سايت هاى اينترنتى خاص خودشان داد و بيداد مى كنند كه آكادمى اسكار امسال هم به شاهكارهايى كه در حاشيه سينما ساخته مى شود توجهى نداشته. اما راستش اسكار را بايد همين جورى كه هست پذيرفت. جايزه اى كه به هر حال پيوند ناگسستنى با جريان اصلى سينما دارد و با فيلم هاى خاصى كه به لحاظ فرمى و مضمونى، سراغ موضوع هاى تازه اى رفته اند، خيلى حال نمى كند.
با اين وجود امسال فيلم بزرگ در اسكار نداريم. چيزى در مايه هاى «گلادياتور»،«هوانورد»، «تايتانيك» يا «ارباب حلقه ها». پنج نامزد رشته بهترين فيلم هم يك جورهايى فيلم مستقل به حساب مى آيند. به همين دليل حتى نمى شود گفت شانس كدام فيلم در اسكار بيش تر است. «تصادف»، «شب بخير و موفق باشيد»، «كاپوتى» و «كوهستان بروك بك»، محصولات متعلق به جريان اصلى به حساب نمى آيند...
امير قادرى
خوره هاى فيلم و هواداران فيلم هاى غريب مستقل، همچنان در وبلاگ ها و مهم ترين نماينده استوديوهاى بزرگ در اسكار امسال استيون اسپيلبرگ و «مونيخ» اش هستند كه اين فيلم هم، آن جور كه انتظار مى رفت نفروخت.
اسكار امسال، سياسى تر از بقيه دوره ها هم هست، آن هم در دورانى كه بيش ترين فيلم سياسى نسبت به چند سال گذشته ساخته مى شود. مجرى مراسم هم سابقه اجراى برنامه ضدبوش دارد؛ هر چند بعيد است در طول مراسم، بيش از پرت شدن چند تا متلك سياسى اتفاق ديگرى بيفتد.
رشته هاى فرعى: نخودچى كشمش اسكار
كسى زياد پيگير برنده اين رشته ها نيست. برنده هاى رشته هايى مثل گريم، طراحى هنرى، جلوه هاى صوتى و بصرى و تركيب صدا و لباس، نخودى هاى مراسم هستند كه جايزه شان لا به لاى رشته هاى اصلى اعلام مى شود و مى رود پى كارش.
«خاطرات يك گيشا»، يكى از موفق ترين فيلم ها در بخش هاى فنى و يكى دو بخش ديگر است. فيلم موقع نمايش آن قدر تحويل گرفته نشد كه حالا انتظار حضورش در بخش هاى اصلى مراسم را هم داشته باشيم، ولى اين تعداد نامزدى در رشته هاى فنى و فرعى هم براى خودش اتفاقى است. اما در مورد «كينگ كنگ» پيتر جكسون نمى شود چنين حرفى زد. فيلمى كه در اغلب رشته هاى اصلى سرش بى كلاه مانده و خيلى ها اعتقاد دارند كه حتى مى توانست در رشته هاى بهترين فيلم و كارگردانى هم جزو مدعى ها باشد.
«هرى پاتر و جام آتش» هم كه به عقيده بعضى ها تا به حال بهترين فيلم اين مجموعه است و جماعت سينمارو هم در يك سال كساد حسابى از آن تعريف كردند، فقط در رشته بهترين كارگردانى هنرى نامزد دريافت جايزه شده. «وقايع نگارى نارنيا» هم يكى ديگر از آثار پرتماشاگر و مشهورى است كه سر و كله اش را فقط در اين بخش ها مى توانيد پيدا كنيد. شگفتى اما آخرين فيلم «جنگ هاى ستاره اى» با عنوان «انتقام سيت» است كه از دو قسمت قبلى مجموعه بيش تر تحويل اش گرفتند اما اعضاى آكادمى فقط در رشته گريم، نامزدش كرده اند.
كارتون ها، مستندها و خارجى ها: سال به سال دارند مهم تر مى شوند
مى رسيم به بهترين انيميشن سال كه برعكس هميشه، خبرى از محصولات ديزنى و پيكسار و دريم وركز در آن نيست. داوران آكادمى، دو انيميشن نسبتاً محبوب اما از نظر انتقادى نه چندان موفق، يعنى «ماداگاسكار» و «جوجه كوچولو» را كنار گذاشته اند و براى انتخاب نامزدهاى اين رشته، به سه انيميشن هنرى تر امسال رأى داده اند: «عروس مرده» ساخته تيم برتون، «والاس و گروميت: نفرين خرگوش-آدم» به كارگردانى مشترك استيو باكس و نيك پارك و بالاخره «قلعه متحرك هاول» كه استاد ميازاكى بزرگ آن را خلق كرده. بنظرم اسكار امسال را به «والاس و گروميت» بدهند كه با موفقيت انتقادى كم سابقه اى هم رو به رو شده است.
در رشته بهترين مستند بلند هم كه سال به سال اهميت اش بيشتر مى شود، «رژه پنگوئن ها»ى معروف را داريم كه شانس اول دريافت اين جايزه است. اما چند مستند معروف امسال هم قرار است با اين مستند محبوب رقابت كنند. مستند هايى مثل: «كابوس داروين»، «انرون: چند مرد باهوش در اتاق»، «Mrdurball » و «Street Flight» كه مهجورترين مستند بين اين چند تاست. اين وسط جاى تحسين شده ترين مستند امسال خالى است: Grizzly Man ورنر هرتسوگ كه اين يكى دوسال است به عنوان مستندساز حسابى پركار شده است.
در رشته بهترين فيلم خارجى هم لابد مى دانيد كه از نماينده ما، يعنى «خيلى دور، خيلى نزديك» خبرى نيست. فرانسوى ها كه زرنگى كرده بودند و «رژه پنگوئن ها» را به عنوان نماينده در اين بخش پيشنهاد نكرده بودند ( لابد چون پيش بينى مى كردند كه در رشته بهترين مستند نامزد خواهد شد ) با همان فيلمى در اين مراسم حضور دارند كه در جشنواره فجر امسال هم شركت داشت: «كريسمس مبارك». فيلم فلسطينى «اينك بهشت» هم نامزد قابل پيش بينى ديگر است كه شانس زيادى براى دريافت جايزه در اين بخش دارد. گفتم كه، اسكار امسال يكى از سياسى ترين اسكارهاست و بعيد نيست اعضاى آكادمى، عوض اين كه بخواهند اين سياسى بودن را در بخش هاى بهترين فيلم بازتاب بدهند، به چنين بخش هايى منتقل اش كنند.
موسيقى، فيلمبردارى و آواز: مراسم گرم مى شود
هنوز به جوايز اصلى نرسيده ايم. حالا مى خواهيم درباره بخش بهترين موسيقى صحبت كنيم كه كهنه كارى مثل جان ويليامز در آن با دو فيلم حضور دارد. يكى محصول همكارى سنتى اش با اسپيلبرگ، يعنى «مونيخ» و ديگرى «خاطرات يك گيشا». سه نامزد ديگر، براى فيلم هاى مشهورى موسيقى ساخته اند: «هميشه باغبان»، «كوهستان بروك بك» و «غرور و تعصب»، ولى خودشان آهنگسازهاى چندان مشهورى نيستند. در رشته بهترين آواز هم برعكس مراسم اين چند ساله، ستاره بزرگى مثل باب ديلن و يو تو و كارلوس سانتانا نداريم.
اما در فيلمبردارى ماجرا فرق مى كند. فيلم هاى ترنس ماليك، به لحاظ بصرى هميشه مبهوت كننده بوده اند و تازه ترين فيلمش، «دنياى نو» هم فقط در اين بخش، نامزد دريافت جايزه است. درست مثل «بتمن آغاز مى كند» كه محبوب ترين اكشن امسال بود اما حتى در بخش هاى فرعى و فنى هم شانس نياورد. اين فيلم كريس نولان فقط نامزد دريافت جايزه بهترين فيلمبردارى شده. فيلمبردارى سياه و سفيد «شب به خير و موفق باشيد» هم براى داورها جذاب بوده كه انتخابش كرده اند.
بهترين فيلمنامه ها؛ همان بهترين فيلم ها
و حالا مى رسيم به بخش جوايز اصلى كه معمولاً با بخش بهترين فيلمنامه آغاز مى شود. سابقه مراسم نشان مى دهد كه اعضاى آكادمى معمولاً جايزه بهترين فيلم را به بهترين فيلمنامه مى دهند! به خاطراتتان رجوع كنيد، «محرمانه لس آنجلس» در برابر «تايتانيك»، «قصه عامه پسند» در برابر «فارست گامپ»، «گمشده در ترجمه» در برابر «ارباب حلقه ها: بازگشت پادشاه» و بالاخره پارسال، «راه هاى فرعى» در برابر «عزيز ميليون دلارى». ( مردم از بس توى اين مقاله «گيومه» گذاشتم! ) اولى ها فيلم هاى بهترى بوده اند كه جايزه بهترين فيلمنامه را گرفته اند و دومى ها، اسكار بهترين فيلم را.
در رشته بهترين فيلمنامه اقتباسى، اكثريت با سياسى هاست. «تاريخ خشونت»، «هميشه باغبان» و «مونيخ»، سياسى هاى جمع هستند در حالى كه «كوهستان بروك بك» و «كاپوتى»، نمايندگان سينماى درونى تر و شخصى تر هستند. به احتمال زياد جايزه اين بخش را «كوهستان بروك بك» مى برد كه به خاطر گستاخى هاى اخلاقى؛ از كسب جايزه بهترين فيلم بازخواهند ماند. نويسندگان فيلمنامه كاپوتى هم دست روى موضوع جذابى گذاشته اند. ماجراى نويسنده اى كه از درون يك موضوع ضد اجتماعى، قصد دارد يك اثر هنرى خلق كند.
اما در رشته بهترين فيلمنامه اريجينال، باز سياسى ها دست بالا را دارند. از «تصادف» و « شب به خير و موفق باشيد» گرفته تا «سيريانا». وودى آلن هم بعد مدت ها به خاطر فيلمنامه «امتياز آخر» نامزد شده كه بعيد است جايزه را بگيرد. برنده اين بخش به احتمال زياد فيلمنامه «ماهى مركب و وال» است، نوشته و كارگردانى نوآ بومباك كه يك كمدى روشنفكرانه شخصى است و تنها شانس اين فيلم بشدت تحسين شده براى موفقيت در مراسم اسكار امسال همين است.
جوايز بازيگرى اما حكايت خودش را دارد.
اسكارهاى بازيگرى: مكمل ها
در رشته بهترين بازيگر نقش دوم زن، امى آدامز، نامزد اصلى است. فيلم مستقل و صميمى junebug كه خيلى ها دوستش داشتند، همين يك نماينده را در مراسم اسكار امسال دارد. آدامز تا به حال در خيلى از نظرسنجى ها و مراسم رسمى، اين جايزه را دريافت كرده و بعيد نيست اسكارى ها هم عيش اش را كامل كنند. او در اين فيلم نقش زن سرخوش مهربانى را بازى مى كند كه شوهرش هيچ كدام از اين خصوصيات را ندارد. امى آدامز كانون انرژى خانواده قصه و خود فيلم است. راشل وايز فيلم «هميشه باغبان» هم بازى خوب و تأثير گذارى ارائه داده كه باعث شده جايزه بهترين بازيگر نقش مكمل زن را در مراسم گلدن گلاب ببرد و همين اتفاق، شانس اش را در بردن جايزه بيشتر مى كند. ميشل ويليامز بازيگر «كوهستان بروك بك» و كاترين كينير در «كاپوتى»، شانس هاى بعدى جايزه گرفتن در اين بخش هستند و فرانسيس مك دورماند فيلم «سرزمين شمالى»، شايد پرافتخارترين بازيگر اين رشته باشد كه يك بار جايزه را به خاطر بازى در فيلم «فارگو» برده، اما در برابر رقباى قدرش، شانس كمى براى بردن جايزه دارد.
در بين بازيگران نقش دوم مرد اما فكر مى كنم شانس اول را مت ديلون فيلم «تصادف» داشته باشد. اولاً به اين خاطر كه سال هاست دارد در سطح اول هاليوود بازى مى كند و اسكار ثابت كرده دنبال فرصتى مى گردد تا از اين جور آدم ها تقدير كند، بعد هم اين كه نقش آفرينى قوى اش در اين فيلم تا به حال خيلى ها را متقاعد كرده، چرا از پس نظر داوران آكادمى برنيايد؟ پل جياماتى هم آينده درخشانى دارد. پارسال براى نقش اصلى، نامزد اسكار شد و امسال براى نقش مكمل. داوران آكادمى حالا حالاها به او فرصت خواهند داد. جياماتى براى «مرد سيندرلايى» نامزد دريافت اين جايزه شده.
جرج كلونى هم در اين رشته شانس دارد. نقش اش در «سيريانا» با آن ظاهر تازه و ريش جوگندمى، هواداران زيادى دارد، ضمن اين كه اين يكى از معدود فرصت هاى جايزه بردن براى اين فيلم تحسين شده شبه «قاچاق» است. اما نامزدى كلونى در رشته بهترين كارگردانى، از شانس اش براى بردن جايزه اين رشته كم مى كند. ويليام هارت و جيك گيلنهال هم به ترتيب براى «تاريخ خشونت» و «كوهستان بروك بك» نامزد جايزه شده اند كه اگر بخواهيم بين اين دو نفر حساب كنيم، شانس «جيلنهال» بيش تر خواهد بود. هر چند اوضاع واحوال جيلنهال هم مثل جياماتى است. يعنى آينده روشنى در پيش دارد و بعيد است دوستان آكادمى، مسير پيش روى جيلنهال را با اسكارى در آغاز راه، خراب كنند.
اسكارهاى بازيگرى: نقش هاى اصلى
هر چند مكمل ها مهم اند، اما به هر حال اسكار نقش يك چيز ديگرى است. حالا هر چه قدر هم به شعار «نقش كه كوچك و بزرگ ندارد» اعتقاد داشته باشيد.
براى اسكار بهترين بازيگر نقش اول زن، رقابت اصلى بين ريز ويترسپون براى فيلم «Walk The Line» و كايرا نايتلى براى «غرور و تعصب» خواهد بود. نايتلى البته معمولاً براى اين نقش بسيار تحسين شده اش، نامزد دريافت نقش مكمل بوده، اما پخش كنندگان فيلم توانسته اند او را در رشته بهترين بازيگر زن نقش اول به آكادمى قالب كنند. اتفاقى كه كمتر مى افتد و همين شايد شانس نايتلى را براى دريافت اين جايزه كمتر كند. فيليسيتى هافمن هم براى ايفاى نقش اصلى در يكى از موفق ترين فيلم هاى مستقل امسال يعنى «Tranceamerica» نامزد دريافت جايزه شده. منتقدهاى زيادى از او تعريف كرده اند و كلى به هافمن جايزه داده اند، اما اگر از من مى شنويد در اسكار همچنان شانس ويترسپون بيش تر است. شارليز ترون كه دو سال پيش جايزه را برد، يك بار ديگر براى بازى در نورث كانترى نامزد دريافت جايزه شده و جودى دنچ براى ايفاى نقش اصلى خانم هندرسون تقديم مى كند. اما اين دو تا نامزدى را جدى نگيريد، كانديداهاى اصلى همچنان همان سه نفرى هستند كه اول نام شان را برديم.
درباره بهترين بازيگر مرد نقش اصلى، بيش تر شانس ها متعلق به فيليپ سايمور هافمن است كه نقش نويسنده معروف آمريكايى را در فيلمى به همين نام يعنى «كاپوتى» ايفا كرده. اعضاى آكادمى معمولاً از بازيگرانى كه نقش آدم هاى واقعى را بازى مى كنند، حمايت مى كنند. نمونه اش كيت بلانشت و مايكل جى فاكس كه نقش كاترين هپبورن و رى را ايفا كردند و پارسال جايزه گرفتند. اما اين نكته نمى تواند دليلى براى بالا رفتن شانس هافمن باشد. چون دو نامزد ديگر، يعنى ديويد استراترن و جوآكين فونيكس هم نقش دو شخصيت معروف را بازى كرده اند و حالا انتظار دريافت جايزه را مى كشند. رقيب اصلى فيليپ سيمور هافمن، همين آقاى فونيكس است كه بعيد هم نيست جايزه را ببرد. مى ماند ترنس هاوارد كه در «Hustle & Flow» نقش آفرينى شورانگيز و پرجلوه اى ارائه كرده و طرفداران اينترنتى بى شمارى هم داشته. ولى بعيد است براى چنين نقش مهجورى، به عنوان بهترين بازيگر مرد انتخاب شود.
بهترين كارگردان و بهترين فيلم: ابهام مطلق
اين كه اول اين مقاله براى تان گفتم اسكار امسال قطعى نيست و فيلم گنده نداريم، ابهامش در اين دو رشته مشخص مى شود. معمولاً اين طورى است كه اسكار بهترين كارگردانى به سازنده همان فيلمى تعلق مى گيرد كه قرار است به عنوان بهترين فيلم سال انتخاب شود. كم شده اين قاعده به هم بخورد. به خصوص امسال كه كارگردان هاى پنج فيلم برگزيده، به عنوان نامزد دريافت بهترين كارگردانى هم معرفى شده اند.
اگر بخواهيم موفقيت هاى قبلى را در نظر بگيريم، قطعاً «كوهستان بروك بك»، موفق ترين فيلم فهرست خواهد بود، اما اسكارى ها معمولاً توجهى به فيلم هايى كه به نوعى مشكلات اخلاقى حاد در آن ها وجود داشته باشد نمى كنند. «كاپوتى» هم شانس چندانى ندارد. مى ماند سه فيلم «مونيخ»، «تصادف» و « شب به خير و موفق باشيد» كه هر كدام ويژگى هايى دارند. شانس «مونيخ» به دليل واكنش منفى گروه هاى سياسى مختلف نسبت به آن كم مى شود، اما فراموش نكنيد كه اين استوديويى ترين فيلم بين نامزد هاى اين رشته است و كارگردانش استيون اسپيلبرگ، محبوب آكادمى. اما «برخورد» و «شب خوش. . . » هم امتيازاتى دارند. «تصادف» از گمنامى درآمده، خوش ساخت است و پر از مايه هاى انسان دوستانه باب طبع داوران اسكار، و «شب خوش و به سلامت»، فيلمى زندگى نامه اى با مايه هاى سياسى آزادى خواهانه كه يك ستاره آن را كارگردانى كرده و آكادمى در برابر چنين فيلم هايى دست و پايش مى لرزد. خلاصه «كاپوتى» را استثنا كنيد و من را از انتخاب يكى از چهار فيلم باقى مانده، معاف.
و اما حاشيه نشين ها
گفتيم كه اسكار امسال، حداقل در رشته هاى اصلى، دور از سلطه استوديوهاى معتبر برگزار مى شود. اما خوره هاى سينما همچنان از آن راضى نيستند. به نظر آن ها فيلم هاى دوست داشتنى فراوانى وجود دارند كه آكادمى حتى در رشته هاى فرعى، توجهى به آن ها نداشته. از جمله «سين سيتى»، فيلم موفق تابستان امسال كه حتى نامزد يك رشته هم نشده يا فيلم كره اى «Old Boy» كه خوره هايش انتظار داشتند نامش را جزو نامزدهاى رشته بهترين فيلم خارجى ببينند.
به هر حال اسكار هنوز هم معتبرترين جايزه سينمايى دنياست كه در لحظه برگزارى مراسم، تمام وقايع هنرى ديگر را تحت تأثير قرار مى دهد و روى فروش فيلم ها و دستمزد افراد برنده تاثير فراوانى مى گذارد. با اين وجود قرار نيست نتايجش حجت باشد. شور و شكوه سينما را اين روزها مى شود مثلاً در هنگ و كنگ و كره ديد كه در مراسم اسكار يك نماينده هم ندارند و چه اهميتى دارد؟ سينما كه جايش روى سن كداك تيه تر نيست. قلب عاشقانش را بشكافيد و از درون هر كدام چند فيلم خوب بيرون بكشيد. بقيه حرف ها يك جور بازى است. اسكار هم براى خودش يك مهمانى است.
