|
در جست و جوى فيلمهاى از دست رفته
نوشته: فرانك برن ترجمه: آرش طهماسبى
|
|
|
پدر سينماى چين
كمبود جا در اين مقاله مانع از تحسين ساير سرآمدان در بخش نگاهى به گذشته مى شود، كه در ميان آنها بايد به كلاسيك هاى بزرگ دهه ۶۰ و ۷۰ كينگ هو يعنى «بيا با من بنوش» و «تماس ذن« (۱۹۷۱) - يقيناً هر دوى اين فيلمها الگويى براى ساختن «ببر خيزان، اژدهاى پنهان» آنگ لى بودند.
در عوض به يك فيلم مستند مى پردازيم كه درخارج از بخش نگاهى به گذشته به نمايش درآمد و به طور كلى به شكل گيرى سينما در چين مى پردازد. اين فيلم به نام «لاى من واى- پدر سينماى هنگ كنگ» (هنگ كنگ، ۲۰۰۱) نوشته لاو كار و استفانى انجى و به كارگردانى چوى كايك وونگ، است. هدف از ساخت اين فيلم مستقيماً تغيير كيفيت برنامه هاى تلويزيونى در امتداد خط مشى كانال چهار بريتانيا، SBS استراليا يا برخى شبكه هاى كابلى خاص بود و اين فيلم يك مستند درجه يك است (۱۴۹ دقيقه)؛ البته به نظر من ۲۰ دقيقه آن اضافه است.
لاى من واى، بسته به اينكه كدام سرزمين را سرزمين مادرى او در نظر بگيريد، بحق پدر سينماى چين يا هنگ كنگ است. او در عين حال مرد صحنه هاى تئاتر هم بود، نمايش هاى «Wenmengsi« (نمايشهاى مترقى) را به روى صحنه مى برد، يكى از اولين تئاترهاى چين به سبك غربى را تأسيس كرد و به عنوان يك تئاتر حرفه اى چينى از درام هاى به سبك غربى يا نمايشهاى معروف قرن بيستم، اقتباس مى كرد. در سال ،۱۹۱۱ لاى با يك گروه نمايشى هنگ كنگى به نام خينگ پينگ لوك (به معنى وقتى خاندان خينگ سقوط مى كند، خوشبختى فرا مى رسد)، نمايشى را اجرا كرد. او يكى از حمايت كنندگان پرشور سون يات سن (پدر چين مدرن كه رهبرى انقلابى كه در نهايت منجر به سقوط خاندان خينگ در سال ۱۹۱۱ شد، را بر عهده داشت) بود. به عنوان يك مستندساز، لاى از بازديد يات سن از مناطق شمالى در سال ۱۹۲۰- به انگيزه اتحاد چين كه بعداً با مشاركت حكام محلى عملى شد- فيلمى تهيه كرد كه مستند بى ارزشى است و با اينكه بارها در چين به نمايش درآمد تا همين اواخر از كارگردانش تقدير چندانى به عمل نيامد.
لاى علاوه بر همكارى در توليد و يا بازى در نخستين فيلمهاى هنگ كنگى (۱۹۱۳-۱۹۰۹ ، ۱۹۲۵) در شكل گيرى ليان هوآ، بزرگترين فيلمخانه چين در دهه،۱۹۳۰ تأثيرگذار بود و بعد از آن او و همكارانش از هنگ كنگ به شانگهاى نقل مكان كردند. اين فيلم مستند بزرگى بود و استحقاق آن را داشت كه در سطح وسيعى توزيع شود.
ميزبان ما- آرشيو فيلم هنگ كنگ
سرانجام، سخنى هم درباره آرشيو فيلم هنگ كنگ، كه بانى برنامه نگاهى به گذشته بود (البته بعد از اينكه اخيراً به ساختمان جديد خود در ساى وان هو در جزيره هنگ كنگ منتقل شد).
دفتر طرح ريزى براى آرشيو در سال ۱۹۹۳ بعد از سالها نگرانى اهالى سينما، چه در بطن آن و چه در حاشيه، به خاطر خطر نابودى كامل ميراث سينمايى هنگ كنگ (چه از طريق تخريب فيزيكى و چه به وسيله امحاء نسخه هاى ناخواسته براى پاكسازى فضاى انبارهاى ذخيره سازى)، تأسيس شد. آرشيو دائمى در سال۲۰۰۰ در ساى وان هو، تكميل شد. سرمايه ساخت اين ساختمان اساساً به وسيله شوراى شهر تأمين شد كه وظيفه هنرى خود را به اداره جديد خدمات فرهنگى و اوقات فراغت (LCSD) محول گرديد. كنكاش هاى برجسته در طول ساليان گذشته از سوى HKIFF از طريق برنامه هاى نگاهى به گذشته (مثل همين برنامه يك قرن سينماى چين) و كاتالوگ هاى مفصل، به طور شايسته پشتوانه بسيار محكمى براى تهيه يك آرشيو با حمايت دولت در اوايل دهه ،۱۹۹۰ فراهم آورده است. شايد هيجان انگيزترين فعاليتهاى آن در برپايى نمايشگاهها، نمايش و تملك گنجينه هاى آرشيوى، بويژه پيدا كردن فيلمهايى كه زمانى تصور مى شد گم شده اند، باشد. براى مثال «يتيم» را در نظر بگيريد كه فيلمى رنگى و گمشده از بروس لى است.
پيروزى بروس لى
«يتيم» (۶۰-۱۹۵۹) توسط هنرپيشه/تهيه كننده كهنه كار هنگ كنگى به نام انجى چور فان (۱۹۹۳-۱۹۱۱)، محبوبترين و ماندگارترين چهره در تاريخ سينماى كانتون [بندرى در جنوب شرقى چين]، ساخته شده است. آخرين خواسته آقاى انجى يافتن نسخه رنگى اصلى فيلمش بود كه مدتها پيش مفقود شده بود. متأسفانه او مأيوس و ناكام درگذشت. مرگ او به زمان آغاز به كار رسمى HKFA نزديك بود. فيلم بروس لى ۱۸ ساله را در نقش يك ياغى هنگ كنگى، درست قبل از اينكه بدون دليل هنگ كنگ را به مقصد آمريكا ترك كند، به ستاره بدل كرد. اين امر در بيوگرافى هايى كه در مورد بروس لى نوشته شده است به طور معمول به عنوان نقطة شروع دوران حرفه اى او منظور مى شود.
در سال ،۱۹۹۴ سينتيا ليو چو فون- كه در حال حاضر مدير ارشد HKFA است- در لابراتوارهاى لندن به اميد اينكه نگاتيوهاى فيلمهاى قديمى هنگ كنگى در گوشه اى فراموش شده نگهدارى شده باشند، به جستجو پرداخت. در لابراتوارهاى Rank ده تا از آنها را به دست آورد كه عمدتاً مربوط به دهه هاى ۵۰ و ۶۰ مى شدند و در بين آنها «يتيم» هم موجود بود. رنك به راحتى نگاتيوها را به او تحويل داد. بيشتر آنها در وضعيت خوبى بودند. او مى گويد كه «آنها نگاتيوها را بدون دريافت حتى يك پنى به من دادند».
در اواخر دهه ۱۹۵۰ و اوايل دهه ،۱۹۶۰ هنگ كنگ هيچ تكنولوژى را براى ظهور فيلمهاى رنگى در اختيار نداشت. بنابراين فيلمها براى ظهور به ژاپن يا لندن فرستاده مى شدند و گاهى اوقات نگاتيوها همانجا باقى مى ماندند. خانم ليو مى گويد« اينگونه بود كه يتيم بروس لى را پيدا كرديم. نگاتيو آنجا بود هيچ كس خبر نداشت. مطمئنم فيلمهاى هنگ كنگى در بسيارى از ديگر نقاط جهان موجود هستند.» اين براى آرشيوى كه در آن زمان در آلونك موقتى در شرق تسيم شا تسوى، مستقر بود موفقيت بزرگى به حساب مى آمد.
پيروزى لى بخشى از يك جست وجوى آهسته، پرزحمت اما هيجان انگيز براى ميراث سينمايى هنگ كنگ- چه در زمينه چاپ فيلم، پوستر، فيلمنامه هاى قديمى و چه در زمينه يادگاريهاى اين صنعت- بود. خانم ليو در سال ۱۹۹۷ اظهار كرد« ما فكر مى كنيم كه حدود ۳۰ درصد فيلمهايى كه تاكنون در هنگ كنگ توليد شده اند، از بين رفته اند». از زمان ساخت اولين فيلم بومى در سال ۱۹۲۵ به نام «عشق خطرناك است«(يا قرمز) به كارگردانى لاى بوك هوى، تا حالا حدود ۹۰۰۰ فيلم در هنگ كنگ توليد شده است. بهترين خريدها تا به امروز، شامل دو بسته حاوى حدود ۶۰۰ عنوان فيلم از مؤسسه World Theatre واقع در سان فرانسيسكو مى شود، جايى كه فيلمها و رنگشان بهتر از هنگ كنگ رطوبتى حفظ شده اند. اخيراً تعداد بسيار زيادى فيلم (عمدتاً مربوط به دهه هاى ۵۰ و ۶۰) كه از يك زيرزمين قديمى در اوكلند كاليفرنيا براى دفع در زباله دانى انداخته شده بودند، به دست آمد. كشفيات ديگرى هم در لابراتوارهاى ژاپن، منازل شخصى در آمريكا و سراسر آسياى جنوب شرقى به عمل آمد كه از اوايل دهه ۳۰ بازار اصلى فروش فيلمهاى كانتونى زبان بوده اند.
امروزه HKFA عضو كامل FIAF (فدراسيون بين المللى آرشيو فيلم) است كه در سال ۱۹۳۸ به منظور حفظ و نمايش مناسب تصاوير متحرك تأسيس شد. بيش از ۱۰۰ آرشيو فيلم در سراسر جهان وجود دارد كه قادرند با استانداردهاى بالاى FIAF سازگارى داشته باشند. در نهايت خانم ليو مى گويد كه كمپانى هاى فيلمسازى به طور روزافزونى نسخه هاى قديمى را به آرشيو واگذار مى كنند و آرشيو در عوض به عنوان امانت دار آنها عمل مى كند. تمام درخواست ها براى پخش (از سوى جشنواره ها، شبكه هاى تلويزيونى يا هر كس ديگر)، اگر ممكن باشد، براى مذاكره مستقيم به صاحبان اصلى حقوق اثر ارجاع داده مى شوند. حفظ و نگهدارى فيلم اغلب كار آدمهاى متعهد غير عادى بوده است و بابابزرگ همه اين افراد هانرى لانگلوا، بزرگترين حافظ فيلمها و نمايش دهنده فيلمهاى گمشده و مهجور، بوده است. لانگلوا، گرداننده سينماتك فرانسه (يكى از بزرگترين آرشيوهاى جهان)، از زمان آغاز به كار خود در پاريس در سپتامبر ۱۹۳۶ تا زمان مرگش در سال ،۱۹۷۷ يكى از بزرگترين الهام دهندگان فيلمسازان جوانى مثل ژان لوك گدار و فرانسوا تروفو بوده است. يكى از ستايندگان لانگلوا مى گويد« او درك پيشگويانه از ضرورت حفظ فيلم و احساس جاودانگى براى سينماى جهان را با هم تركيب كرد».
تولد آرشيو فيلم هنگ كنگ فرآيندى پيچيده و طولانى بوده است اما احساس پشت آن ملهم از شخص لانگلوا است و خيلى راحت مى توان آنرا از يادداشت بروشور آرشيو استنباط كرد: «وقتى كسى يك فيلم قديمى را تماشا مى كند، آلبوم عكس ها را ورق مى زند، به آهنگى قديمى گوش مى كند، يا مسحورانه به تك تك ژست هاى هنرپيشه ها بر روى پرده نقره اى خيره مى شود، يقيناً به كمك سينما هر مرحله از نمو و توسعه آنرا مشاهده مى كند و سينما چه بى پرده و عميق زندگى ما را تحت تأثير قرار داده است».
پانوشت
۱- Boxer Rebellion: عضو يكى از تشكلهاى چين كه قيام ناموفقى را عليه قدرتهاى خارجى و خارجيان در چين رهبرى كرد و به خاطر آن چين مجبور شد امتيازات ارضى و اقتصادى را اعطا كند- م.
|
