سينا قنبرپور
9 سال گذشته است. ۹ سال از حريق ساختمانى در تقاطع خيابانهاى وزرا و شهيد بهشتى گذشته است. ۹ جشنواره بدون سينما آزادى برگزار شده است.
حال جشنواره اى ديگر جريان گرفته است. نه خبرى از احيا و ساخت سينما آزادى هست و نه خبرى از امنيت و ايمنى در سالن سينماهاى ديگر.
اينك كه قرار است حدود ۵۰ فيلم در بخشهاى مختلف جشنواره بين المللى فيلم فجر به نمايش در آيد، معلوم نيست اگر حادثه اتفاق بيفتد، خاطره تلخ سينما آزادى تكرار شود يا نه! هيچ تضمينى نيست. در واقع هيچ بخشى از بهايى كه شما براى ديدن فيلم مى پردازيد به تجهيز سينما در بحث ايمنى اختصاص نمى يابد. از اين مهمتر هيچ رديف بودجه اى در هيچ بخشى از دولت به تجهيز سينماها چه در تهران و چه در شهرهاى كشور اختصاص پيدا نكرده است.
۶۰ سالن سينما در ۵۰ نقطه تهران كه شانس بيشترى براى ديده شدن به وسيله مسؤولين دارند آن قدر درگير هزينه ها و دخل و خرج خود هستند كه عمداً حتى اگر بخواهند نمى توانند به امنيت مشتريان خود بپردازند، اما آيا آنها اصلاً به اين فكر هستند؟
۱۲ ميليون تهرانى در روز و ۸ ميليون تهرانى در شب مى توانند مشترى سينماهاى پايتخت باشند كه در روزهاى برگزارى جشنواره تقاضا براى ديدن فيلمها چندين برابر وضعيت روزهاى عادى مى شود. در اين روزهاى سرد اما، بايد نذر و نياز كرد مبادا خاطره سينما آزادى يا آنچه در مسجد ارگ در بهمن ماه ۸۳ روى داد، به وقوع بپيوندد.
طبقه بندى براى بها؟
انجمن سينماداران، سالنهاى سينما را طبقه بندى كرده است. اما اين طبقه بندى صرفاً براى تعيين بهاى بليت است. ۱۸ سينماى «ممتاز»، ۲۲ سينماى «درجه يك»، ۸ سينماى «درجه دو» و دو سينماى «درجه ۳» در پايتخت فعالند و بقيه سينماها نيز در رده اى بالاتر «آزاد» محسوب مى شوند.
اين طبقه بندى در واقع به نسبت سيستمهاى پخش فيلم و صدا و نوع صندلى ها و تهويه و... لحاظ شده، اما هيچ توجهى در اين تقسيم بندى به وجود امكانات رفاهى براى مشتريان و امنيت آنها نشده است.
براى نمونه، دردسر مشقت آور ديدن فيلم در سينما مثل زندگى در تهران شلوغ، يافتن جاى پارك است. به جز محدوده اندك سينما «فرهنگ» و فضاى كم سينما «ايران»، هيچ سينماى ديگرى نيست كه پاركينگ داشته باشد. اين نقيصه سبب شده تا مشتاقان ديدن فيلم در سينما همواره تا پايان فيلم دغدغه اين را داشته باشند كه بر سر خودروشان چه مى آيد!
حالا در اين اوضاع و احوال چگونه مى توان انتظار داشت كه اين سينماها به فكر ايمنى مشتريان خود باشند.
صنعت سينما در ايران صنعت پولسازى نيست و سينمادارى هم آنقدر ضعيف است كه در شهر ما براى جذب مشترى شنبه ها بليت با نصف بهاى معمولى فروخته مى شود. سينماهاى تهران مصداق بارز ضرب المثل «مشت نمونه خروار» است. ۶۰ سالن تهران وقتى اينگونه باشد، از ۲۴۵ سينماى ديگر سطح كشور چه انتظارى مى توان داشت!
يك مصوبه حاشيه نشين
در مجموعه قوانين و مصوبات ما بسيارى آيين نامه ها، مصوبات و حتى قوانين را مى توان يافت كه به حاشيه رفته اند و با وجود الزام آنها عملياتى نيستند. نمونه آن را در مورد سينماها و ايمنى آنها مى توان مثال زد. در سال ۱۳۴۵ يعنى حدود ۳۹ سال قبل هيأت وزيران دستور تشكيل كميسيونى را داد كه بر چگونگى احداث، گسترش و نحوه كار سينماها و ايمنى اين اماكن نظارت و اعمال نظر كنند.
بر اساس اين مصوبه هيأت وزيران اين كميسيون متشكل از وزارت فرهنگ، وزارت مسكن و شهرسازى، شهردارى، آتش نشانى، پليس، استاندارى و انجمن سينماداران بود، اما در اين سالها هيچ خبرى مبنى بر تشكيل اين كميسيون و تصميم گيرى در باب امنيت سينماهاى تهران يا كشور به گوش نرسيده است.
با اين حال هنوز هم اخبار تلخ به گوش مى رسد. نمونه آن اواخر سال ۱۳۸۳ روى داد. سينماى «كانون قدس» شهرك غرب ۲۵ اسفند ۸۳ بر اثر اتصال سيمهاى برق طعمه حريق شد.
اين حريقها مى تواند در هر سينماى ديگرى نيز روى دهد، زيرا اصولاً سينماها به دليل وجود نازك كاريها و ظريف كاريهايى از نوع چوب، موكت و ساير مواد «آتشگير»، ضريب ايمنى پايينى دارند.
همين عوامل بدون سيستمهاى خروج اضطرارى، تهويه لازم براى شكستن دود و از همه مهمتر سيستم اطفاى حريق خودكار خاطره هاى تلخ حريق سينما آزادى و سينما ركس آبادان را زنده نگاه داشته است.
پاشنه هاى آشيلى براى سينماها
شايد ما به اين دست خبرها عادت كرده باشيم كه بشنويم «بازار تهران سوخت» يا «مسجد ارگ طعمه حريق شد» يا... اما همه اين موارد ناشى از سهل انگارى هايى است كه خودمان فراهمشان كرده ايم، پاشنه هاى آشيلى كه ما براى خود ساخته ايم.
«حميد عرب زاده» رئيس اداره دفتر بررسى علل حريق و حوادث سازمان آتش نشانى و خدمات ايمنى تهران با اشاره به وضعيت سينماها مى گويد: «اكثريت قريب به اتفاق اين سالنها داراى بافتى فرسوده با سازه هايى قديمى مشغول فعاليتند. برخى از اين سينماها با توجه به قدمت بالا، ضعفهايى نيز از لحاظ ساختارى و يا درهاى ورودى و خروجى دارند كه بايد اقدامى جدى در خصوص ترميم، بازسازى و بازنگرى اين اماكن صورت گيرد.»
وى در گفت و گو با ايسنا در اين باره تأكيد كرده است: «متولى اصلى ايمن سازى سينماها، وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامى است. كارشناسان سازمان آتش نشانى همه سالنهاى سينماهاى تهران را مورد بازبينى قرار داده اند و براى هر يك دستورالعملى صادر كرده اند، اما در اين ميان روند كندى كه براى تأمين بودجه و اجرايى شدن دستورالعمل ها طى مى شود، همواره مانعى بر سر راه ايمن سازى اين اماكن ايجاد مى كند.»
شايد اگر از ۹ سال قبل تا به حال كه خاطره تلخ سينما آزادى و رؤيت زمين خالى اش در جوار خيابانهاى وزرا و شهيد بهشتى را با خود يدك مى كشيم، سالى يك پس انداز اندك از سوى دولت به اين كار اختصاص مى يافت، اوضاع ديگرگون مى شد.
درهاى مرگ
وقتى حادثه آتش سوزى مسجد ارگ بوقوع پيوست و پزشكى قانونى علت مرگ قربانيان اين حادثه را اعلام كرد، ۷۰ درصد كشته شدگان بر اثر خفگى جان سپرده بودند. خفگى به دليل ازدحام و زير دست و پاى مردم قرار گرفتن. در تحليل حادثه مسجد ارگ كارشناسان گفتند وقتى حريق روى داد، مردم (نمازگزاران) به سوى درهاى خروجى و ازدحام پشت آن، درها بسته شده و همين امر سبب زندانى شدن مردم در فضاى در حال حريق شده بود.
اگر تجربه روزى بايد به كار آيد، واقعيت اين است كه تجربه مسجد ارگ و درهاى خروجى در مورد سينماها مصداق پيدا مى كند.
«حميد عرب زاده» مدير دفتر بررسى علل سوانح و حريق سازمان آتش نشانى تهران در تشريح اين معضل مى گويد: «عمده ترين مشكل سينماها، مسأله خروجى هاى اضطرارى است، چرا كه معبر خروجى و تعداد و دسترسى به آنها با توجه به قدرت، ظرفيت و سازه آن در طراحى سينماهاى ما در نظر گرفته نشده و اين درحالى است كه فاصله ميان صندلى ها و نحوه قرارگيرى آنها جهت خروج هرچه سريعتر افراد حاضر در سالن از ديگر مسائلى است كه از سوى بسيارى مسؤولان و صاحبان سينماها ناديده گرفته شده است.»
تجربه تلخ سوختن در سالن سينما در كشور ما ۲۷ ساله است. از ماجراى سينما ركس آبادان تا واقعه سوختن سينما آزادى هيچ يك از تجربه هاى تلخ آنها به كار بسته نشده است، ولى ما هر سال به استقبال جشنواره اى ديگر آن هم در ابعاد بين المللى مى رويم.
