ارمغان جوادنيا
يكى از مشكلات رايج و اساسى كه از ديرباز تاكنون در بين افراد خصوصاً زنان و دختران به چشم مى خورد، احساس خستگى زودرس، كم حوصلگى و افسردگى است، اين افراد به دليل عدم توجه به تغذيه خود و نداشتن استراحت كافى بيش از سايرين در معرض خستگى هاى مفرط قرار مى گيرند و در انجام فعاليت هاى روزمره خود با مشكلات عديده اى مواجه مى شوند، اين افراد با داشتن برنامه تغذيه اى مناسب و دريافت منابع غنى از ويتامين ها و پروتئين ها و برنامه ريزى صحيح وتصميم گيرى هاى مناسب مى توانند از بروز چنين عوارضى به طور چشمگير بكاهند، همچنين انجام حركات ورزشى نيز در اين زمينه نقش بسزايى را ايفا مى كند.
دكتر «فربد فدايى» روانپزشك در اين ارتباط معتقد است: به طور كلى خستگى هاى زنان به سه گروه كلى تقسيم مى شود، اولين نوع خستگى ها وابسته به مسائل زيست شناختى است، به عنوان مثال زنان بويژه در كشورهاى توسعه نيافته و در حال توسعه عموماً دچار كم خونى هستند اين نوع كم خونى ها يا به علت بيمارى هاى عفونى است كه موجب خونريزى از دستگاه گوارش مى شود يا به علت تغذيه ناكافى زنان و دختران به نسبت مردان و پسران است. به نحوى كه غذاهاى حاوى آهن كه مهمترين آن گوشت قرمز است در جيره غذايى زنان وارد نمى شود. به همين دليل زنان و دختران بيش از سايرين دچار احساس خستگى مزمن و هميشگى مى شوند.
وى معتقد است كه نوع ديگر خستگى ها كه در ميان زنان نيز به وفور مشاهده مى شود اين است كه زنان در بيشتر نقاط جهان بويژه در كشورهاى فقير و در حال توسعه بخش عمده خدمات را براى آسايش خانواده به عهده دارند كه از جمله آنها مراقبت از همسر و فرزندان، پخت و پز، شستن لباس و تهيه مايحتاج ضرورى خانه است. بخش عمده اى از وقت زنان در اين ممالك به نگهدارى فرزندان اختصاص دارد. بنابراين وقتى براى خواب و استراحت ندارند كه اين امر خود از عوامل احساس خستگى شديد و دائمى در زنان و دختران به حساب مى آيد. از نقطه نظر اجتماعى نيز بايد گفت به علت تبعيض هايى كه نسبت به زنان در همه كشورهاى جهان در قبال مردان وجود دارد آنان از حقوق مسلم خود محروم مى مانند و نوعى احساس سرخوردگى و دلسردى دارند كه از تظاهرات آن احساس بى ميلى به كار و فعاليت و خستگى هاى شديد است. براى نمونه، زنان در قبال فعاليت برابر با مردان مزد مساوى دريافت نمى كنند يا اينكه زنان شاغل علاوه بر اين كه كارهاى ادارى را عهده دار هستند بايد تمام كارهاى منزل را نيز به تنهايى انجام دهند، همچنين پيشرفت شغلى براى زنان نسبت به مردان بسيار كم است كه همين امر مى تواند در خستگى هاى آنها مؤثر واقع شود.
وى مى گويد: عوامل روانشناختى نوع ديگر خستگى هايى است كه در زنان مشاهده مى شود، بدين ترتيب كه زنان به طور ذاتى و اكتسابى درونگراتر از مردان هستند و در برابر سختى ها و ناكامى ها با كنار كشيدن و مقصر دانستن خود و در نتيجه با افسردگى واكنش نشان مى دهند در حالى كه مردان به صورت برونگرايانه رفتار مى كنند يعنى در برابر شكست ها و ناكامى ها، عوامل بيرونى را مقصر مى دانند و عموماً با خشم و پرخاشگرى عكس العمل نشان مى دهند. اما گذشته از اين مسائل برخى از بيمارى ها نيز در زنان شيوع بيشترى دارد كه باعث افسردگى و در نتيجه، خستگى آنها مى شود اين خستگى ها به صورت نداشتن انرژى، كاهش نيروى جسمى، خستگى فكرى، حواس پرتى و نداشتن تمركز نمايان مى شود.
وى معتقد است: زنان بايد به دنبال كسب حقوق مشروع و قانونى خود باشند و خودشان حالت جنس دوم را براى خود به وجود نياورند و خانواده ها نيز نبايد از ابتدا بين دختران و پسران تفاوت قائل شوند. همچنين سهم آنان در تغذيه با شير مادر يا در خوردن مواد مغذى يكسان باشد اين در حالى است كه حتى مادران به كودكان پسر بيش از كودكان دختر شير مى دهند در حالى كه عكس اين مسأله بايد باشد زيرا دختران به علت مسائل زايمان و باردارى نياز به تغذيه بهتر نسبت به مردان دارند.
وى معتقد است: از نظر روانپزشكى نيز بايد خانواده ها كه وجود خستگى و حواس پرتى و بى حوصلگى را در زنان كاملاً جدى بگيرند زيرا اين امر مى تواند نشانه اى از يك بيمارى عمده روانى باشد، همچنين دولتمردان نيز امكانات مناسبى را جهت عرضه توانمندى هاى زنان به شكل برابر با مردان فراهم كنند.
دكتر «مريم رامشت» روانشناس نيز در اين زمينه معتقد است: خستگى هاى جسمى و روانى از جمله خستگى هايى هستندكه امروزه در ميان زنان به وفور مشاهده مى شود.
خستگى هاى جسمانى در زنان به فعاليت هاى فيزيكى آنان مرتبط است كه بيش از توانمندى خود از جسمشان كار مى كشند و اين امر طبيعى است، گاهى اوقات به دليل اين كه توانمندى جسمانى خود را درست به كار نمى برند و آموزش هاى لازم را نديده اند بيش از حد دچار خستگى و كوفتگى مى شوند. وى مى گويد: عدم ورزش و نداشتن تحرك كافى نيز در ايجاد خستگى در زنان تأثير بسزايى دارد. آمادگى جسمانى كافى و لازم در ميان زنان خانه دار و كارمند موجود نيست در نتيجه آنها از لحاظ جسمانى دچار آتروفى (از بين رفتن شكل عضو)، كمبود اكسيژن، كوفتگى و خستگى مى شوند.
وى معتقد است: خستگى هاى روانى در زنان اهميت زيادى دارد. نارضايتى از موقعيت و فعاليت زنان از جمله خستگى هاى روانى محسوب مى شود. طبق تحقيقات انجام شده افرادى كه به يك فعاليت جسمانى علاقه مند هستند به نحو مطلوبى فعاليت خود را به اتمام مى رسانند و احساس خستگى كمترى مى كنند و بيشتر به اهداف خود دست پيدا مى كنند.
همچنين زنان به دليل اين كه علاوه بر فعاليت خارج از منزل بايد اعضاى خانواده را نيز راضى نگه دارند و با مخالفت خانواده ها نيز مواجه مى شوند، بيش از مردان دچار خستگى و عدم رضايت مى شوند.
وى مى گويد: زنان خانه دار به دليل اينكه احساس مى كنند در محيط خانه رشد و شكوفايى لازم را ندارند دچار خستگى، افسردگى و نارضايتى از زندگى مى شوند.
وى معتقد است: اين پديده در هر جامعه اى در ميان زنان مشاهده مى شود، اما در جوامع و شهرهاى سنتى بيشتر است. در جوامع غربى به دليل اين كه زنان فعاليت بيشتر و متنوع ترى دارند و فقط وقت خود را در محيط منزل سپرى نمى كنند افسردگى و خستگى  در آن ها به مراتب كمتر است، اين در حاليست كه در جوامع شرقى زنان توانمندى هاى خود را كمتر باور مى كنند و برنامه ريزى براى انجام كارهاى خود ندارند بنابراين از رضايت كمترى برخوردارند.
وى معتقد است: براى كاهش و از بين بردن خستگى هايى كه زنان با آن دست و پنجه نرم مى كنند، بايد تبعيض هاى موجود در جامعه نباشد، زنان نبايد خود را تافته جدابافته بدانند، بايد به آنها اهميت بيشترى داده شود، آنها بايد در وهله اول خود را باور كنند؛ همچنين آموزش به زنان در زمينه افزايش نقاط مثبت و از بين بردن نقاط منفى نيز در كاهش خستگى هاى زنان مؤثر است.
آنها بايد جرأت و شجاعت را ياد بگيرند و در خود تقويت نمايند و در صورت به وجود آمدن اشتباهى در زندگى در صدد جبران آنها برآيند، فعاليت، تصميم گيرى، برنامه ريزى و مديريت خود را افزايش دهند.
دكتر «رامشت» معتقد است: رسانه هاى گروهى همچون مطبوعات و صدا و سيما نقش بسيار مؤثرى را ايفا مى كنند زيرا آنها مى توانند روحيه زنان را تقويت كنند و آنها را به رشد و شكوفايى برسانند.
«ميترا روزبهانى» متخصص تغذيه نيز معتقد است: يكى از مشكلات رايج در بين افراد بويژه دختران جوان، احساس خستگى زودرس است، اين افراد اذعان مى دارند كه در طول انجام فعاليت هاى روزانه خيلى زود خسته مى شوند و احساس خمودگى مى كنند، از نظر تغذيه اى يكى از دلايل اين خستگى هاى زودرس، كم خونى خفيف است كه مى تواند ناشى از دريافت ناكافى آهن باشد. آنها مى توانند با دريافت منابع غنى آهن كه در مواردى مثل گوشت قرمز، جگر، اسفناج و عدس اين كمبودها را جبران كنند. همچنين كمبود پتاسيم در بدن نيز مى تواند سبب احساس خستگى زودرس شود ولى با مصرف مواد غذايى نظير برگه ها، انجير، كشمش، موز و پرتقال كه سرشار از پتاسيم هستند مى توان تاحدى از اين عارضه پيشگيرى كرد.
دكتر «سيدضياءالدين مظهرى» رئيس انجمن تغذيه ايران و عضو هيأت علمى دانشگاه علوم پزشكى ايران نيز معتقد است: خستگى هايى كه زنان با آن دست و پنجه نرم مى كنند اگر توأم با سوزن سوزن شدن دست و احساس سرما در نوك انگشتان پاها و دست ها باشد به علت كم خونى ناشى از فقر آهن است. همچنين اگر خستگى ها در رابطه با رژيم هاى تك خورى در دختران و عدم استفاده از منابع مختلف خصوصاً ويتامين گروه B باشد، بيش از سايرين دچار عوارضى نظير افسردگى، خستگى، بى حوصلگى، خشكى پوست و سفيد شدن زودرس مو مى شوند.
وى معتقد است زنانى كه استراحت كافى ندارند و گاهى تا ديروقت بيدار مى مانند بيشتر در معرض خستگى قرار مى گيرند زيرا سيستم ايمنى زنان براى اين كه بتوانند به درستى به كار و فعاليت بپردازند نيازمند حداقل ۷ ساعت خواب كافى است.
خواب كافى براى زنان باعث مى شود تا مغز آنها آمادگى بهترى براى حل مشكلات و مسائل روز بعد داشته باشد و شادابى و نشاط آنها حفظ مى شود. همچنين اين گروه از افراد به دليل كم خوابى شبانه، هنگام ظهر به مدت طولانى ترى به خواب مى روند كه اين امر نيز باعث احساس دلمردگى، افسردگى و خستگى مفرط در آنها مى شود.
وى معتقد است: زنان و دخترانى كه به خوردن صبحانه اهميت كافى نمى دهند و حتى از ميان وعده هاى قندى مانند شكلات، چيپس و پفك و.. استفاده مى كنند به طور ظاهرى احساس گرسنگى خود را برطرف مى كنند ولى اين امر نه تنها آنها را از نظر منابع غذايى تأمين نمى كند بلكه ترشح انسولين در آنها افزايش يافته و دچار افت قند خون مى شوند كه در اين صورت فشار خون آنها كاهش يافته و به دليل عدم دسترسى به گلوكز و انرژى توان انجام فعاليت هاى روزانه را نداند و زود دچار خستگى مى شوند، همچنين زنانى كه بيش از حد توان خود فعاليت مى كنند و بايد رسيدگى به فرزندان و همسران خود را علاوه بر كارهاى خارج از منزل انجام دهند و فرصت براى استراحت كافى ندارند نيز دچار فرسودگى زودرس و عدم توانايى مى شوند.
وى معتقد است: زنان و دختران براى اين كه شادابتر باشند و خستگى هاى موجود در آنها كاهش يابد بايد از منابع غذايى سرشار از ۵۰ ماده حياتى استفاده نمايند تا از اين طريق اين مواد در اختيار سلول ها قرار بگيرد تا كارايى بهترى داشته باشند زيرا در غير اين صورت دچار گرسنگى پنهانى و بى اشتهايى عصبى و در نهايت دچار خستگى و بى حوصلگى مى شوند. زنان و دختران بايد حداقل از ۴ گروه غذايى نظير سبزيجات پخته و خام به ميزان ۳۰۰ تا ۷۰۰ گرم در روز، ميوه جات به ميزان ۲۰۰ تا ۴۰۰ گرم در روز و گروه هاى غلات، حبوبات و مواد پروتئينى نظير آهن، كلسيم، فسفر، روى....، انواع گوشتهاى سفيد، قرمز، تخم مرغ، شير و لبنيات به ميزان ۲ تا ۳ ليوان در روز براى كاهش خستگى دريافت نمايند و خواب بموقع و استراحت كافى داشته باشند، همچنين تغذيه زنان و دختران در دوران قبل از باردارى و بعد از باردارى، بلوغ و دوران بلوغ اهميت شايانى دارد زيرا در غير اينصورت دچار مشكلات عديده اى همچون پوكى استخوان مى شوند.
آنها بايد آهن بدنشان را نيز از طريق مواد حاوى آهن خصوصاً در زمان سيكل ماهانه شان جبران نمايند تا دچار كم خونى ناشى از فقر آهن نشوند.