Iran Newspaper - فرهنگ و هنر

استوارت كلاوانز نيويورك تايمز ترجمه: امير نورى زاده

با محاسبه من ۱۸ فيلم كه براساس داستانى واقعى ساخته شده اند امكان كسب نامزدى در جوايز اسكار امسال را دارا هستند. كانديداهاى بالقوه اى كه شامل حوادث واقعى مى شوند تريلرهاى سياسى (مونيخ، سيريانا، اكنون بهشت)، زندگى نامه ها (كاپوته، آقاى سيندرلا، روى خط راه برو)، تريلرهاى تاريخى (آزاديخواه، دنياى جديد)، درام هاى اجتماعى (شب بخير، موفق باشيد، سرزمين شمالى)، فيلم جنگى معاصر (jarhead) و اتوبيوگرافى يك كارگردان از زندگى پرفراز و نشيب خود (ماهى مركب و نهنگ) هستند.
اما چه خصوصيتى در اين فيلمها وجود دارد كه آنها از هم اكنون برندگان بالقوه اسكار تلقى مى شوند؟ براى يافتن پاسخ اين سؤال مى توان از كتاب همه چيز درباره اسكار نوشته امانوئل لوى منتقد و تاريخ نويس سينما استفاده كرد. لوى اشاره مى كند كه هيأت داوران آكادمى اسكار رويكردى آشكار به فيلم هايى براساس حوادث يا شخصيت هاى واقعى داشته اند و حدود ۳۲ درصد از فيلم هاى برنده اسكار در اين ژانرها قرار مى گيرند. لوى براى اثبات ادعايش فهرستى از اين فيلم ها را نيز تهيه كرده كه شامل تايتانيك (ماجراى واقعى سانحه دريايى قرن بيستم)، شكسپير عاشق (مرور تاريخ دوره اليزابت) و بن هور (داستان يهوديان در دوره امپراتورى رم) مى شود اما بررسى دقيق ترى در اين زمينه مشخص مى كند كه هيأت داوران آكادمى تا سال ۱۹۸۰ علاقه چندانى به اين دسته فيلمها نداشته اند اما پس از آن هر زمان كه فيلمى قابليت پذيرش در اسكار از اين ژانر را داشته، به آن رأى داده اند. در طول سالهاى اوليه اسكار از ۱۹۲۷ تا ۱۹۳۲ فقط دو جايزه از ۵۰ جايزه اصلى به فيلمهايى با داستان واقعى اهدا شد كه مربوط به فيلم هاى The Divine lady, Disraeli مى شد. هر دو اين مربوط به درامهاى دوره امپراتورى انگلستان مى شد كه بزرگان هاليوود قصد به تصويركشيدن آنها را در آن دوره داشتند. در دوره بعدى كه عصر طلايى استوديوها بود، جوايز اسكار به شكل پى درپى به فيلم هاى ماجراجويانه (شورش در كشتى بونتى) و يا نمايش هاى فاخر و پرخرج (زيگفريدكبير) اهدا مى شد. در اين دوره تنها فيلم شاخص از اين ژانر زندگى اميل زولا با بازى پلى مونى و جوزف شيلدكروات بود كه الگويى براى نمونه هاى موفق آينده تلقى مى شد.
ولى الگوبردارى از اين فيلم تا مدتها به فراموشى سپرده شد. در دهه ۱۹۴۰ و با حضور آمريكا در جنگ دوم جهانى داوران اسكار تلقى مى كردند كه فقط داستانهاى واقعى شايسته دريافت جايزه هستند كه به قهرمانان جنگى (گرى كوپر در سروان يورك، دين جگر در ساعت ۱۲) و يا اينكه ميهن پرستان (جيمز كاگنى در يانكى دودل اندى) بپردازند.
شرايط براى هنرپيشگان زن در اين ژانر بسيار مشكل تر بود و به همين خاطر تنها زنى كه از اين ژانر موفق به دريافت اسكار شد، جنيفر جونز در فيلم آواز برنادت بود، البته كمى واقعيت هم در فيلم هاى جنگى قابل قبول بود كه نمونه آن مى تواند بهترين سالهاى زندگى ما با جمعى از هنرپيشگان غيرحرفه اى ( از جمله هارولد راسل سرهنگ بازنشسته ارتش آمريكا) تلقى شود.
پس از دهه ۱۹۴۰ دوره موزيكالهاى بزرگ فرامى رسد و از ۱۹۵۱ با فيلم يك آمريكايى در پاريس تا ۱۹۵۶ و فيلم اشكها و لبخندها، شرايط اهداى اسكار به فيلمها، دارا بودن موسيقى متن خوب و طراحى صحنه عالى و يا حضور ديويدلين به عنوان كارگردان بود!
البته در اين دوره «در بارانداز» يك استثنا از هر لحاظ محسوب مى شد چون به قدرى فيلم بزرگى بود كه توانست آراى لازم را از داوران آكادمى دريافت كند.
پس تغيير ذائقه آكادمى اسكار چه زمان اتفاق افتاد؟ نگاهى به فيلم هاى اواخر دهه ،۱۹۶۰ پاسخ اين سؤال را مشخص مى كند. پس از فيلم موزيكال اليور در سال ۱۹۶۸ ناگهان اسكارهاى سال ۱۹۶۹ و ۱۹۷۰ به دو فيلم كابوى نيمه شب و پاتن اهدا مى شود كه هر دو فيلم هايى جنجالى بودند و جورج سى اسكات هم از قبول جايزه اسكار بهترين هنرپيشه براى فيلم پاتن سرباز مى زند. ادامه درگيرى هاى نظامى آمريكا كه در ويتنام باعث مى شود تا توجه جامعه جهانى به مقولاتى به جز توليدات صرف استوديويى در عرصه سينما معطوف شود و پس از چند دهه امكان برخورد صادقانه تر با مشكلات و مسائل روزمره به وجود آيد. از طرفى شبكه هاى خبرى با نشر اخبار مربوط به خشونت هاى خيابانى، ترورهاى سياسى و اقدامات نظامى براين فضا دامن زدند و در سال ،۱۹۷۱ داوران آكادمى از پيش مهياى انتخاب فيلمى چون ارتباط فرانسوى بودند.
اما اين تحولات فرهنگ سينماى بين المللى را نبايد دليل اصلى رويكرد آكادمى به اين ژانر دانست وادامه روند سياسى در آمريكا در دهه ،۱۹۷۰ تمام شرايط را براى اين قضيه آماده كرده. در اواخر دهه ۱۹۷۰ با تضعيف دموكرات ها پس از انقلاب اسلامى ايران، جيمى كارتر جاى خود را براى ۸ سال به رونالد ريگان از حزب جمهوريخواه داد و داوران اسكار نيز در اين سالها جوايز بهترين هنرپيشه زن را به فيلمهاى مورد حمايت جمهوريخواهان از اين ژانر اهدا كردند: سالى فيلد براى فيلم نورمارا و سيسى اسپاسك براى دختر معدنچى. از آن پس تغييرات ريتم سريعتر گرفت و بازيگران فيلمهايى از اين ژانر بهترين شانس را براى دريافت جوايز داشتند. مردانى كه ساز مى زدند (جمى فاكس در رى و يا آدريان برودى در پيانيست) و يا زنانى كه رنج را تا سرحد مرگ تحمل مى كردند (شارليز ترون در هيولا و يا هيلارى سوانك در پسرها گريه نمى كنند) برخى از برندگان اسكار اين ژانر هم با اضافه وزن (شارليز ترون) و يا دماغ گريم شده (نيكول كيدمن در ساعت ها) به اين جايزه رسيدند.
اين روند در چند سال اخير همچنان تداوم داشته هر چند براى فيلمى مثل اقتباس كه نامزد دريافت چند جايزه اسكار شد و اسكار بهترين فيلمنامه را دريافت كرد، بايد ژانرى موازى تحت عنوان «براساس شك واقعى» قائل شد. اقتباس فيلمى مملو از اطلاعات درباره موقعيت ها اصرار بر اين مطلب كه حوادثى كه شاهد هستيد واقعاً رخ داده، چارلى كافمن، فيلمنامه نويس فيلم اقتباس توانايى اين را داشته كه دروغ هاى متوالى درباره اين شخصيت ها به تماشاچى ارائه دهد. اين نمونه شايد ما را به اين نتيجه برساند كه داوران اسكار از تعارض حقيقت و تخيل در فيلم ها حمايت مى كنند اما در گذشته نه چندان دور سرنوشت فيلمى مشابه در اسكار اميدواركننده نبود Nakedlunch ساخته ديويد كرانبزگ گرچه اقتباسى از رمان مشهور ويليام بارو بود ولى هرگز نتوانست مورد توجه داوران قرار گيرد. شايد به اين دليل كه در زمان نامناسبى ساخته شده بود، همانطور كه همشهرى كين از اورسون ولز در آغاز دهه ۱۹۴۰ اهانتى به ويليام راندولف هرست - از شخصيت هاى قدرتمند هاليوود - در آن زمان تلقى شد و اشاره ولز به اينكه براى شخصيت اصلى فيلم از رابرت مك كورميك ناشر روزنامه شيكاگو تريبون الهام گرفته هم سبب نشد كه او براى هميشه در هاليوود مورد بى اعتنايى قرار گيرد.