خسرو نقيبى
ابراهيم حاتمى كيا كه از روى پله ها بالا رفت ، يادمان افتاد كه هشت سال است او براى گرفتن جايزه بهترين فيلم روى صحنه تالار وحدت نرفته است. اين زمان كوتاه است يا بلند؟ در جشنواره اى مثل فجر - با اينكه ۲۴ سال از نخستين دوره اش مى گذرد - پاسخ اين سؤال و سؤالاتى از اين دست هيچ گاه روشن نيست.
برداشت اول
جشنواره امسال مثل هرسال با حاشيه همراه بود و اين حواشى، باز مثل هرسال از هيأت انتخاب سرچشمه گرفت. از همان روزهاى نخست بازبينى فيلم ها شنيده شد كه اعضاى هيأت انتخاب قرار نيست براساس نام ها فيلم ها را برگزينند و شنيده شد كه فيلم هاى فيلمسازانى چون عليرضا رئيسيان ، محمدعلى نجفى ، تهمينه ميلانى و پوران درخشنده در بخش مسابقه به نمايش درخواهند آمد اما در عمل وقتى فهرست اعلام شد فيلمسازانى كه در بخش رسمى و دولتى سينما فعال بودند از اين فهرست حذف و تنها ميلانى ، درخشنده و چندسينماگر بخش خصوصى از حضور در بخش رقابت بازماندند .
دراين فهرست فيلم هاى ديگرى هم بودند: شبانه ساخته كيوان على محمدى و اميد بنكدار، چه كسى امير را كشت فيلم پرستاره مهدى كرم پور و آفسايد تازه ترين فيلم جعفر پناهى . از اين ميان كرم پور فيلمش را از جشنواره بيرون كشيد و دو فيلم باقيمانده وقتى به نمايش درآمدند، تفاوت هاى فاحشى با بسيارى از آثار حاضر در بخش مسابقه داشتند. هيأت انتخاب مثل هر سال ، انتخاب هاى پرحاشيه داشت، مثل همه سالهاى قبل از برگزارى يك نشست و توضيح درباره شكل انتخابها طفره رفت و سرانجام هم يك حاشيه عجيب داشت. حسين زندباف كه عضو اين هيأت بود ، تدوين فيلم شاهزاده ايرانى را كه به بخش مسابقه راه يافت انجام داده بود و اين برخلاف مقررات اصلى جشنواره است . جالب اينكه نام زندباف ميان نامزدهاى بخش تدوين هم قرار گرفت.
برداشت دوم
امسال اولين دوره اى بود كه ميان مخاطبان و منتقدان يك هم سويى نگاه ديده مى شد. نگاهى گذرا به فهرست فيلم هاى محبوب مردم و فيلم هايى كه دراين چند روز با استقبال نويسندگان سينمايى روبرو شدند نشان مى دهدكه تكليف فيلم هاى خوب و بد امسال مشخص بوده؛ چهارشنبه سورى، به نام پدر، تقاطع و آفسايد آثارى بودندكه مقابل سالن هاى نمايش دهنده آنها صف هاى طويل بسته شد و نقدهاى مثبتى هم درباره آنها نوشته شد.
با اين حال امسال هم به سنت اين چندسال ديگر خبرى از صف هاى عريض مقابل سينماها نبود. جز اين سه چهار فيلم تقريباً هيچ فيلمى براى مخاطبان چندان كنجكاوى برانگيز نبود. دراين بين به نظر مى رسد اكران به موقع اين فيلمها مى تواند به گيشه سال بعد رونق ببخشد. اگر چنان كه گفته شده چهارشنبه سورى حدود يك ماه ديگر اكران شود و حاتمى كيا از توفان جوايزش بهره ببرد چنانكه پناهى از نامى كه از آفسايد ميان مردم برجاى نهاد...
برداشت سوم
جشنواره فجر سال هاست كه برگزار مى شود ؛ از همان اولين سال هاى پس از پيروزى انقلاب . در آن سالها قرار بود جشنواره كارنامه يكساله سينماى ايران را بازتاب دهد و جوايزش تعيين كننده خط فكرى سينمايى باشد كه ايران دوران جديد را انعكاس دهد. از آن روزها بيست و چهارسال مى گذرد و حالا جشنواره فجر مهم ترين رويداد سينمايى كشور و يك اتفاق سالانه براى سينمايى است كه برگزارنشدنش را نمى توان باور كرد. با اين حال اين جشنواره هنوز كمبودهاى اوليه دارد. كمبودهايى از اين جنس كه هنوز هم برخى بى برنامگى ها بخش انكارناپذير برگزارى اش است و براى بدل شدن به يك جشنواره استاندارد جهانى با مشكلات فراوانى دست به گريبان است.
اتفاق امسال اما بيش از هميشه نشان داد كه جشنواره كجاى راه قرار دارد. امسال به دليل تقارن ايام دهه فجر و ايام سوگوارى ماه محرم جشنواره دوازده روز جلوتر از زمان هميشگى برپا شد و اين يعنى همزمانى با زمان برگزارى جشنواره تئاتر. همين هم سبب شد كه اختتاميه معمول كه در روز نهم جشنواره برپا مى شود با زمان اختتاميه جشنواره تئاتر همراه شود و تئاترى ها هم بالطبع تالار وحدت را براى خودشان نگه داشتند.
اختتاميه فجر - كه اصرار بر برگزارى اش در تالار وحدت مشخص نيست - به روز هشتم منتقل شد تا حتى سنتى ترين اتفاقات جشنواره هم - كه همان در روز نهم برگزارشدن اختتاميه است - شكل هميشگى اش را از دست بدهد.
برداشت چهارم
جشنواره فجر به پايان رسيد و جوايزش هم ظاهراً به گونه اى تقسيم شد تا كسى نرنجد! همه چيز تقسيم شد و فيلم هاى مهمى كه دراين ميان سرشان بى كلاه ماند زياد نبود. سيمرغ بهترين فيلم را به حاتمى كيا دادند ، كارگردانى را به فرهادى اهدا كردند تا حاميان چهارشنبه سورى نااميد نشوند و به آهستگى و وقتى همه خواب بودند را در بخش بين الملل تحويل گرفتند.
به فيلم مونا زندى هم كه در چندين رشته نامزد بود يك جايزه ويژه هيأت داوران دادند تا اين فيلم هم ناكام نماند.تجربه نشان داده اين ساده ترين شكل براى جلوگيرى از اعتراض هاى بعدى است ؛ جشنواره بدون فاتح مطلق معمولاً جشنواره آرامى است و امسال اتفاقاً از آن دوره هايى بود كه جشنواره هيچ فاتح مطلقى نداشت.
