اندر مزاياى موسيقى نواحى
در چند سال اخير، بحث موسيقى نواحى به موضوعى جالب در عرصه موسيقى نواحى كشور تبديل شده است. در حال حاضر افراد متعددى وجود دارند كه خود را به عنوان كاشفان موسيقى نواحى مطرح مى كنند و هر كدام از آنها سعى دارند پديده هاى نوظهورى را در اين زمينه به مخاطبان شهرنشين معرفى كنند.
هر چند فعاليت پژوهشگران موسيقى نواحى به شكل امروزى از سال ها پيش توسط يكى از دانش آموختگان دانشكده هنرهاى زيبا آغاز شد، اما هم اكنون درباره آغاز كار او نيز بحث هاى زيادى پديد آمده و گروهى ديگر معتقدند كه پژوهشگران موسيقى شمال ايران، پيش از او اين كار را آغاز كرده اند.
در حالى كه دعواى اين دو گروه بر سر اثبات حقانيت خود ادامه دارد، گروهى از جوانان كه در هر يك از اين حلقه ها پا به عرصه وجود گذاشته اند نيز به عنوان مدعيان جديد قلمداد مى شوند؛ اين جوانان كه هر يك، تلاش مى كنند قدم در جاى پاى مراد خود بگذارند، خودشان نيز به مدعيانى تبديل شده اند كه علاوه بر نفى كامل جريان ديگر، خودشان نيز آرام آرام در حال تبديل شدن به كاشفان چهره هاى موسيقى نواحى هستند و به اين بحث مى پردازند كه در چه زمانى به همراه مراد خود براى اولين بار در فلان روستاى دورافتاده به كشف يكى از پديده هاى موسيقى نواحى پرداختند.
پديده هايى كه براى مدت هاى طولانى، بدون توجه به هياهوى شهرنشينان به موسيقى خود مى پرداختند و موسيقى اى كه بخشى جدايى ناپذير از زندگيشان بود را اجرا مى كردند؛ اما امروز با آمدن به جشنواره ها، تغييرهاى بسيارى در آثارشان ديده مى شود. براى مثال شيرمحمد اسپندار وقتى از بلوچستان به تهران مى آيد تا «دونلى» بنوازد، به اختيار آهنگ «ملا ممد جان» از موسيقى محلى شمال ايران را مى نوازد و يا وقتى برخى از ذكرگويان را به جلسه هاى پژوهشى مى آورند، در ميان ذكرى مقدس كه قطع كردن آن براى اجراكنندگانش گناهى نابخشودنى است، گردانندگان جلسه در ميان ناباورى مجرى موسيقى، او را متوقف كرده و به ارائه توضيحاتى مى پردازند.
اما جالب تر از همه اينها كه در چند سال اخير در رويدادهاى مختلف ديده مى شد، حال نوبت به ثبت تصويرى موسيقى نواحى رسيده است.
به تازگى آثارى در اين زمينه ارائه شده كه واقعاً در نوع خود از خلاقيت و نوآورى چشمگيرى برخوردار هستند. تصور اينكه بمدت ۲۵ دقيقه يك سكانس پلان را ببينيد كه از نماى نزديك لب هاى يك خواننده موسيقى نواحى تشكيل شده و او به روايت زندگى خود مى پردازد.
البته سازندگان اين فيلم ها، وجود فلسفه اى عميق در پشت اين تصاوير را مدعى هستند كه به دليل آوانگارد و جلوتر از زمان حال بودن، هنوز براى مخاطبان ساده انديشى چون ما قابل درك نيست.
در هر حال به نظر مى رسد ضربه اى كه موسيقى نواحى ايران در سال هاى اخير دارد متحمل مى شود، بسيار سهمگين تر از ضربه اى است كه در ساليان گذشته به دليل بى توجهى پژوهشگران و موسيقيدانان از آن رنج مى برد.

كشف تمبرهاى ناصرى
تاكنون در اين ستون بارها و بارها از پيدا شدن تابلوها و آثار قديمى در انبار خانه هاى كشورهاى ديگر نوشتيم كه سود سرشارى به كاشفان آنها رساند، اما اين بار نوبت به هموطن هاى خودمان هم رسيد.
چندى پيش، مجموعه اى از تمبرها و پاكت نامه هاى باارزش دوره قاجار در پستوى يكى از خانه هاى قديمى يزد كشف شد. اين آثار در خانه يكى از تاجران قديمى دوره قاجار كه ورثه آن قصد فروش اين ملك را داشتند، تمبر و پاكت نامه هايى مربوط به دوره قاجار كشف شد. اين پاكت ها مربوط به تجارت پارچه از هند و كشمير به ايران و بالعكس است.
با آنچه روى پاكت ها نوشته شده، مشخص مى شود تاجرى كه در هند و كشمير فعاليت مى كرد نيز تاجرى ايرانى بود. نكته جالب ديگر اينكه نشانى گيرنده و فرستنده هر دو به خط فارسى نگاشته شده، اما كارشناسان معتقدند كه در مقصد، اين نشانى ها برگردانده مى شد. كارشناسان تمبرشناسى، ارزش ريالى هر كدام از اين پاكت ها را ۱۰۰ تا ۲۰۰ هزار تومان مى دانند.

يك حراج عجيب
Ebay كه آثار و وسايل بسيارى را حراج مى كند به تازگى به جاى حراج آثار هنرى، يك مار موشخوار سفيد دو سر كه بسيار نادر است را به قيمت پايه ۱۵۰ هزار دلار به حراج گذاشت.
معمولاً بيشتر مارهاى دو سر بيش از چند ماه زنده نمى ماند، در حالى كه اين مار هنگامى كه شش سال و نيمه بود، به قيمت ۱۵ هزار دلار خريده شد. اين مار دو سر كه قطر آن دو و نيم سانتيمتر و طول آن يك متر و ۲۰ سانتيمتر است، احتمالاً ۱۰ تا ۱۵ سال ديگر عمر خواهد كرد.

افشين ابراهيمى

استيون چو در اين فيلم سبكى كه با «فوتبال شائولين» ايجاد كرده بود را به اوج رسانده و فيلم موفقى ساخته است. چو بعد از چند سال فعاليت تلويزيونى و از اواخر دهة ۸۰ بازيگرى بسيار محبوب و موفق در سينماى هنگ كنگ و چين بود كه بارها نامزد دريافت جايزه بهترين بازيگر مرد در جوايز فيلم هنگ كنگ شده بود. او يكى از بازيگران مطرح سينماى هنرهاى رزمى در دو دهه اخير بوده و در سال ۱۹۹۰ استعداد كمديش را هم با بازى در فيلم «همه براى برنده» نشان داد كه هجو «خداى قماربازان» با بازى چو يون فت بود. موفقيت اين فيلم به حدى بود كه استيون چو در «خداى قماربازان ۲» در كنار چو يون فت بازى كرد!
او از سال ۱۹۹۴ هم شروع به نوشتن فيلمنامه و كارگردانى كرد و از سال ۲۰۰۱ مسير خود را پيدا كرد و تبديل به موفق ترين فيلمنامه نويس و كارگردان كشورش شد. استيون چو با الهام گرفتن از سريال «كاپيتان سوباسا» (كه از تلويزيون ايران به نام «فوتباليست ها» نمايش داده شده) فيلمنامه «فوتبال شائولين» را نوشت و آن را با بازى خودش كارگردانى كرد. «فوتبال شائولين» به خاطر آميختن هوشمندانه هنرهاى رزمى، كمدى و فوتبال توانست به موفقيت زيادى دست پيدا كند و چو به خاطر اين فيلم جايزه بهترين بازيگر و بهترين كارگردان را در جوايز فيلم هنگ كنگ به دست آورد و نامزد جايزه بهترين فيلمنامه هم شد. ضمن اينكه اين فيلم ركورد فروش فيلم در تاريخ سينماى هنگ كنگ را هم شكست. به اين ترتيب چو بيشتر روى فيلمنامه نويسى و كارگردانى متمركز شد و همان مسير «فوتبال شائولين» را در سال ۲۰۰۴ با «حقه كانگ فو» ادامه داد. آخرين ساخته استوين چو هم مثل چند اثر اخيرش در هيچ ژانر خاصى نمى گنجد و از هر ژانرى چيزى دارد. فيلم سرشار از صحنه هاى اكشن است، به اندازه يك فيلم علمى-تخيلى از جلوه هاى ويژه استفاده مى كند، فضاى كارتونى دارد، كمدى موفق فيلم لحظه اى آرام نمى گيرد، داستان رمانتيك عشق دوران كودكى شخصيت اصلى به دختر نابينا بيان مى شود و در اين ميان عده اى گنگستر سياه پوش هم تبر به دست هم رقص دسته جمعى مى كنند! چو سعى مى كند فضايى كاملاً كارتونى براى فيلم ايجاد كند و به همين خاطر جلوه هاى ويژه تعمداً غير واقعى خلق شده اند. در عين حال صحنه هاى فيلم سرشار از اداى دين به فيلم ها و كارتون هاى غربى _ از «جنگ هاى ستاره اى» و «ماتريكس» گرفته تا «رود رانر» _ است.
با اينكه چو به عنوان يك طراح مبارزات رزمى سابقه و اعتبار قابل توجهى دارد، اما در «حقه كانگ فو» اين مسؤوليت را به يوئن وو پينگ افسانه اى سپرده است. ايده هاى پينگ به همراه جلوه هاى ويژه، تدوين و فيلمبردارى قابل تحسين فيلم، صحنه هاى درخشانى ايجاد كرده كه البته با توجه به فضاى فيلم، خيلى از آنها كارتونى يا كمدى هستند.
«حقه كانگ فو» در مجموع به خوبى تعادل بين كمدى، اكشن و رمانس را حفظ مى كند و به همين خاطر با چنين استقبال خوبى مواجه شده است. بعد از اينكه موفقيت «فوتبال شائولين» منجر به خريده شدن امتياز پخش آن توسط ميرامكس و پخش جهانيش شد، «حقه كانگ فو» هم به همين ترتيب پخش جهانى داشت. اين فيلم على رغم زبان چينيش توانست در ايالات متحده در صدر جدول فروش هفتگى قرار بگيرد.

سما باباى
اركستر سمفونيك تهران كه يكى از قديمى ترين اركسترهاى كشور ما محسوب مى شود در روزهاى پيش از آغاز جشنواره بين المللى موسيقى فجر فراز و فرودهاى بسيار و تغييرات چندى را در رهبرى خود ديد. در جشنواره موسيقى نيز لوريس چكناواريان رهبرى آن رابرعهده گرفت.
بعد از انصراف «على رهبرى» از رهبرى اركستر سمفونيك تهران، اين اركستر چندى قبل اولين اجراى خويش را به رهبرى «منوچهر صهبايى» انجام داد. «صهبايى» همچنين به تازگى دوره سوم آموزش مستر كلاسهاى رهبرى و نوازندگى اجراى خويش را نيز به پايان رساند. او اين كلاسها را از دى ماه سال گذشته در آموزشگاه «هنگام» شروع كرد و اكنون دوره سوم اين كلاسها به پايان رسيده است. با وى گفت وگويى داشتيم كه با هم مى خوانيم:
آقاى صهبايى، هدفتان از تشكيل مستر كلاس ها چه بوده است؟
- من چند سالى است كه در ايران به آموزش رهبرى اركستر و نوازندگى مى پردازم و خوشبختانه هم اكنون اين كلاسها در اين آموزشگاه با دقت و نظم خاصى برگزار مى شود؛ چون معمولاً بسيارى از اساتيد در تمام نقاط دنيا رغبتى ندارند تا آموخته هاى خويش را به ديگران منتقل كنند؛ اما من با كمال ميل دوست دارم تا آنچه را كه مى دانم به مشتاقان يادگيرى آموزش دهم و نتيجه سالها تلاش و مرارت خودم در ايران و خارج از كشور را به مشتاقان موسيقى تعليم دهم. در اين ميان غرض، آموزش است و انتقال تجربه.
در نظر نداريد تا اين كلاسها را در مراكز آموزش عالى هم برگزار كنيد؟
- در سفر اخير من بحث هايى درباره اين موضوع انجام شد؛ اما با توجه به فرصت اندكى كه من در اختيار داشتم و همچنين رهبرى اركستر سمفونيك اين اتفاق نيفتاد؛ به هر حال تشكيل اين كلاسها در دانشگاههاى موسيقى نياز به برنامه ريزى هاى گسترده اى دارد؛ اگر مقدمات اين كار انجام شود من در كنار آموزشگاه در دانشگاهها نيز اين مباحث را تدريس خواهم كرد.
پس شما براى برگزارى اين كلاسها در دانشگاهها و مراكز آموزش عالى مخالفتى نداريد؟
- خير، من هيچ مشكلى ندارم. معمولاً در اين گونه اقدامات مشكل هماهنگى، برنامه ريزى و ... است كه البته من گله اى ندارم؛ زيرا لزومى نمى بينم كه اين كلاسها حتماً در دانشگاهها برگزار شود؛ به خصوص آنكه افرادى كه تحصيلكرده موسيقى نيستند محدوديت هاى فراوانى براى شركت دراين كلاسها در دانشگاهها دارند، ضمن آنكه اين كلاسها هم  اكنون نيز به نتايج خوبى رسيده است.
از اين بحث كه بگذريم، زمانى كه شما رهبرى اركستر سمفونيك را برعهده گرفتيد، خيلى ها تعجب كردند كه چطور منتقد صريح اللهجه اركستر سمفونيك، رهبر آن شده است. چطور رهبرى اركستر سمفونيك را به عهده گرفتيد؟
- من متأسفم وضعيتى پيش آمده كه مرا به عنوان منتقد درجه اول اركستر سمفونيك مى دانند. من هيچگاه از اركستر سمفونيك انتقاد نكردم. انتقاد من از طرز هدايت و برنامه ريزى اركستر وكسانى كه در رأس مديريت آن قرار دارند بوده است كه با تغييرات انجام شده اميدوارم مقدارى از اين اشكالات برطرف شود. علاوه بر آن من هميشه با حسن نيت، آمادگى كامل براى رهبرى اركستر را داشته ام. بعد از انقلاب و درسال ۱۳۷۱ من اولين رهبرى بودم كه از خارج از كشور براى رهبر اركستر آمدم، آن هم در زمانى كه بسيارى فكر مى كردند كه اين اركستر ديگر از بين رفته است. قبل از آن رهبران ايرانى مقدارى با اركستر كار مى كردند و اركستر هم هيچ برنامه مشخصى نداشت.
شما در صحبتى كه قبل از اين تغييرات با هم داشتيم، اركستر سمفونيك را بسيار رو به احتضار مى دانستيد، وضعيت اين اركستر الان چگونه است؟
- مشكل اين اركستر اين است كه از ۱۵-۱۰ سال گذشته به اين طرف نه برنامه مرتب و نه رهبر مشخصى نداشته است البته در اين ميان كسانى كه صلاحيت داشته اند اين اركستر را رهبرى موقت كرده اند؛ ولى اركستر سمفونيك نياز به كار مداوم و رهبرى مسلط و با تجربه دارد تا بتواند از لحاظ كار هنرى و موسيقى اركستر را تعليم دهد به خصوص آنكه وقتى يك اركستر چندان قوى نيست به رهبرى بسيار قوى نياز دارد تا بتواند مشكلات آن را كمرنگ تر كند.
در نظر نداريد كه فعاليت هايتان را با اركستر سمفونيك ادامه دهيد؟
- من تا قبل از رهبرى اين اركستر نمى دانستم كه قرار است آن را رهبرى كنم؛ اما وقتى رهبرى آن به من پيشنهاد شد با حسن نيتى كه نسبت به اركستر دارم، اين كار را قبول كردم؛ اگرچه حتى لباس رهبرى، پارتيتو و چوب رهبرى نداشتم و بايد آنها را در مدت كوتاهى تأمين مى كردم، تمرينات نيز طى ۵ روز انجام شد كه اين در تاريخ اركستر سمفونيك بى سابقه بوده است؛ زيرا كمترين زمان براى رهبرى اركستر لااقل دو هفته بوده است آن هم در زمانى كه اركستر تمرينات مداوم داشته و از نوازندگان قديمى و خبره اى بهره مى برده است؛ به هر حال من از نتيجه كار ناراضى نيستم.
براى آينده هم برنامه اى براى رهبرى اركستر سمفونيك داريد؟
- در اين باره با من مشورت هايى شده است؛ اما پيشنهاد روشنى در اين ارتباط به من ارائه نشده است تا بتوانم روى آن فكر كنم؛ من سالها در اروپا بوده ام و اگرچه با كمال ميل دوست دارم با اركستر سمفونيك تهران همكارى كنم اما لازمه اين امر انجام برنامه ريزى هاى دقيق است. من اگر اكنون بدانم، مى توانم براى شش ماه يا يك سال بعد برنامه ريزى كنم به شرط اينكه براى اركستر برنامه و هدف مشخصى وجود داشته باشد؛ البته شايد اين برنامه ها باشد، اما با كسان ديگرى صحبت كرده باشند.
ازآخرين بارى كه در سال ۷۱ اركستر را رهبرى كرديد؛ تاكنون اين اركستر چه تفاوت هايى كرده است؟
- در آن سالها هنوز بسيارى از نوازنده هاى قديمى اميدوار بودند كه اركستر راه خود را پيدا كند؛ اما متأسفانه اين اتفاق نيفتاد و اركستر در مسير خود متوقف ماند؛ در نتيجه بسيارى از نوازنده هاى قديمى دست از همكارى با اين اركستر كشيدند؛ اما در حال حاضر نوازندگان اركستر را جوانانى تشكيل مى دهند كه فاقد تجربه لازم هستند؛ ضمن آنكه بسيارى از رهبرانى كه طى اين سالها اركستر را هدايت كردند (جز معدودى) اولين تجارب رهبرى اركستر خود را با آن انجام دادند، با اين اوصاف نوازندگان به اين وضعيت عادت كرده اند و انعطاف لازم براى كار با يك رهبر ثابت منظم را ندارند و رفع اين مشكل به وقت و زمان احتياج دارد؛ ضمن آنكه رهبر نيز بايد تجربه و پشتكار لازم را داشته باشد.
در اين ميان استفاده از نوازندگان خارجى راه حل خوبى است؟
- اين اتفاق پيش از انقلاب هم افتاد كه روش صحيحى نيست؛ به نظر من مى توان از همين نوازنده ها هم براى ارتقاى سطح اركستر استفاده كرد. زمان ديكتاتورى در رهبرى اركستر گذشته است. امروزه بايد با صبر و حوصله و محبت و دوستى مسائل را حل كرد.
به هر حال مشكل اركسترسمفونيك با رهبر دائم حل مى شود يا با ارتقاى بودجه؟
- اول آنكه بايد ببينيم رهبر در چه سطحى قرار داشته باشد؛ ضمن آنكه اين رهبر بايد با نگاه به آينده سعى در حل مشكلات داشته باشد.
يكى از مسائل مهم عدم استفاده از آثار آهنگسازان ايرانى در اركستر است، اين مشكل را چگونه مى توان حل كرد؟
- من خودم در خارج از كشور آثار بسيارى از آهنگسازان ايرانى را جمع آورى و با اركسترهاى بزرگ ضبط كرده ام؛ براى اين مسأله هم بايد ابتدا اركستر در سطح بالايى قرار گيرد و بعد اين آثار را اجرا كند، چون به خاطر عدم اجراى آنان درصورت اجراى نادرست به آنها ضربه خواهد زد، اتفاقى كه در مورد آثار باخ، برامس و ... نمى افتد چون بارها توسط اركسترهاى بسيارى ضبط شده است.

انتقادهاى مديركل دفتر موسيقى
يكى از چهره هاى خبرساز هفته گذشته محمدحسين همافر، مديركل دفتر موسيقى معاونت امور هنرى وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامى بود. همافر كه امسال دومين تجربه برپايى جشنواره موسيقى فجر را پشت سر گذاشت، در گفت و گو با نشريه روزانه جشنواره عنوان كرد كه شيوه برپايى اين جشنواره از نظر ساختار و ماهيت بايد متحول شود. همافر در اين گفت و گو عنوان كرد: «مردم، مسؤولان و هنرمندان چشم انتظار برپايى جشنواره موسيقى به شكلى هستند كه از حالت تكرارى سالهاى اخير خارج شود. گروههاى داخلى و بين المللى بايد بر اساس شرايط خاص و اختصاصات تعريف شده به جشنواره موسيقى فجر دعوت شوند نه به عنوان ميهمان سفره اى كه هر سال گشوده مى شود، جلو مى رود و به فرجام مى رسد.» وى همچنين تأكيد كرد: «ما اعلام آمادگى براى تغيير و تحول مى كنيم و بر بيعت خود با هنرمندان بر اين امر مى ايستيم. انتظار من و همكارانم، فشردن دست طلبى است كه گشاده ايم و اجابت آن را آرزو مى كنيم.»


ماهى در نهر خيابان وليعصر
احمد نادعليان كه در سالهاى اخير، نقش ماهى را بر سنگ جوى هاى بسيارى از كشورهاى دنيا حك كرده است، اين بار به سراغ سنگهاى بستر پياده رو خيابان وليعصر رفت.
در حال حاضر گروهى از معماران شهرساز با سفارش سازمان زيباسازى شهردارى تهران در حال بازسازى بستر جوى و پياده رو خيابان وليعصر در محور چهارراه طالقانى به سمت جنوب هستند.
اين گروه از نادعليان دعوت كرده اند تا بستر اين نهر جارى در مركز شهر را حجارى كند. بر اساس اين پروژه، قرار است پياده رو اين منطقه از مقابل نگارخانه صبا و فروشگاههاى صنايع دستى نيز با موضوع تمدن، كف سازى شود.
اين پروژه از حدود يك ماه قبل آغاز شده است و با قطعى شدن اجراى آن تا پايان سال به پايان مى رسد.


راز داوينچى ممنوع شد
راز داوينچى كه تا پيش از اين كتابى بود كه به بهانه بررسى آثار لئوناردو داوينچى مطالب بسيارى در آن درباره تاريخ و مذهب مسيحيت نوشته شده بود، حال با تبديل به يك فيلم سينمايى اعتراض هاى بسيارى را برانگيخته است.
پس از آغاز نمايش اين فيلم، گروه كاتوليك «او پس دى» خواستار ممنوعيت تماشاى آن براى كودكان شد. اين گروه اعلام كرده كه كودكان بايد در برابر دروغ هايى كه در اين فيلم درباره كاتوليك ها گفته مى شود، محافظت شوند.
سخنگوى اين گروه گفته است: «هر فرد بالغى مى تواند مرز ميان واقعيت و داستان را تشخيص دهد، اما نمى توان از كودكان انتظار قضاوت درست و عادلانه داشت. هرچند اين داستان، بى معنى و گاهى خنده دار است، تصوير نفرت انگيزى از كاتوليك ها ارائه مى دهد و اين مسأله براى كسانى كه فاقد قوه تحليل و نقد هستند، موجب ايجاد حس نفرت مى شود.»


شجريان در جشنواره تئاتر
محمدرضا شجريان در آغاز بيست و چهارمين جشنواره بين المللى تئاتر فجر به تماشاى اجراى اپراى رستم و سهراب نشست.
شجريان پس از پايان اجرا با اشاره به ابعاد و زواياى اين نمايش، خلق و آماده سازى چنين اثر هنرى را در كشور درخور توجه خواند.
اپراى رستم و سهراب از جمله آثارى است كه در بخش منتخب توليدات منتخب سال ۸۴ حضور دارد و هر روز از ساعت ۱۹ در تالار فردوسى اجرا مى شود.
اپراى عروسكى رستم و سهراب تاكنون براى بسيارى از چهره هاى هنرمند و سفيران بيش از ۲۵ كشور اروپايى و آسيايى اجرا شده است. اين اثر، توليد مشترك اداره كل هنرهاى نمايشى، بنياد فرهنگى هنرى رودكى و ماريونتن تئاتر اتريش است كه موسيقى آن توسط لوريس چكناواريان ساخته شده.