دكتر آمرى نيا متخصص تغذيه
تغذيه و كم خونى
كاهش غيرطبيعى سلول هاى خونى از نظر تعداد و از نظر افت هموگلوبين كم خونى ناميده مى شود. با توجه به اينكه اكسيژن براى رسيدن به بافت هاى بدن نياز به گلبول هاى قرمز دارد در كم خونى ها اين موضوع دچار اختلال مى شود. علت اصلى كم خونى بايد از سوى پزشك معالج تشخيص داده شود و درمان آن به سرعت آغاز شود.
كم خونى ممكن است به علت كمبود آهن ايجاد شود و در حالاتى چون خونريزى شديد در دوران قاعدگى ، زخم ها و خونريزى هاى دستگاه گوارش، حاملگى، شيردهى، اهداى خون، سرطان هاى كولون نيز ديده شود. اين بيمارى همچنين ممكن است بر اثر بيمارى هاى «خودايمنى» به وجود آيد. در اين گروه از بيمارى ها، دستگاه ايمنى بدن به علت تشخيص غلط عليه خود بدن آنتى بادى ترشح مى كند و سلول هاى طبيعى را از بين مى برد. كم خونى ممكن است بر اثر اختلال در سيستم توليد خون در مغز استخوان صورت گيرد. اين اختلال معمولاً به دنبال التهاب در مغز استخوان ايجاد مى شود. سرطان ها، مواد شيميايى مسموم كننده و تشعشعات راديواكتيو ممكن است از علل مهم التهاب و اختلال در مغز استخوان باشد.
از علل مهم كم خونى ها مى توان به كاهش ويتامين هاى B12,B، اسيدفوليك و مس اشاره كرد، همچنين داروهاى ضدالتهاب، آنتى بيوتيك ها و مشروبات الكلى نيز در بروز كم خونى نقش بسيار مهمى دارند. ژنتيك و مسائل مربوط به آن در ايجاد كم خونى ثابت شده است.
علايم كم خونى شامل ضعف، بى حالى، رنگ پريدگى، سرگيجه يا سنكوپ، عدم تمركز، تنگى نفس، تحريك پذيرى، التهابات راجعه و كاهش سطح هوشيارى مى باشد. در كم خونى ها با توجه به كم شدن تعداد گلبول هاى قرمز اكسيژن رسانى به بافت هاى بدن دچار اختلال مى شود و براى جبران اين وضعيت تعداد ضربان قلب افزايش مى يابد كه اگر كم خونى مزمن شود ممكن است منجر به عوارض قلبى گردد. نوعى از كم خونى كه به اصطلاح «كم خونى پرنيشيوس (pernicious)» ناميده مى شود بر اثر كمبود ويتامين B12 ايجاد مى گردد. اين بيمارى با كاهش تعداد گلبول هاى بالغ در مغز استخوان تشخيص داده مى شود. اين نوع از كم خونى معمولاً به علت نقص ژنتيكى در ترشح ماده اى به نام «فاكتور داخلى» در دستگاه گوارش است كه نقش مهمى در جذب ويتامين B12 از دستگاه گوارش دارد. افرادى كه از رژيم هاى گياه خوارى استفاده مى كنند معمولاً مستعد اين نوع كم خونى هستند زيرا ويتامين B12 در گياهان يافت نمى شود. البته لازم به توضيح است با توجه به فراوانى اسيدفوليك در گياهان علايم مربوط به كمبود ويتامين B12 با اسيدفوليك پوشانده مى شود. علايم كم خونى پرنيشيوس شامل ضعف ، اختلالات دستگاه گوارش، زبان كبابى، زردى خفيف پوست، اختلالات عصبى، اسهال و كاهش هوشيارى است.
كم خونى «داسى شكل» نوعى از كم خونى هاست كه در آن گلبول هاى قرمز به شكل خميده درمى آيند، به هم مى چسبند و در سيستم خون رسانى ايجاد اختلال مى كنند كه اين موضوع باعث اشكال در اكسيژن رسانى مى شود. اين بيماران براى درمان بسيار نيازمند به اسيدفوليك هستند. درمان كم خونى بستگى به علت بيمارى دارد كه بايد حتماً در مورد كشف علت آن اهتمام ورزيد. ذكر اين نكته هم ضرورى است كه چاى حاوى ماده اى به نام تانين است كه مى تواند در جذب آهن ايجاد اختلال بكند.
موادمغذى مفيد در كم خونى ها
- آهن
- ويتامين A: كه در فعال كردن آهن نقش مهمى دارد.
- ويتامين C: كه در جذب آهن بسيار مؤثر است.
- ويتامين B6: كه در صورت كمبود مصرف آن لازم است.
- ويتامين B12: كه در صورت كمبود آن لازم است مصرف شود.
- فوليك اسيد: كه در صورت كمبود آن لازم است مصرف شود.
- مس: كه در صورت كمبود، مصرف آن لازم است.
مواد غذايى مفيد براى كم خونى ها
- ميوه هاى تازه
- زردآلوى خشك
- كشمش
- ميوه هاى خشك
- توت سياه
- سبزيجات تازه
- سبزيجات با برگ سبز
- چغندر
- باقلا و لوبيا
- حبوبات
- جو
- كدو
- شير كم چرب
- ماهى
- تخم مرغ
- گوشت ماكيان
- گوشت قرمز
- جگر
- آب تمشك
- آب هويج

ليلا كاظمى
آيا ناخنهاى شما از وسط شكسته و يا كم رشد است؟ به توصيه هاى زير كه توسط متخصصان گفته شده توجه كنيد تا ناخنهاى زيبايى داشته باشيد.
۱- از وسط شكست ناخن: به جز موارد نادر مانند بيمارى تيروئيد و يا كم خونى، شكستن ناخن به دليل خشكى ناخن است. دكتر لورى پوليس، مدير بخش پوست شناسى منهتن مى گويد: به طور مداوم ناخنهاى خود را با كرمها و روغنها چرب كنيد و شبها از دستكش استفاده كنيد. اين گرماى حاصل از دستكش باعث مى شود كرم مؤثرتر واقع شود و اما روشهاى ديگر براى جلوگيرى از نصف شدن و شكستن ناخن وجود دارد. اگر از لاك استفاده مى كنيد، گاهى اين كار را نكرده و بين دو بار استفاده فاصله بيندازيد (لاك مانعى ايجاد مى كند كه نمى گذارد مرطوب كننده تأثير خود را بر ناخن بگذارد). در حين شست و شو و نظافت منزل از دستكش استفاده كرده و از استون براى پاك كردن لاك از ناخن استفاده نكنيد و در يك جهت لاك بزنيد. اگر موج وار لاك بزنيد، ناخن ضعيف مى شود.
۲- موجدار بودن ناخن يا ناهموار بودن آن: پيشگيرى از اين حالت كه در اثر تغييرات فيزيولوژيكى در بدن به وجود مى آيد (هرچيزى مثل تب بالا، ضربه به ناخن و استرس) مشكل تر است. سعى كنيد از استرس به دور باشيد. در اين صورت مى توانيد با يك سوهان نرم اين ناهمواريها را از بين ببريد و يا دست كم كاهش دهيد.
۳- رشد كند ناخن: هورمونها و سوخت و ساز بدن دو عاملى هستند كه شما كنترل كمى بر آنها داريد و همين دو عامل نيز ميزان رشد ناخنها را تعيين مى كنند و بدتر آنكه مصرف مقدار زياد ويتامينها نيز نمى تواند موجب رشد سريع آنها شود، اما راهكارى هست كه مى توانيد آن را به كار ببنديد: رژيم غذايى كه در آن پروتئين كمى وجود داشته باشد، رشد را كند مى كند، پس سعى كنيد در غذاى خود از اين ماده ضرورى استفاده كنيد. همچنين مى توانيد با برق انداختن به ناخن يا لاك زدن و كوتاه نگاه داشتن آن از شكستن ناخنهايتان جلوگيرى كنيد.

مصرف بيش از اندازه يد باعث ايجاد آكنه و جوش هاى پوستى مى شود.
محققان دانشگاه نيويورك دريافته اند افراد در سنين نوجوانى به دليل وضعيت خاص هورمونى بدن بيشتر مستعد بروز اينگونه جوش ها هستند و چنانچه در غذاهاى مصرفى از يد زياد استفاده شده باشد، اين عارضه تشديد مى شود.
از طرفى به دليل لزوم مصرف شير و محصولات لبنى در سنين رشد نمى توان مصرف آنها را محدود نمود، پس بايد از عدم وجود يد زياد در آن اطمينان خاطر حاصل كرد.
تا مدتى قبل تصور مى شد مصرف زياد شير و محصولات لبنى موجب بروز چنين جوش ها و عوارض پوستى مى شود اما محققان دانشگاه نيويورك دريافتند كه در بسيارى از دامدارى ها علاوه بر ضد عفونى ظروف دوشيدن شير بايد به منظور جلوگيرى از بروز عفونت در دامها نيز به آنها يد داده مى شود كه عامل اصلى در ايجاد جوش ها در واقع يد است نه صرفا مصرف زياد شير و لبنيات.
مطالعات انجام شده حاكى از آن است كه توليد شير در كشورهايى نظير آمريكا، انگلستان، دانمارك، نروژ و ايتاليا از دهه ۶۰ با استفاده از مقادير قابل ملاحظه يد همراه بوده است.
البته آزمايشات نشان مى دهند كه جوش ها و آكنه هاى پوستى ناشى از مصرف يد زياد بسيار سريعتر از جوش هاى ناشى از اختلالات هورمونى به روشهاى درمانى پاسخ مى دهند اما به منظور قطعيت بيشتر در مورد ارتباط مقدار دقيق يد و بروز عوارض پوستى نياز به آزمايشات بيشتر در آينده است.

يك متخصص داخلى به افراد توصيه كرد در طبخ غذا از سير استفاده كنند تا سيستم گوارشى شان تنظيم شود.
دكتر «محمود كمالى» متخصص داخلى در گفت و گو با خبرنگار ايسنا، واحد علوم پزشكى ايران گفت : سير يك داروى ايده آل گياهى محسوب مى شود چرا كه خواص درمانى همچون ضد انعقاد خون، تسهيل كننده گردش خون و كاهنده چربى و فشارخون در آن به اثبات رسيده است.
وى ادامه داد: مصرف سير در افراد به ويژه بيماران قلبى خطر سكته هاى مغزى و قلبى را كاهش مى دهد.
دكتر كمالى طعم و بوى نامطلوب سير را دليل عمده مصرف كم سير در برنامه غذايى خانواده ها دانست و توصيه كرد : با توجه به اينكه گروهى از شركتهاى گياهان دارويى اقدام به توليد كپسول سيربدون كاهش خواص درمانى كرده اند لذا مى توان اين كپسول را جايگزين سير كرد.
وى در پايان خاطر نشان كرد : سير به دليل خاصيت آنتى بيوتيكى در درمان بيماريهاى عفونى همچون عفونتهاى روده اى و ريوى نيز، كاربرد دارد . همچنين، اين ماده غذايى به دليل داشتن تركيبى به نام آجوان ضد سرطان است.

كدو حلوايى تازه از انواع ديگر آن مفيد تر است. اين عضو از خانواده كدوها را مى توان در سوپها به كار برده و يا آب پز، به صورت پوره، پاى و يا در كيك مورد استفاده قرار داد. در موقع خريد كدو حلوايى نوع كوچك ولى سنگين آن را انتخاب كنيد. هر چقدر كدو كوچكتر باشد گوشت آن لذيذ تر است. كدو را مى توان تا سه ماه در فريزر نگاه داشت. هنگام پخت آن را در كاغذ آلومينيومى فويل پيچيد و در دماى ۳۵۰ درجه به مدت حدود ۹۰ دقيقه بگذاريد بپزد تا نرم شود گاهى آن را اينرو و آنرو كنيد. پس از آنكه سرد شد، پوست آن را گرفته، تخم آن را خارج كرده و در پوره ساز آن را به شكل پوره در مى آوريم. هر نصف فنجان كدو حاوى ۲۴ كالرى مى باشد. اين غذاى كم كالرى: حاوى ويتأمين آ (بتاكاروتن)، فيبر و آهن مى باشد.