|
نگاهى به SMS غيرمتعارف سازمان بهزيستى
نيكوكارى بدون اجازه
|
|
|
داوود پنهانى تبليغات در جامعه مصرفى تا مغز استخوان آدم نفوذ مى كند. انواع و اقسام روش هاى مختلف ابداع مى شود تا با انعكاس تبليغات گوناگون خصوصى ترين لحظات زندگى آدمى را به تسخير درآورند. اين عمل در جلوه هاى گوناگون از خانه تا خيابان بسط پيدا مى كند. روايت هر روزه زندگى ما در آميزش با هزاران تبليغ از اين دست به گونه اى ساخته مى شود كه بهترين تعبير براى شناخت و تعريف آن را بايد در حركت به سمت يك زندگى مصرفى جست وجو كرد. اينجاست كه مى توان از تبليغ به مثابه واسطه اى ياد كرد كه در حد فاصل واقعيت با ذهن ما جاى مى گيرد تا با درگير شدن در رفتار آگاهانه آدمى، جهت دهى خاصى به سليقه او بدهد. براى فهم دقيق اين موضوع كافى است نگاهى به انتخاب كالاها و خريدهايى داشته باشيم كه در چند سال اخير انجام داده ايم. كداميك از اين وسايل از كانال تبليغات رو نشده است؟ به يقين اين نكته براى شما و همه ما آنقدر عادى شده كه هيچ نيازى به فكر كردن در مورد آن احساس نمى كنيم. با اين حال تبليغات در سطح جامعه ما به حوزه خريد كالاها محدود نمانده و اخيراً به ساير فعاليت هاى روزمره نيز سرايت كرده است. دامنه اين فعاليت به ارزش ها و اخلاقيات آدمى نيز رسيده است. شايد از اين روست كه بسيارى از افراد و گروه ها از هر سنخ و دسته اى براى رساندن پيام خويش به گوش مخاطبان از اين شيوه استفاده مى كنند. همه اين فعاليت ها با آگاهى از تأثير تبليغات بر روى مخاطب صورت مى گيرد و خواهد گرفت. گسترش و ابداع انواع روش هاى تبليغى در زندگى روزمره ما حكايتى است از پيچيده تر شدن و در نتيجه ضرورى تر شدن آن. تبليغ شدن و در تبليغ ديده شدن دو عمل متفاوت در راستاى يك حرف اند كه به كنش و واكنشى توأمان نياز دارند. بخش عمده اى از زندگى روزمره ما به صورت تلاش نامحسوس در حد فاصل اين دو رفتار باقى مانده است. با اين حال به صرف تأثيرگذارى تبليغات در حيات اجتماعى نمى توان و نبايد كه با هر روشى به قصد تبليغ بر ذهن مخاطب بيچاره حمله برد. به هر حال مخاطب نيز واجد ويژگى هايى است كه هر آن مى تواند براى خود حوزه اى از مقاومت را ترسيم كند و در پناه آن قرار گيرد. تازه ترين اتفاقى كه مى توان از آن به عنوان يك نمونه انحراف از روش هاى تبليغى ياد كرد، رفتارى است كه از سوى سازمان بهزيستى و با هماهنگى مخابرات صورت گرفت. SMSهاى عجيب و غريب موبايل به عنوان يك وسيله ارتباطى چند سالى است در جامعه ايران راه يافته و روز به روز برتعداد علاقه مندان به استفاده از آن افزوده مى شود. قابليت حمل و نقل آسان اين وسيله ارتباطى در كنار كاربردهاى متنوع آن اين امكان را در اختيار استفاده كنندگان گذاشته كه به راحتى با آن در ارتباط بوده و در هر لحظه اى آن را در اختيار داشته باشند. يكى از كاربردهاى ويژه و جذاب اين وسيله ارتباطى سرويس پيام كوتاه آن معروف به SMS است. راه اندازى اين سرويس از سوى مخابرات در چند سال گذشته ميزان علاقه مندى به استفاده از اين وسيله را دوچندان كرده است. رفتارهايى كه مخاطب ايرانى با اين بخش از كاربردهاى موبايل انجام مى دهد، در نوع خود بى نظير و جالب به نظر مى رسد. شدت گرفتن اين استفاده بسيارى از كارشناسان اجتماعى را به فكر مطالعه روى اين پديده انداخته كه اين نيز مى تواند در نوع خود جالب باشد. اخيراً شركت ها و سازمان هاى مختلف نيز به سمت سرويس پيام كوتاه جذب شده و به علت تعداد ميليونى مخاطبان موبايل درصدد برآمده اند از اين كاربرد در جهت برنامه هاى خويش استفاده كنند. پيام هاى عجيب و غريبى كه هرازگاه از سوى فرستندگان ناشناس به سمت دارندگان موبايل ارسال مى شود، شاهد اين مدعاست. پيام هاى تبريك و تسليت در كنار تبليغات كه اين روزها آرام آرام بر صفحات گوشى هاى شما نصب مى شود، بخشى از اين ماجراست. در تازه ترين اقدام از اين دست سازمان بهزيستى با انجام تبليغات وسيع در سطح شهر برنامه اى را صورت داده كه از آن به «SMS نيكوكار» ياد كرده است. خبر راه اندازى اين طرح براى نخستين بار در دى ماه امسال در مطبوعات و سايت هاى خبرى منعكس شده و در متن آن چنين آمده بود: «سازمان بهزيستى طى طرحى در نظر دارد بخشى از كمك هاى مردمى را از طريق SMS دريافت كند كه با توجه به توافقات با شركت مخابرات اين مبلغ به كل قبض دوره بعد تلفن همراه نيكوكاران اضافه شده و سپس به سازمان بهزيستى پرداخت مى شود. افراد براى ارسال كمك هاى خود مى توانند SMSهاى خود را به شماره... فقط با درج يكى از ارقام ۱ ، ۲ ۳، ، ۴ و ۵ ارسال كنند. اين سازمان هر عدد را نماينده يك رقم قرار داده بود تا از اين طريق مخاطب بتواند مبلغ مورد نظر خويش را به راحتى انتخاب و ارسال كند. دكتر «ابوالحسن فقيه» اين اقدام را كمك مردم به مأموريت هاى سازمان بهزيستى ارزيابى كرده بود و چنين حركتى را نيازمند فرهنگ سازى مناسب دانسته بود: «اين اقدام نيازمند فرهنگ سازى و اطلاع رسانى به مردم است تا از اين طريق اين افراد بتوانند به بهزيستى در مأموريت هاى مختلف آن كمك كنند.» اين فرهنگ سازى در روزهاى اخير با درج بيلبوردهاى به رنگ نارنجى در سطح شهر اتفاق افتاد و بلافاصله بعد از آن كسانى از ارسال SMS مورد نظر بر روى موبايل هاى خود خبردادند. مشتركان اعلام كردند كه با درج شماره هاى مورد نظر با پيام كوتاهى مواجه شده اند كه از آنها به خاطر اهداى مبلغ ۱ تا ۵۰ هزار تومان سپاسگزارى مى كند. در همين حال طى روز هاى اخير بسيارى از مشتركان پيام هاى فريبنده اى دريافت كرده اند كه از آنها مى خواسته اعداد ۱ تا ۵ را به شماره ۲۰۰۰۱۱ ارسال كنند و فال خود را دريافت نمايند. بسيارى از مشتركان پس از انجام اين كار و مطلع شدن از چند و چون ماجرا نسبت به اين موضوع اعتراض كرده و عدم رضايت خود از انجام چنين عملى را اعلام كردند. در حالى كه به گفته بسيارى از كارشناسان هرگونه تغيير در هزينه هاى وارد شده به مشتركان در قبوض تلفنى آنها مستلزم تغيير تعرفه و طى مراحل قانونى است. بنابراين توافق صورت گرفته ميان مخابرات و سازمان بهزيستى در اين زمينه صورى بوده و از وجاهت قانونى برخوردار نيست، چه آنكه هرگونه تغيير در تعرفه بايستى با تصميم شوراى عالى اقتصاد و همراه با اعلام عمومى صورت گيرد. به دنبال گسترش اعتراضات در اين زمينه و درج آن در مطبوعات وسايت هاى خبرى روابط عمومى شركت ارتباطات سيار طى نمابرى به رسانه ها اعلام كرد: اين شركت به جز هزينه هاى مربوط به خدمات تلفن همراه مورد استفاده مشتركين، هيچ گونه وجه ديگرى را بر روى قبوض ارسالى اعمال نخواهد كرد. «اين روابط عمومى در نمابر خود افزوده بود: «به دنبال تماس هاى مشتركين تلفن همراه با اين شركت، مبنى بر دريافت پيام هاى كوتاهى كه كسر مبالغى از طرف خيرين و نيكوكاران جامعه را موكول به اضافه كردن آن به هزينه كاركرد قبوض تلفن همراه كرده بود، اين شركت به جز هزينه هاى مربوط به خدمات تلفن همراه مورد استفاده مشتركين، هيچ گونه وجه ديگر را برروى قبوض ارسالى اعمال نخواهد كرد.» همچنين به دارندگان تلفن همراه اعلام شده بود كه در صورت داشتن هرگونه شكايت مى توانند مراتب را به اين شركت اعلام كنند. به فاصله دو روز از صدور اين اطلاعيه دكتر حسن زاده مشاور سازمان بهزيستى در گفت وگو با خبرنگار اجتماعى مهر اعلام كرد: از عيد سعيد قربان تاكنون مردم حدود ۶۰۰ ميليون تومان از اين طريق مشاركت داشتند. وى ادامه داد: «طرح پيام هاى كوتاه نيكوكارى با استفاده از روش هاى مدرن و با مشاركت شركت مخابرات انجام شده بود كه در ابتدا در مجموع ۲۷۰ هزار نفر در اين طرح مشاركت داشتند اما در پى ايجاد مزاحمت ها بلافاصله پيامى براى گرفتن تأييد از نيكوكاران ارسال شد كه حدود ۱۶۰ هزار نفر از افراد مشاركت كننده كمك مالى خود را حذف كردند.» وى افزود: «درج مبلغ مشاركت افراد نيكوكار در قبض هاى تلفن همراه در مرحله هماهنگى با شركت مخابرات است كه در صورت درج مبلغ در قبض تلفن و نارضايتى شخص پرداخت كننده، شخص مورد نظر مى تواند به سازمان مراجعه و ميزان پرداخت خود را بازپس گيرد.» در آمدزايى بدون اجازه ذكر رقم ۱۶۰ هزار نفرى كسانى كه بعد از ارسال تأييده، پول خود را پس گرفته اند ساده ترين نمونه يك اشتباه در انجام برنامه هاى تبليغى است. نكته ديگر عدم توجه به نقش مردم در تمامى اين برنامه هاست. در مراحل انجام گرفته و سخنانى كه از سوى مقامات مسؤول در اين زمينه اعلام مى شود همه گفته ها حول محور توافقات مخابرات و بهزيستى در چرخش بوده است. توافقات صورى اين دو سازمان در رابطه با برنامه ها و تبليغات موبايلى در حالى صورت مى گيرد كه به گفته «شهرام خسروى» كارشناسى IT به لحاظ حقوقى ارسال تبليغ بر روى موبايل افراد بدون اجازه آنها مى تواند عملى غير قانونى تلقى شده و قابل پيگيرى باشد. وى مى گويد: «مخابرات بارها اعلام كرده كسانى كه از ارسال SMS به موبايل خود اعتراض دارند مى توانند با شكايت از شخص صادر كننده از طريق مخابرات اين نكته را پيگيرى كنند.» وى مى افزايد: بنابراين اگر كسى بخواهد از سازمان بهزيستى در اين مورد شكايت كند قاعدتاً اين شكايت دامان مخابرات را نيز مى گيرد. چه آنكه برنامه صورت گرفته با هماهنگى اين دو سازمان انجام گرفته است.» اين كارشناس در ادامه مى گويد: «جدا از بحث حقوقى به نظرم موبايل يك وسيله شخصى است كه افراد براى به دست آوردن آن انواع هزينه هاى مختلف از خريد سيم كارت تا پرداخت عوارض گوناگون را متحمل مى شوند، يعنى مخابرات از اين طريق در آمدزايى مناسب را دارد، بنابراين درآمدزايى تبليغى با استفاده از محيط شخصى و خصوصى افراد كارى نامناسب، ناپسند و كاملاً غير اخلاقى است كه حتماً بايستى به آن توجه كرد. اگر هم مخابرات مى خواهد به اين كار ادامه دهد بايستى حتماً پورسانت لازم را به مشتركين خود پرداخت كند، اين پورسانت مى تواند با كاهش بخشى از هزينه هاى قبض انجام گيرد. وى ادامه مى دهد: «تازه راه حل اصولى آن است كه با طراحى يك برنامه به مشتركين اعلام شود كه در صورت علاقه مندى به دريافت تبليغ در اين برنامه شركت كنند. نه اينكه خودمان خود سرانه و يك طرفه نسبت به اين كار اقدام كنيم و از اين طريق منتفع بشويم، به نظرم اين كار مصداق كلاهبردارى است.»
|