منبع:وال استريت ژورنال برگردان: فروزان نصيرائى
عليرغم حضور هزاران سرباز خارجى در افغانستان وكمكهاى مالى آمريكا براى مبارزه با مواد مخدر، توليد ترياك و هروئين در اين كشور رونق گرفته است. اگرچه دولت كرزاى براى جايگزين كردن كشت خشخاش قولهاى تشويقى به كشاورزان داد و روحانيون را براى مبارزه با مواد مخدر به كمك طلبيده بود، اما هيچ يك از اين روشها مؤثر واقع نشد. گذشته از اين موارد اكنون ۵۲درصد درآمد ناخالص آن كشور از طريق فروش مواد مخدر تشكيل مى شود. در شهر مرزى آرگوى افغانستان ترياك به عنوان ارز معتبر به كار گرفته مى شود. كشاورزان با آن كالاهاى مورد نياز خود را مى خرند و مغازه داران اين شهر با پول فروش آن، مغازه هايشان را مملو از اجناس مورد نياز مردم مى كنند. امروزه لابراتوارها در مجاورت زمينهاى كشت خشخاش تعبيه شده اند. در حال حاضر افغانستان در جهان به طور غيرمستقيم در ترويج ايدز ايفاى نقش مى كند. آيا زمان آن نرسيده سازمان ملل كه ساليانه ميلياردها دلار براى مبارزه با ايدز در آفريقا هزينه مى كند گوشه چشمى به اين كشور فقير و ترويج دهنده ايدز نشان دهد؟
دو كشورپاكستان و ايران كه مسير سنتى انتقال هروئين به اروپا به شمار مى روند در پى بروز جنگ داخلى در تاجيكستان و كشته شدن بيش از ۶۰هزار نفر و رشد فزاينده فقر، به بازارى براى مصرف هروئين تبديل شد. نتيجه اينكه در حال حاضر بيش از ۵۰۰۰بيمار مبتلا به ويروس ايدز درتاجيكستان وجود دارد. با اشباع بازار اين كشور، راه انتقال مواد مخدر به روسيه، كه سالهاست جنگ و خونريزى در آن جارى است، هموار شد. براساس آمار، ساليانه ۳‎/۹مترمكعب هروئين توسط پليس اين كشور توقيف مى شود. اين كشور نيز يكى از بزرگترين كشورهاى دارنده بيماران مبتلا به ايدز است. ضمن اينكه هم در روسيه وهم در تاجيكستان اكثر كسانى كه اخيراً به اين بيمارى گرفتار شده اند براثر استفاده از سرنگهاى آلوده بوده است.
در مسير شمالى، روسيه سومين و نه آخرين مقصد مهم هروئين افغانستان است و اروپاى شرقى و غربى به ويژه آلمان قربانيان بعدى اين ماده مهلك هستند. جالب اينكه پليس روسيه در انتقال هروئين به اروپا نقش كليدى دارد. ميزان ضرر و زيان اروپا به تناسب افزايش و كاهش توليد هروئين در افغانستان در نوسان است. هرچه توليد ترياك در افغانستان افزايش يابد، بهاى هروئين در اين قاره كاهش و در پى آن مرگ و مير مبتلايان به هروئين نيز افزايش مى يابد.
آمريكا آخرين بازار هروئين افغانستان است كه قاچاقچيان پاكستان، آفريقاى غربى، آسياى ميانه و روسى از طريق اير كارگو و اكسپرس پست هروئين را به اين كشور انتقال مى دهند. بازار آمريكا نيز همانند اروپا، بستگى به ميزان توليد ترياك در افغانستان دارد. به لحاظ بهتر بودن راه هاى ترانزيتى روسيه، حمل مواد مخدر به غرب از مسير شمالى آن ارزانتر از راه سنتى يعنى پاكستان و ايران است و اين مسأله در فروش آن در اروپا و آمريكا نيز به وضوح ديده مى شود.

عليرغم كمكهاى مالى آمريكا به افغانستان، تجارت فزاينده هروئين تهديدى براى دموكراسى شكننده در اين كشور است، آمار قربانيان آن بالاست و هزينه هر تزريق هروئين در اروپا به سه يورو كاهش يافته است.
گاردهاى مستقر دركنار رودخانه مرزى تاجيكستان و افغانستان مى گويند: شب هنگام پرنده مشكوكى با سرعت زياد در حال حركت بود، ابتدا مرزبانان به او هشدار و سپس مورد هدف قرار دادند كه پيامد آن سقوط يك موتور سوار چترباز با ۱۸كيلو هروئين در خاك كشورشان بود.
مقدار هروئين يادشده قطره اى از سيل عظيمى است كه بازار هروئين جهان را تشكيل مى دهد. افغانستان كه زمانى معروف به توليد كننده ترياك بود، نردبان ترقى توليد ترياك، كه هروئين عناصر غنى شده آن است، را طى مى كند و هم اكنون اين كشور بزرگترين توليد و صادر كننده هروئين در جهان مبدل شده است. براساس گزارش اداره مبارزه با مواد مخدر و جرايم سازمان ملل متحد، آزمايشگاههاى مخفى توليد هروئين در افغانستان به سرعت در حال فعاليت هستند و افزايش توليد به حدى رسيده است كه بهاى آن در اروپاى غربى از ۲۵۱دلار در سال ۱۹۹۰ به ۷۵دلار در هر گرم در سال ۲۰۰۶كاهش يافته است.
هر تزريق هروئين در هامبورگ تقريباً سه يورو و در واقع يك سوم بهاى پرداختى يك دهه گذشته است. ماتياس اينگلمن پليس مبارزه با مواد مخدر اين شهر در اين باره مى گويد:«حتى بچه هاى ۱۳ساله نيز براى آن پول كافى دارند.»
سوداگران هروئين كه آسياى ميانه را به عنوان مسير تازه انتقال مواد مخدر به اروپا در نظر گرفته اند بيمارى و اعتياد را نيز به اين منطقه آورده اند. حدود يك سوم صادرات هروئين افغانستان از طريق راه شمالى، مكمل راه اصلى پاكستان و ايران، به اروپا انجام مى گيرد.
تجارت هروئين دموكراسى افغانستان را نيز فلج كرده است. پروسه اى كه پس از سرنگون شدن دولت افراطى طالبان و القاعده توسط آمريكا در سال ۲۰۰۱ آغاز شده است. در عين حال تجارت مواد مخدر در افغانستان فعاليتى كوچك جلوه داده مى شود. اداره مبارزه با مواد مخدر و جرايم سازمان ملل متحد برآورد كرده است كه در سال ،۲۰۰۵ افغانستان از فروش ترياك ۲‎/۷ميليارد دلار، كه حدود ۵۲درصد توليد ناخالص داخلى اين كشور را تشكيل مى دهد، كسب درآمد كرده است. جان كارنوال، مقام ارشد سابق مبارزه با مواد مخدر دولتهاى بوش و كلينتون براين باور است كه«شايد نتوان دموكراسى را در كشورى كه فروش مواد مخدر قسمت بزرگى از اقتصاد آن را تشكيل مى دهد، بنا نهاد.»
عليرغم حضور هزاران سرباز آمريكايى و اروپايى در افغانستان، تجارت مواد مخدر در اين كشور رو به افزايش است. مقامات افغانى استدلال مى كنند كه براى مبارزه با قاچاقچيان مواد مخدر، سربازان خارجى بايد بطور مستقيم وارد عمل شوند. اما فرماندهان آمريكايى به بهانه اينكه منابع كافى براى گسترش مأموريت خود در اختيار ندارند، از ورود به اين ميدان مقاومت مى كنند. واقعيت اين است كه آنها نگران ناخرسندى غيرنظاميان محلى هستند. سرهنگ جيم يونت يكى از سخنگويان سربازان آمريكايى در افغانستان در اين باره مى گويد:«مأموريت اصلى ما جنگ است. ما در اينجاييم تا در شكست طالبان و القاعده ايفاى نقش كنيم.»
از زمان باستان تا كنون مردم افغانستان به كشت خشخاش، در واقع براى اهداف گوناگون از مسكن دردها گرفته تا توليد روغن خوراكى و صابون، اشتغال داشته اند. حومه شمالى شهرآرگو واقع در بلوچستان كه زمانى انبار خشخاش بود هم اكنون به ظاهر تهى از ترياك است و تقريباً هرخانه اى به انبار تأمين مصالح ساختمانى و هيزم مبدل شده است.
برداشت خشخاش براى نخستين باردر اوايل دهه ۹۰ صنعتى شد و آن زمانى بود كه جنگ و هرج و مرج، كشاورزان را به فقر كشانده بود. پس از آن بود كه كشت ترياك گزينه جذاب جايگزين محصولات كشاورزى متعارف مثل گندم شد و بازرگانان هروئين از شكوفايى توليد و برداشت ترياك براى برآورده كردن تقاضاى مواد مخدر جهان بهره بردند.
در اواخر دهه ،۹۰ براى اينكه سود تبديلى به جيب سازندگان خارجى نرود، قاچاقچيان عمليات تبديلى ترياك به هروئين را در داخل اين كشور راه اندازى كردند و از اين راه حتى توانستند سود بيشترى كسب كنند. مقامات مبارزه با مواد مخدر و قاچاقچيان مى گويند: «دست اندركاران امر براى صرفه جويى در انتقال ترياك، آزمايشگاههاى تبديلى را در نزديكى هاى محل توليد ترياك ساخته اند.»
در سال ۲۰۰۰رژيم طالبان در اقدامى شتاب زده به نفع جهانيان، با استفاده از روش سركوبگرانه عملاً در پى از ميان بردن كشت ترياك برآمد. اما پس از سقوط آن، كشت خشخاش و توليد هروئين، سريعتر از دهه ۹۰افزايش يافت. پس از عمليات مبارزه آمريكا با تروريسم كه عموماً در جنوب و شرق افغانستان متمركز شده بود،به طور غيرمستقيم تجارت مواد مخدر در اين منطقه را با مشكل روبرو كرد. بنابراين برخى از تجار زمينهاى دورافتاده و مناطقى كه در آنها جنگ نبود در شمال اين كشور را براى كشت خشخاش و ساخت صدها آزمايشگاه برگزيدند.
يكى از اهالى شينوار شرقى در حومه مرز پاكستان كه بيش از ۲۰سال دارد، مى گويد:«بدخشان واقعاً در توليد ترياك قدمتى زياد دارد اما در توليد هروئين چنين نبوده است، پس از سقوط طالبان، جنوبى ها به اين منطقه آمدند و آزمايشگاه ها را بنا نهادند. وى كه چندين ماه در آزمايشگاهى در حيات خلوت يك خانه اجاره اى در بدخشان كار كرده است، مى گويد: در اين لابراتوار آشپزها ترياك را در بشكه اى ريخته و سپس حرارت داده و پس از آن از طريق كيسه هاى آرد گندم صاف كرده، شيره تصفيه شده ترياك را در آفتاب خشك و سپس با ميكسر برقى شيره خشك شده را با نوعى اسيد پودر مى كردند. خلاصه اينكه«شما در پايان همه اين فعل و انفعالات چيزى زيبا به نام هروئين به دست مى آوريد.»
تأثير تجارت هروئين به وضوح در اقتصاد شهر آرگوى افغانستان كه از مرز تاجيكستان فاصله زيادى ندارد، ديده مى شود. خيابان باريكى مملو از كلبه هاى چوبى كه در آنها غذا، پوشاك و ساير لوازم مورد نياز مردم فروخته مى شود. اكثر مغازه داران اين خيابان به عنوان واسطه تجارت هروئين عمل مى كنند تا اينكه اخيراً نيروهاى ويژه افغانى به آنجا حمله ور شدند.
حاجى فيروز يكى از مغازه داران آرگو در پاسگاه پليس محلى تعريف مى كرد«كشاورزان ترياك از اين محصول به عنوان پول مثلاً در برابر خريد گندم استفاده مى كنند. پس از آن سازندگان هروئين به مغازه مى آيند و در برابر پرداخت پول نقد ترياك خريدارى مى كنند. در اينصورت ما توان خريد كالاهاى بيشتر براى مغازه خواهيم داشت.» عادت محمد نديم رئيس جوخه مبارزه با مواد مخدر مى گويد:« تجارت مواد مخدر به گونه اى شده است كه همه مردم را درگير كرده است.»
دولت افغانستان بخشى از زمينهاى كشت خشخاش و لابراتوارها را نابود كرده و براى جايگزين كردن كشت خشخاش تشويقى هايى براى كشاورزان در نظر گرفته است. در اين رابطه آمريكا در سال ۲۰۰۵مبلغ ۷۸۰ميليون دلار به افغانستان كمك مالى كرد. اين مبلغ در مقايسه با كمك هاى آمريكا به كلمبيا ناچيز است. در آنجا براى مبارزه با كوكائين، آمريكا تحت عنوان «برنامه كلمبيا» در ۶ سال گذشته حدود ۴‎/۵ميليارد دلار به اين كشور كمك مالى كرده است.
كرزاى براى اينكه روحانيون را عليه مواد مخدر بسيج كند، نسبت به شرارتهاى ترياك توضيحات مفصلى داده و استانداران را نيز تهديد كرده است كه اگر در كاهش كشت خشخاش تلاش نكنند مشاغل خود را از دست خواهند داد. اين تلاشها تأثيراتى در برداشته و زمينهاى زير كشت خشخاش از مجموع ۱۳۱ هزار هكتار در سال ۲۰۰۴به ۱۰۴ هزار هكتار در سال ۲۰۰۵كاهش يافته است. اما آب و هواى عالى در افغانستان عامل مهمى در عدم تغيير ميزان توليد ترياك در سال گذشته بوده است.
علاوه بر آن، كشاورزانى كه به ساير محصولات روآورده اند، مى گويند دولت به تضمينى كه در مورد اقدامات حمايتى داده بود، عمل نكرده است. عبدالرحيم كشاورزى كه گندم را جايگزين خشخاش كرده، محصولاتش آفت گرفته و امسال در صدد است بار ديگر خشخاش كشت كند. او با عصبانيت مى گفت:«دولت قول كمكهاى نقدى، تجهيزات ، كود و تراكتور داده بود ولى به آنها عمل نكرد.»
پليس و ارتش افغانستان به سختى با تجارت مواد مخدر مبارزه مى كنند. در فيض آباد مركز استان، ۱۲عضو جوخه مبارزه با مواد مخدر فاقد تفنگ، بى سيم يا وسايل حمل و نقل سريع هستند. به قرار معلوم تعدادكلشان ۲۲نفر مى باشند اما افسران آن به اندازه كافى نيستند. سرگرد غلام محدالدين، فرمانده ۵۰ساله جوخه، كسى كه تهديد به مرگ شده و به سويش تيراندازى شده، در اين باره مى گويد:«من طرح دستگيرى افراد را مى ريزم اما پيش از اينكه دست به كار شوم آنها آگاه مى شوند و واقعاً ديگر خسته شده ام.»
محدالدين اخيراً فردى به نام عبدل را كه چندين كيلو هروئين با خود حمل مى كرده بازداشت كرد. اين فرد در پاسگاههاى مختلف مورد تشويق قرار گرفت و پس از مدتى آزاد شد. اين سرگرد در ماه حدوداً ۹۰دلار درآمد دارد در حاليكه بهاى يك كيلو هروئين تا ۹۰۰دلار مى رسد.
ادامه دارد