنت مى كنند، خلع سلاح شده مى بينند. به راستى اين نوجوانان در اينترنت به دنبال چه هستند؟!
فرهاد پشت ميز كامپيوتر نشسته، او در دنياى مجازى مشغول جنگ است. فرهاد با كمك دوستانش از طريق اينترنت به بازيهاى جديد دست پيدا مى كند.
هيجانى كه عاطفه با هر بار فرودآمدن انگشتانش بر دكمه هاى كيبورد احساس مى كند ، قابل مقايسه با تماشاى بهترين فيلم سينمايى از تلويزيون نيست. به نظر عاطفه او با وسيله اى كار مى كند كه كنترلش در دست خود اوست. هرچند بعد از ساعتها گشت و گذار در اتاقهاى چت، سايت هاى مختلف و وب گردى سرانجام در مى يابد بى آن كه خودخواسته باشد، يك سركشى ساده سبب شده او به همه جا رفته باشد.
دو تركيب سرگرمى و ارتباطى مهم ترين انگيزه هاى نوجوانان در استفاده از اينترنت است. در يك پژوهش، دلايل نوجوانان براى استفاده از اينترنت به اين ترتيب فهرست شده است . فرستادن يا خواندن نامه الكترونيكى ،گشت و گذار در وب براى سرگرمى ، بازديد از سايت هاى سرگرم كننده ، فرستادن پيام هاى فورى، جست وجوى اطلاعات در زمينه مورد نظر، استفاده از اخبار، بازى، گوش دادن به موسيقى به صورت پيوسته و ورود به اتاق گپ.
درصد اهميت اين دلايل و انگيزه ها در ميان نوجوانان به عنوان كاربران اينترنت با توجه به مقطع سنى، تحصيلى و حتى نوع جنسيت آنها متفاوت است.
رسول زوارقى در ترجمه نتايج تحقيقى در باره كاربرى اينترنت براى نوجوانان كه در آمريكا صورت گرفته ، در مجله الكترونيكى آورده است : « نوجوانان وقتى در وب هستند، درست مانند زمانى عمل مى كنند كه در دنياى واقعى هستند. آنها بر فعاليت هاى اجتماعى تمركز مى كنند و به علاوه براى استفاده از وب به عنوان ابزارى براى جمع آورى اطلاعات ، تجارت الكترونيكى و كار مدرسه، نوجوانان (بيش از همه) به وب به عنوان يك وسيله حفظ تماس و تعامل با دوستانشان نگاه مى كنند.»
هنوز از مدرسه نرسيده ، انگشتانش بر دكمه هاى كيبورد فرود مى آيد و چشمانش بر پنجره كوچك روى صفحه مانيتور ثابت مى ماند تا جواب آن سوى خط را ببيند و تازه بعد از همه اينها، كنجكاوى سركشى به وب مورد علاقه اش بازهم او را پاى كامپيوتر ميخكوب مى كند و تا قصد مى كند از پشت ميز بلند شود، پيغام جديدى به صندوق پستى اش مى رسد. در همه اين ساعتها،مادر از عقب افتادن درسهاى او نگران است. مادر فكر مى كند صرف اين ساعتها پاى اينترنت لطمه جدى به تحصيل دخترش وارد مى كند. او نظير خيلى از والدين ديگر معتقد است: « اينترنت وقت بچه ها را مى دزدد.»
درست مانند نگرانى اى كه والدين بابت صرف وقت فرزندان براى ديدن برنامه هاى تلويزيونى دارند، اينترنت نيز براى بسيارى از پدران و مادران مسبب چنين نگرانى اى شده است. اما مزدك هاشمى ، پژوهشگر ارتباطات معتقد است: «تاكنون در كشور تحقيق جامعى مبنى بر اين كه نوجوانان چقدر از وقت خود را براى اينترنت صرف مى كنند، به عمل نيامده، هرچند تحقيقات مشابه در برخى كشورهاى پيشرفته از صرف زمان مناسب يا خيلى كم از سوى نوجوانان در استفاده از اينترنت حكايت مى كند. اما آنچه در اين بررسى مهم تلقى مى شود و مى تواند كفه مفيد يا مضربودن روى آورى نوجوانان به استفاده از اينترنت را سبك و سنگين كند، فرقى است كه بايد ميان كاربران اينترنت قايل شد. در واقع درصد تأثير مطالب منتشره در اينترنت، نحوه استفاده از آنها، ميزان مراجعه به سايت هاى مختلف و زمان صرف شده براى اين كار ، هرچه آگاهى عمومى و دانش تخصصى كاربران اينترنت بالاتر باشد، متفاوت از زمانى است كه كاربر صرفاً از روى كنجكاوى و بدون هدف و دليل محكم و اطلاعات قبلى به سراغ اينترنت مى رود.»
ترس والدين از تأثير منفى اينترنت بر فرزندانشان وقتى شدت مى گيرد كه ميزان و علاقه و دانش آنها در استفاده از اينترنت به اندازه دانش و علاقه مندى فرزندانشان نيست.
دكتر فرنگيس مظاهرى، مدرس علوم ارتباطات در دانشگاه مى گويد: «متأسفانه مثل هر فناورى نويى كه در ابتداى ورود به جامعه ما موجب ايجاد شكاف فرهنگى ، اجتماعى و اقتصادى بين نسلها و مردم و گروهها از طبقات مختلف مى شود، اينترنت نيز باعث ايجاد شكاف بين اغلب والدين با فرزندانشان شده است. اين هم البته از تنبلى و فقدان انگيزه و تمايل بزرگترها براى به روز كردن خود و پيش رفتن با علم و فناورى هاى جديد است و اصولاً ترسى است كه از گذشته هميشه بزرگترهاى ما در رويارويى بادستاوردهاى علمى كه بيشتر مواقع هم از آن سوى مرزها مى آيند، دارند. بسيارى از پدران و مادران حتى آشنايى اندكى هم با اينترنت ندارند كه بخواهند نحوه استفاده از اينترنت توسط فرزندانشان را كنترل كنند و يا حتى به آنها راهنمايى بدهند. در حالى كه بزرگسالانى كه نوجوانان در خانواده هايشان ، زمان مناسبى را صرف استفاده از اينترنت مى كنند ، به طور دقيق بر استفاده نوجوانان از اينترنت نظارت دارند. حتى از فرزندانشان مى خواهند قبل از برقرارى ارتباط در اينترنت اجازه بگيرند و به طور كلى بر چگونگى كاربرى اينترنت توسط نوجوانان به دقت مراقبت و نظارت مى كنند. البته ممكن است گروهى از والدينى كه با طرز استفاده از اينترنت آشنايى ندارند، سختگيرى چندانى هم براى فرزندانشان نداشته باشند و حداكثر نارضايتى آنها از ساعتهاى زياد آن لاين بودن و اشغال خط تلفن و از اين قبيل مسائل باشد.»
علاوه بر چنين نگرانى هايى درميان والدين زمزمه هايى هم در باره تماشاى تصاوير موسوم به هرزه نگارى و خواندن مطالب غيراخلاقى به هنگام استفاده از اينترنت به گوش مى رسد. پدر حميدرضاى ۱۶ساله وقتى به طور اتفاقى بر صفحه مانيتور كامپيوتر پسرش چنين تصويرى را ديد، براى مدتهاى طولانى استفاده از اينترنت را ممنوع كرد.
در ميان والدين حتى دغدغه هايى در باره فرهنگ پذيرى، تحت تأثير يافته هاى اينترنت قرار گرفتن و نيز موجب ناخشنودى برخى والدين شده است.
دكتر فرنگيس مظاهرى، متخصص علوم ارتباطات معتقد است: «اين مسائل از ويژگى هاى عصر حاضر است. بويژه در جامعه ما كه هنوز فرهنگ صحيح استفاده از پديده هايى مثل اينترنت و ماهواره نهادينه نشده، با مسائل حادترى روبرو هستيم. با اين حال من با ممنوعيت استفاده از اينترنت و مخالفت با آن و ايجاد محدوديت براى فرزندانمان مخالفم. پدران و مادران به جاى برخوردهاى سلبى و منع كننده بهتر است كمى به خود زحمت بيشترى براى آشنايى با اين فناوريهاى روز بدهند و دراين باره حساس باشند. اما اين حساس شدن الزاماً به معنى مخالفت و ممنوعيت نيست. بايد استفاده از اينترنت به يك فعاليت مشترك خانوادگى تبديل شود و به جاى اين كه گستره بدبينى خانواده ها و بزرگسالان را به اينترنت افزايش بدهيم، بايد به آنها آگاهى و دانش استفاده از اينترنت و كاربرى هاى آن را آموزش بدهيم. از طريق مدارس رسانه هاى جمعى مانند تلويزيون و حتى در كانون هاى فرهنگى اجتماعى محله ها دوره هاى آشنايى و كار با اينترنت را براى والدين فراهم كنيم و مطمئن باشيم، هرچه قدر دانش ما در اين رابطه بيشتر باشد، هم كنترل ساده تر است و هم نگرانى هاكمتر!» چندى پيش در خبرها آمده بود پسر نوجوانى به خاطر آنچه شرم از برملاشدن علاقه اش به تماشا و جمع آورى تصاوير بى پرواى جنسى در اينترنت توصيف شده ، دست به خودكشى زد، البته اين پسر ۱۷ ساله از اين ماجرا جان سالم به در برد. اما مزدك هاشمى مى گويد: «نظير چنين كاربرى هايى از اينترنت را مى توان از هروسيله ديگرى هم كرد.» به عقيده او حد مفيد و يا مضربودن وسايل در زندگى مدرن امروزى ميزان دانش و آگاهى خود اشخاص است. بنابراين نمى توان با استفاده نابجاى فرد يا افرادى از يك وسيله ، به طور مطلق آن را منفى و سياه ديد. درست مثل قضيه كتابخوانى كه ممكن است در فردى با خواندن كتابهاى عامه پسند شروع شود، اما در آينده همين عامل سبب استمرار مطالعه و علاقه جدى به خواندن كتاب در فرد شود. اينترنت نيز ممكن است در آغاز وضعيتى را به وجود آورد كه كنجكاوى در برخى موارد خاص در نوجوان باشد ، اما به مرور با افزايش آگاهى و آشنايى او با كاربرى هاى مختلف اينترنت، اين ميل نيز تغيير كند. تا جايى كه مى توانيم تقريباً يقين حاصل كنيم، او استفاده هاى بهترى از اينترنت خواهد كرد.»
كمى مطالعه ، صرف وقت و احساس مسؤوليت از سوى والدين براى افزايش دانش و سطح اطلاعاتشان از نحوه كار با اينترنت، به طور قطع مى تواند ظهور اين پديده نو را در خانواده هاى ايرانى با تنش و اضطراب كمترى همراه كند.